Microsoft bị soi vai trò trong OpenAI giữa cuộc chiến pháp lý với Elon Musk
15/05/26
 |
| Satya Nadella, CEO Microsoft, đã ra làm chứng trong phiên tòa đang thu hút sự chú ý của giới công nghệ: Elon Musk kiện OpenAI. Ảnh: Jason Henry |
Phiên tòa giữa Elon Musk và OpenAI đang mở ra câu hỏi lớn trong ngành trí tuệ nhân tạo. Microsoft thực sự có bao nhiêu quyền lực đối với OpenAI, tổ chức vốn được thành lập với sứ mệnh phát triển AI an toàn cho nhân loại? Trong ngày xét xử đầu tuần, nhân vật được chú ý nhất là Satya Nadella, CEO Microsoft, người phải đối mặt với loạt câu hỏi về mức độ kiểm soát của tập đoàn công nghệ này với OpenAI.
Trước đây, khi nói về quan hệ với OpenAI, Nadella từng dùng hình ảnh rất đáng chú ý: “Chúng tôi ở bên dưới họ, bên trên họ, xung quanh họ.” Tại tòa, luật sư của Elon Musk nhắc lại câu nói này để gợi ý rằng OpenAI đang phụ thuộc sâu vào Microsoft. Nadella phản bác, cho rằng đó chỉ là miêu tả kỹ thuật về cách công nghệ Microsoft hỗ trợ OpenAI, đồng thời Microsoft cũng khai thác sản phẩm của OpenAI trong hệ sinh thái.
Tuy nhiên, câu hỏi trung tâm vẫn còn đó. OpenAI từng được xây dựng như tổ chức phi lợi nhuận, đặt an toàn AI lên trên lợi nhuận thương mại. Musk cáo buộc công ty đã từ bỏ sứ mệnh ban đầu khi nhận khoản đầu tư 1 tỷ USD đầu tiên từ Microsoft, rồi sau đó chuyển đổi theo hướng vì lợi nhuận. Microsoft và OpenAI phủ nhận cách diễn giải này, nhưng phiên tòa cho thấy sự gắn bó giữa hai bên đang bị soi xét chưa từng có.
Quyền phủ quyết và câu hỏi về sự độc lập
Chi tiết đáng chú ý tại tòa là khả năng Microsoft từng có ảnh hưởng với danh sách thành viên HĐQT OpenAI. Luật sư của Musk đưa ra các tin nhắn giữa Sam Altman và Nadella, trong đó Altman hỏi về Diane Greene, cựu giám đốc mảng điện toán đám mây của Google, như lựa chọn tiềm năng cho HĐQT. Nadella đáp ngắn gọn: “Không.” Kevin Scott, CTO Microsoft, cũng thêm vào: “Rất, rất không.” Nadella bấm thích bình luận này.
Những trao đổi như vậy được phía Musk dùng để củng cố lập luận rằng Microsoft có tiếng nói quá lớn trong tổ chức lẽ ra phải độc lập. Dù vậy, Nadella bác bỏ việc Microsoft bóp méo sứ mệnh sáng lập của OpenAI. Ông nói trong suốt quá trình OpenAI phát triển và Microsoft rót thêm tiền, ông chưa từng nghe Musk phàn nàn trực tiếp, dù hai người có số điện thoại của nhau.
Ilya Sutskever, một trong những nhà sáng lập OpenAI, cũng ra làm chứng. Ông là thành viên HĐQT từng góp phần sa thải Sam Altman năm 2023 vì cho rằng Altman thiếu thẳng thắn với hội đồng, rồi sau đó đổi ý và ủng hộ Altman trở lại. Theo Sutskever, lý do là việc sa thải Altman có thể giết chết OpenAI. Ông nói mình đã làm việc vất vả để tạo ra công ty và rất quan tâm tới sự tồn tại này.
Trung Quốc bước vào thượng đỉnh với lợi thế mới
Trong khi cuộc chiến pháp lý của OpenAI thu hút sự chú ý tại Mỹ, câu chuyện lớn hơn đang diễn ra trước thềm thượng đỉnh Trump – Tập tại Trung Quốc. Hai siêu cường đang đánh giá lại vị thế đàm phán, Bắc Kinh có vẻ bước vào cuộc gặp với nhiều lợi thế hơn dự đoán.
Một trong những điểm đáng chú ý nhất là các công ty AI Trung Quốc đang bớt phụ thuộc vào chip Mỹ. DeepSeek, startup AI Trung Quốc, vừa ra mắt mô hình mới sử dụng bộ xử lý của Huawei. Điều này cho thấy các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip cao cấp của Mỹ không đóng băng được quá trình phát triển AI của Trung Quốc, mà đang buộc Bắc Kinh xây dựng “ngăn xếp” công nghệ thay thế.
Wei Sun, nhà phân tích tại Counterpoint Research ở Bắc Kinh, nhận định các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ không khiến AI Trung Quốc dừng lại. Chúng đang ép Trung Quốc tự xây dựng hệ sinh thái thay thế. Dù các mô hình của Anthropic và OpenAI vẫn được xem là tiên tiến hơn, và DeepSeek vẫn từng dùng chip Nvidia để huấn luyện hệ thống mới, xu hướng giảm phụ thuộc vào phần cứng Mỹ có thể làm suy yếu một trong những công cụ đàm phán hiệu quả nhất của Washington.
