Nvidia ở vùng Vịnh và canh bạc AI của các nền quân chủ Ả Rập
10/06/26
 |
| Năm 2025, kế hoạch trung tâm dữ liệu NEOM AI, Ả Rập Saudi |
Bước ngoặt từ chuyến công du của Tổng thống Donald Trump
Tháng 5/2025, trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên của nhiệm kỳ mới, Donald Trump đến Ả rập Saudi, Doha và Abu Dhabi cùng nhiều gương mặt nổi bật của Thung lũng Silicon. Cùng ngày đặt chân tới Riyadh, ông hủy bỏ “Framework for Artificial Intelligence Diffusion”, khuôn khổ kiểm soát xuất khẩu chip dưới thời Tổng thống Joe Biden nhằm bảo vệ công nghệ chiến lược của Mỹ và kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc. Động thái này mở ra cách tiếp cận mới, thực dụng hơn, trong đó Washington nới lỏng rào chắn công nghệ, dùng AI như công cụ thương mại, ngoại giao và củng cố ảnh hưởng của doanh nghiệp Mỹ tại những thị trường then chốt.
Với các nền quân chủ vùng Vịnh, bước ngoặt này là cơ hội vàng. Ả rập Saudi cam kết đầu tư tới 1.000 tỷ USD vào Mỹ và đổi lại giành quyền nhập 18.000 máy chủ Nvidia Blackwell GB300, một trong những dòng phần cứng AI tiên tiến nhất. Trong khi đó, G42, công ty công nghệ do Abu Dhabi sử dụng làm đầu mối cho phần lớn tham vọng AI, được phép nhập tới 500.000 chip Nvidia H100/năm. Đây là sự đảo chiều đáng chú ý. Trong hai thập niên qua, dòng vốn vùng Vịnh chủ yếu chảy vào hệ sinh thái công nghệ Mỹ dưới dạng tín dụng, cổ phần và các khoản đầu tư tài chính. Nay, các quốc gia này bắt đầu đưa những phần cốt lõi của hạ tầng công nghệ Mỹ về trong nước.
Từ nhà đầu tư tài chính đến chủ nhà của hạ tầng AI
Sự thay đổi nằm ở dòng tiền, vị thế của vùng Vịnh trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. Trước đây, các quỹ đầu tư quốc gia của Ả rập Saudi, UAE, Qatar hay Kuwait chủ yếu đóng vai trò cung cấp thanh khoản cho Thung lũng Silicon. Sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, nguồn vốn vùng Vịnh trở thành một trong những trụ đỡ quan trọng cho nhu cầu vốn khổng lồ của các công ty công nghệ Mỹ. Nhưng các khoản đầu tư này không tạo ra nhiều chuyển giao công nghệ hay nâng cấp năng lực sản xuất trong nước. Các doanh nghiệp bản địa vẫn đứng cách xa biên giới công nghệ.
Với các thỏa thuận AI mới, Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh đang tìm cách chuyển từ vai trò nhà tài trợ bên ngoài sang vị trí chủ nhà của hạ tầng AI. UAE có Stargate UAE, cụm điện toán AI 1 gigawatt do OpenAI, Nvidia, Cisco, SoftBank và G42 cùng triển khai. Ả rập Saudi lập Humain, “nhà vô địch quốc gia” về AI, với tham vọng vận hành các trung tâm dữ liệu dùng chip Nvidia GB300. CEO Tareq Amin muốn đưa 6,6 gigawatt công suất điện toán AI vào hoạt động trước năm 2034, tương đương 6–7% khối lượng công việc AI toàn cầu, chỉ sau Mỹ và Trung Quốc. Humain còn đặt mục tiêu mua tới 600.000 GPU Nvidia trong ba năm, phục vụ trung tâm dữ liệu ở cả Mỹ lẫn Ả rập Saudi.
Thung lũng Silicon, nhà nước Mỹ và cơn khát vốn vùng Vịnh
Nguồn gốc của mối liên kết giữa Thung lũng Silicon và vùng Vịnh nằm trong sự suy giảm năng lực nghiên cứu và phát triển của Mỹ. Thập niên 1960, các cơ quan liên bang như NASA hay DARPA từng hấp thụ khoảng 17% chi tiêu tùy nghi liên bang. Đến thập niên 2000, tỷ lệ này giảm xuống dưới 10%. Tính theo GDP, R&D do chính phủ liên bang tài trợ rơi từ gần 2% giữa thập niên 1960 xuống khoảng 0,5% giữa thập niên 2010. Khi nhà nước rút lui, các tập đoàn như Microsoft, Amazon, Alphabet và Meta dần nắm vai trò trung tâm trong hoạch định, tài trợ và triển khai công nghệ mới.
Sự trỗi dậy của các “độc quyền trí tuệ” này làm thay đổi cấu trúc quyền lực trong kinh tế Mỹ. Các ông lớn công nghệ trở thành động cơ tăng trưởng, kiểm soát hạ tầng số, dữ liệu, điện toán đám mây, nền tảng tiêu dùng và ngày càng nhiều công nghệ liên quan đến an ninh quốc gia. Lầu Năm Góc, từng là nhà đầu tư lớn vào công nghệ, giờ phụ thuộc vào Big Tech trong các lĩnh vực từ giám sát, truyền thông đám mây, robot đến AI. Khi Mỹ ngày càng dựa vào khu vực công nghệ, Thung lũng Silicon cũng ngày càng có ảnh hưởng lớn hơn với chính sách.
