Gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc bị Mỹ cấm vẫn mua được chip AI hàng đầu
07/09/26
 |
| Trung tâm công nghệ nghiên cứu và phát triển cùng cơ sở sản xuất của Aivres tại Fremont, California. Ảnh: Minh Connors. |
Lệnh cấm và cái tên mới
Năm 2023, Mỹ đưa Inspur Group, một trong những công ty công nghệ quan trọng nhất Trung Quốc, vào “danh sách thực thể”, tức danh sách đen gồm hơn 3.000 tổ chức bị hạn chế làm ăn với Mỹ vì bị coi là rủi ro an ninh. Washington nói Inspur tìm cách dùng công nghệ Mỹ để chế tạo siêu máy tính quân sự.
Không lâu sau, tấm biển Inspur bên ngoài văn phòng bình thường ở Thung lũng Silicon được thay bằng cái tên Aivres, công ty con mới tại Mỹ của Inspur. Tuy nhiên, theo điều tra của tờ New York Times, hoạt động cốt lõi không biến mất. Aivres tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới toàn cầu giúp Inspur cung cấp sức mạnh tính toán cho ngành trí tuệ nhân tạo Trung Quốc.
Vấn đề nằm ở các kẽ hở của luật kiểm soát xuất khẩu Mỹ. Chính phủ Mỹ cấm gửi chip tiên tiến nhất, như Blackwell của Nvidia, tới bất kỳ công ty nào tại Trung Quốc. Luật Mỹ cũng cấm doanh nghiệp ở bất kỳ đâu mua sản phẩm bị hạn chế, có công nghệ Mỹ, thay mặt một công ty đã bị đưa vào danh sách đen. Nhưng hiện có rất ít hạn chế với việc các công ty Trung Quốc truy cập từ xa vào trung tâm dữ liệu AI ở Đông Nam Á.
Dòng chip đi qua Đông Nam Á
Theo dữ liệu thương mại do ImportGenius và tờ New York Times phân tích, từ tháng 4/2024–2/2026, Aivres đã xuất khẩu ít nhất 5,6 tỷ USD công nghệ tiên tiến từ Mỹ sang Đông Nam Á. Trong đó có hơn 3 tỷ USD máy tính chứa chip Blackwell và thiết bị từ Nvidia.
Số công nghệ này được chuyển tới các trung tâm dữ liệu và công ty công nghệ ở Đông Nam Á, nơi phục vụ các tập đoàn lớn của Trung Quốc như Alibaba và ByteDance. Trong nhóm nhận hàng có Megaspeed, công ty có liên hệ với Trung Quốc, từng bị quan chức Mỹ điều tra về nghi vấn buôn lậu chip bị hạn chế vào Trung Quốc.
Nhánh khác của mạng lưới Inspur chuyển công nghệ tới nhà sản xuất điện tử ở Malaysia. Từ đó, các máy chủ giá trị cao nhưng không ghi rõ nhãn được gửi tiếp đến Trung Quốc, tới Maginfra, công ty mới đã cung cấp máy tính hiệu năng cao cho các trường đại học và doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc.
Inspur, Aivres, Maginfra, Alibaba và ByteDance không phản hồi yêu cầu bình luận. Nvidia nói công ty không ủng hộ sản phẩm bị chuyển hướng trái phép, đồng thời chỉ bán cho các đối tác quen thuộc có cam kết tuân thủ quy định kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.
Vì sao Inspur bị chú ý?
Với nhiều người Mỹ, Inspur là cái tên xa lạ. Tuy nhiên, công ty này là một trong những nhà sản xuất máy chủ lớn nhất thế giới. Inspur ban đầu là nhà máy điện tử quốc doanh, do tỉnh Sơn Đông nắm đa số sở hữu. Hơn một thập niên trước, quân đội và nhà nước Trung Quốc đã tìm đến máy chủ của Inspur để giảm phụ thuộc vào doanh nghiệp nước ngoài.
Điều này khiến Inspur trở thành mục tiêu của Washington. Năm 2020, chính quyền Trump đưa công ty vào danh sách các doanh nghiệp quân sự Trung Quốc. Năm 2023, chính quyền Biden đưa Inspur Group vào danh sách thực thể. Về nguyên tắc, doanh nghiệp Mỹ không thể bán hàng cho Inspur nếu không có giấy phép đặc biệt.
Song, lỗ hổng nhanh chóng xuất hiện. Một số công ty Mỹ từng bán hàng cho công ty con của Inspur, không phải công ty mẹ bị nêu tên. Hai năm sau, chính quyền Trump thứ hai bổ sung một số công ty con của Inspur vào danh sách đen, nhưng Aivres không nằm trong số đó.
Mạng lưới khó lần dấu
Maginfra là mắt xích đáng chú ý. Năm ngoái, công ty này được thành lập tại Trung Quốc, có hồ sơ công khai rất mỏng, không có liên hệ trực tiếp trên giấy tờ với Inspur. Tuy nhiên, công ty thuộc sở hữu nhà nước, đặt gần trụ sở Inspur và có nhiều dấu hiệu liên quan tới hệ sinh thái Inspur.
Trong sáu tháng, Maginfra nhập hơn 700 triệu USD máy chủ từ Malaysia vào Trung Quốc, gồm hơn 1.500 máy chủ có mức giá phù hợp với năng lực AI cao cấp. Hồ sơ không ghi chi tiết chip bên trong, nhưng giá mỗi đơn vị cho thấy đây không phải thiết bị thông thường.
Dữ liệu bằng sáng chế cũng cho thấy nhiều sáng chế của Maginfra do những người từng làm cho Inspur đứng tên. Hai công ty còn có trang web giống nhau đáng kể. Khi phóng viên tới địa chỉ đăng ký của Maginfra tại Trung Quốc, văn phòng gần như bỏ trống.
Bài toán khó của Washington
Vụ việc phơi bày thách thức lớn trong cuộc đua kiểm soát chip AI. Mỹ có thể cấm bán chip trực tiếp cho Trung Quốc, nhưng khi dữ liệu, máy chủ, trung tâm tính toán và công ty con trải qua nhiều lớp pháp nhân ở nhiều quốc gia, ranh giới trở nên khó kiểm soát hơn nhiều.
Trong khi đó, Washington cũng đứng trước mâu thuẫn lợi ích. Nvidia và các công ty Mỹ lập luận rằng xuất khẩu công nghệ mang lại hàng chục tỷ USD và việc làm lương cao cho Mỹ. Dẫu vậy, các quan chức an ninh lo rằng Trung Quốc có thể dùng AI cho tấn công mạng, giám sát và hoạt động quân sự.
Câu hỏi lớn không chỉ là Inspur đã đi qua lỗ hổng nào. Câu hỏi là liệu hệ thống kiểm soát xuất khẩu của Mỹ có đủ sức theo kịp chuỗi cung ứng AI ngày càng vòng vèo, nơi chip Mỹ có thể không vào Trung Quốc trực tiếp, nhưng sức mạnh tính toán của chúng vẫn phục vụ các công ty Trung Quốc từ bên ngoài biên giới.
shared via nytimes,
