Big Tech đi vào trường học Mỹ như thế nào?
24/08/26
 |
| Ảnh: Shira Inbar |
Khi lớp học trở thành thị trường
Buổi chiều mùa hè năm 2025, khoảng 200 giáo viên bước vào hội trường tại trung tâm Manhattan để dự hội thảo về công nghệ giáo dục đang được chú ý nhất: chatbot AI. Đại diện Microsoft giới thiệu Copilot, hướng dẫn giáo viên dùng công cụ này để viết email cho phụ huynh, tùy chỉnh giáo án và chuẩn bị tài liệu lớp học.
Microsoft chiếu video giải thích AI do bộ phận Minecraft Education sản xuất cho trẻ em. Video có giọng kể vui vẻ, hình ảnh hoạt hình dễ thương và chú vịt Minecraft. Thông điệp rất rõ. Ngay cả học sinh chưa đủ tuổi dùng AI cũng có thể bắt đầu học.
Những buổi tập huấn như vậy ngày càng phổ biến trong trường học Mỹ. Amazon, Apple, Meta, OpenAI, Alphabet và Microsoft đều tài trợ hoặc trực tiếp tổ chức các chương trình cho giáo viên, học sinh và nhà quản lý giáo dục. Chúng có mặt tích cực, vì giúp giáo viên cập nhật công cụ mới. Tuy nhiên, chúng cũng đặt ra câu hỏi khó hơn. Khi doanh nghiệp công nghệ đào tạo người dạy học, đâu là ranh giới giữa hỗ trợ giáo dục và tiếp thị sản phẩm?
Sức ảnh hưởng trên toàn chuỗi giáo dục
Các tập đoàn công nghệ không chỉ bán máy tính, phần mềm hay nền tảng học tập cho trường học. Họ đang tác động gần như mọi mắt xích trong chuỗi cung ứng giáo dục, từ thiết bị học sinh sử dụng, hệ điều hành, ứng dụng viết bài, công cụ phân tích dữ liệu, nền tảng nhắn tin giữa giáo viên và học sinh, tài liệu giảng dạy, chương trình đào tạo giáo viên, đến thậm chí cả chuẩn học tập.
Một số công ty còn tài trợ khảo sát, báo cáo nghiên cứu, vận động chính sách và tham gia các ủy ban xây dựng tiêu chuẩn giáo dục. Apple cung cấp chương trình Advanced Placement Computer Science miễn phí, dạy học sinh trung học viết mã bằng Swift, ngôn ngữ lập trình dùng để phát triển ứng dụng iPhone. Microsoft có chương trình cạnh tranh, gắn với Minecraft Education.
Những cái tên ấy nghe có vẻ vô hại. Song, nếu thay công nghệ bằng ngành khác, vấn đề sẽ hiện ra rõ hơn. Sẽ rất lạ nếu có một khóa vật lý phổ thông mang thương hiệu Raytheon, hóa học phổ thông mang thương hiệu DuPont hay sinh học phổ thông mang thương hiệu Pfizer. Với công nghệ, điều tương tự đã diễn ra trong nhiều năm mà ít bị chất vấn.
Google và cuộc chinh phục lớp học
Google là ví dụ điển hình. Tập đoàn trở thành nền tảng công nghệ thống trị trong trường học Mỹ nhờ bộ ứng dụng miễn phí như Gmail, Google Docs, cùng máy tính Chromebook giá rẻ và bền. Năm ngoái, Chromebook chiếm 59% số thiết bị di động được chuyển tới trường học Mỹ.
Google bán câu chuyện này như phương pháp dân chủ hóa học tập. Trường học được thuyết phục rằng thiết bị giá rẻ và nền tảng quen thuộc sẽ giúp học sinh phát huy tối đa tiềm năng, chuẩn bị cho đại học và nơi làm việc. Tuy nhiên, lợi ích dài hạn của Google cũng rất rõ. Đưa học sinh vào hệ sinh thái Gmail, Chrome và các dịch vụ khác từ sớm, tạo thói quen sử dụng có thể kéo dài cả đời.
Khi các bê bối về dữ liệu và nội dung trẻ em trên YouTube xuất hiện, trường học cũng giúp Google làm mềm hình ảnh. Những chương trình như “Be Internet Awesome” dạy trẻ em giữ dữ liệu riêng tư và cư xử tử tế trên mạng, đồng thời đặt Google vào vai người bảo vệ thân thiện của trẻ em trên môi trường số.
Từ “học lập trình” đến làn sóng AI
Hơn một thập niên trước, Big Tech thúc đẩy mạnh phong trào dạy trẻ em viết mã. Năm 2011, Eric Schmidt của Google chỉ trích trường học Anh vì không dạy khoa học máy tính đủ tốt. Một năm sau, Microsoft cảnh báo Mỹ thiếu kỹ sư phần mềm, đe dọa năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Năm 2013, thông điệp ấy bùng nổ khi Code.org tung video có Bill Gates và Mark Zuckerberg, miêu tả lập trình là kỹ năng trao quyền và sinh lợi. Với tài trợ và chuyên môn từ Microsoft, Google và các công ty khác, Code.org giúp thúc đẩy hàng chục bang ban hành luật và chính sách mở rộng khoa học máy tính trong trường công.
Các khóa học ấy có giá trị thật. Chúng dạy học sinh logic, tư duy trừu tượng và giải quyết vấn đề. Nhưng chúng cũng thường trình bày các tập đoàn công nghệ như lực lượng khai sáng, đổi mới và cứu rỗi tương lai, trong khi ít yêu cầu học sinh suy nghĩ về mặt trái của ngành.
Giờ đây, khi AI có thể tự tạo mã và nhiều sinh viên ngành máy tính gặp khó trong tìm việc, chính các tập đoàn từng thúc đẩy “học lập trình” chuyển sang thúc đẩy AI trong trường học. Code.org cũng đổi tên thành CodeAI.
Trường học cần dạy cách giải mã công nghệ
Lần này, phản ứng đã khác. Nhiều giáo viên, phụ huynh, nhà nghiên cứu và lãnh đạo địa phương không còn dễ dàng chấp nhận lời hứa rằng công cụ mới sẽ tự động cải thiện giáo dục. Một số trường bắt đầu hạn chế thiết bị trong lớp. Los Angeles – hệ thống trường công lớn thứ hai nước Mỹ đồng ý loại bỏ iPad và Chromebook do trường cấp cho học sinh từ mẫu giáo đến lớp một.
Hướng đi mới đang xuất hiện là “công dân công nghệ”. Thay vì chỉ dạy học sinh dùng thuật toán, viết ứng dụng hay khai thác AI, cách tiếp cận này yêu cầu các em đặt câu hỏi: Ai tạo ra công nghệ? Ai kiếm tiền từ nó? Ai hưởng lợi? Ai chịu rủi ro? AI ảnh hưởng đến gia đình, xã hội và tương lai trong 10 năm tới ra sao?
Đây có thể là bài học quan trọng nhất. Trường công từ lâu đã dạy công dân để học sinh hiểu và điều hướng quyền lực nhà nước. Trong thế kỷ của AI và nền tảng số, học sinh cũng cần học cách hiểu và điều hướng quyền lực của Big Tech.
shared via nytimes,