Vấn đề khác là tiền tệ. Đồng USD suy yếu trong nhiệm kỳ hai của Trump, trong khi Trung Quốc hy vọng đồng NDT tiếp tục mạnh lên. Vị thế đồng USD với tư cách tiền tệ dự trữ toàn cầu chưa bị đe dọa trực tiếp, nhưng cuộc chiến với Iran đã làm rối loạn thị trường dầu và tạo cơ hội cho các lựa chọn thay thế, trong đó có NDT. Một số chuyên gia cảnh báo về khả năng xuất hiện “petroyuan”, tức NDT được dùng nhiều hơn trong thị trường dầu quốc tế.
OpenAI bắt tay với vốn cổ phần tư nhân
Diễn biến khác cho thấy AI đang đi sâu hơn vào cấu trúc kinh doanh Mỹ là việc OpenAI hợp tác với ngành vốn cổ phần tư nhân. Các công ty AI đang chịu áp lực chứng minh công nghệ của họ có thể tạo ra năng suất thực sự cho doanh nghiệp. Trong khi đó, các quỹ cổ phần tư nhân cũng cần công cụ mới để cải thiện hiệu quả các công ty trong danh mục đầu tư.
OpenAI vừa công bố OpenAI Deployment Company, liên doanh được rót 4 tỷ USD, định giá 14 tỷ USD. Vòng đầu tư do TPG dẫn dắt, với sự tham gia của Bain Capital, Advent International, McKinsey, Bain & Company và một số đối tác khác. Công ty mới sẽ đưa các kỹ sư AI ứng dụng vào doanh nghiệp để thiết kế, xây dựng, thử nghiệm và triển khai các hệ thống sản xuất.
Song song đó, OpenAI mua lại Tomoro, công ty tư vấn AI ứng dụng có khoảng 150 kỹ sư. Động thái này diễn ra chỉ một tuần sau khi Anthropic công bố quan hệ hợp tác tương tự với Blackstone, Hellman & Friedman, Goldman Sachs và các đối tác khác.
Với ngành vốn cổ phần tư nhân, AI có thể trở thành công cụ tạo giá trị mới. Sau nhiều năm dòng vốn đổ mạnh vào thị trường, giá mua doanh nghiệp tăng cao, việc bán lại khoản đầu tư với lợi nhuận hấp dẫn trở nên khó hơn. AI được kỳ vọng giúp các quỹ cắt giảm chi phí, cải thiện năng suất và tái cấu trúc hoạt động tại các công ty họ sở hữu.
Tiền mã hóa và bóng đen Iran
Cuộc chiến Iran cũng đang tác động tới mặt trận khác tại Washington: dự luật Clarity Act của ngành tiền mã hóa. Dự luật này nhằm thiết lập khung quản lý cho tiền mã hóa. Tuy nhiên, triển vọng trở nên bất định hơn vì các nghị sĩ Dân chủ yêu cầu bổ sung điều khoản chống tài trợ khủng bố mạnh hơn.
Áp lực tăng lên sau khi có thông tin Iran từng yêu cầu tàu thuyền trả phí bằng tiền mã hóa để đi qua eo biển Hormuz. Những người phản đối dự luật lâu nay cho rằng văn bản này chưa xử lý đầy đủ rủi ro an ninh quốc gia, đặc biệt khi một số phần của hệ sinh thái tiền mã hóa như sàn phi tập trung có thể tránh khỏi quy định chống rửa tiền và trừng phạt.
Điểm nghẽn khác là xung đột lợi ích. Một số nghị sĩ Dân chủ muốn bổ sung quy định đạo đức để ngăn quan chức, tổng thống hoặc phó tổng thống làm giàu từ ngành tiền mã hóa nhờ vị thế nội bộ. Nhà Trắng phản đối các điều khoản mà họ cho là không phù hợp.
Ngoài ra, cuộc đấu giữa tiền mã hóa và ngân hàng quanh stablecoin có lợi suất vẫn chưa ngã ngũ. Ngân hàng lo rằng các đồng tiền số trả lãi có thể hút tiền gửi khỏi hệ thống, trong khi các công ty tiền mã hóa nói lệnh cấm quá rộng sẽ kìm hãm đổi mới và gây bất lợi cho người tiêu dùng.
Nhìn tổng thể, các diễn biến này cho thấy AI, tiền mã hóa, chip, đồng tiền và địa chính trị đang ngày càng đan chặt vào nhau. Vụ kiện Musk – OpenAI không chỉ là cuộc tranh chấp giữa những người từng sáng lập công ty. Đây là một phần của cuộc đấu lớn hơn về quyền lực công nghệ, nơi Microsoft, OpenAI, Trung Quốc, các quỹ đầu tư, ngành tiền mã hóa và Nhà Trắng đều đang tìm cách định hình luật chơi mới.
shared via nytimes,