AI tạo sinh xuất hiện đúng lúc ngành công nghệ Mỹ cần câu chuyện tăng trưởng mới. Cuối thập niên 2010, nhiều sản phẩm nền tảng bắt đầu bão hòa, chất lượng suy giảm, các dự án đặt cược lớn như metaverse của Facebook không mang lại nguồn thu tương xứng. Trong bối cảnh đó, AI tạo sinh được xem như lối thoát. Cả chính quyền Trump đầu tiên lẫn chính quyền Biden đều để khu vực tư nhân dẫn dắt AI. Dù Biden tìm cách đặt ra một số rào chắn về quyền người dùng, tiêu chuẩn báo cáo và minh bạch, chính sách chung vẫn là ủng hộ các công ty đầu ngành, nhất là khi cuộc cạnh tranh với Trung Quốc được đặt trong khung an ninh quốc gia.
Vùng Vịnh nhanh chóng trở thành nguồn vốn lý tưởng cho cơn khát AI của Mỹ. Năm 2023, Nhà Trắng thúc đẩy các cuộc gặp giữa giới lãnh đạo Abu Dhabi với Microsoft, Google và OpenAI. Bộ trưởng Thương mại Gina Raimondo cũng đóng vai trò cầu nối giữa Sam Altman và các nhà quyền lực GCC. Đến năm 2024, vốn GCC đổ vào các công ty AI Mỹ tăng gấp năm lần. Các quỹ Ả rập Saudi, UAE và Qatar xuất hiện trong nhiều thương vụ tài trợ cho OpenAI, Anthropic, xAI, Databricks, cũng như các nhà cung cấp hạ tầng đám mây như Amazon Web Services, Oracle và Google.
Công cụ phát triển và “phí bảo hộ” chiến lược
Động lực của GCC không chỉ là công nghệ. Về kỹ thuật, Nvidia hiện vẫn dẫn đầu thị trường chip AI cao cấp, khiến việc liên kết với Mỹ trở thành lựa chọn hợp lý. Về ý thức hệ, giới lãnh đạo vùng Vịnh, đặc biệt là Mohammed bin Salman, bị hấp dẫn bởi viễn cảnh công nghệ kiểu Mỹ, từ thành phố tương lai đến hệ sinh thái số toàn diện. Nhưng yếu tố sâu hơn là vị trí lịch sử của vùng Vịnh trong trật tự do Mỹ dẫn dắt. Từ thỏa thuận dầu mỏ với Standard Oil năm 1933, đến hệ thống tái chế petrodollar sau năm 1974, các nền quân chủ vùng Vịnh đã gắn số phận tài chính và an ninh với Washington.
Vì vậy, đầu tư AI cũng mang màu sắc của “phí bảo hộ”. Khi rót vốn vào khu vực có vai trò sống còn với kinh tế và an ninh Mỹ, GCC kỳ vọng Washington tiếp tục bảo vệ các hoàng gia trong Trung Đông ngày càng bất ổn. Thỏa thuận Nvidia của Ả rập Saudi diễn ra sau khi Mohammed bin Salman và Trump ký thỏa thuận quốc phòng chiến lược mới, bao gồm hợp tác năng lượng hạt nhân dân sự và các thương vụ mua vũ khí lớn, trong đó có F-35.
Những rủi ro trong canh bạc AI
Tuy nhiên, canh bạc này đầy rủi ro. Trước hết là rủi ro địa chính trị. Khi Tehran có thể đe dọa các đồng minh Mỹ ở phía tây eo biển Hormuz, những trung tâm dữ liệu khổng lồ tại UAE, Bahrain hay Ả rập Saudi có thể trở thành điểm yếu chiến lược. Nếu Mỹ không thể bảo vệ các khách hàng vùng Vịnh trước hậu quả từ các cuộc phiêu lưu quân sự, giấc mơ hạ tầng AI có thể biến thành gánh nặng an ninh.
Rủi ro thứ hai nằm trong chính mô hình tài chính của AI Mỹ. Các công ty AI đốt tiền với tốc độ khổng lồ, trong khi doanh thu vẫn chưa chứng minh được khả năng bù đắp chi phí. Năm 2026, các siêu quy mô dự kiến chi hơn 800 tỷ USD, nhiều thỏa thuận trong ngành có tính vòng tròn, khi công ty này đầu tư vào công ty kia để cùng duy trì kỳ vọng tăng trưởng. Nếu OpenAI, Oracle, Nvidia, SoftBank hoặc các đối tác lớn gặp khó khăn, tác động dây chuyền có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch AI của GCC.
Rủi ro thứ ba là kinh tế nội địa. AI có thể tạo ra giá trị mới, nhưng cũng có thể làm trầm trọng thêm thất nghiệp thanh niên và thay thế các công việc cấp thấp. Ả rập Saudi vốn đã đối mặt tỷ lệ thất nghiệp thanh niên khoảng 15%, trong khi sinh viên tốt nghiệp trung học và đại học mất trung bình 40 tuần để tìm việc. Nếu AI chủ yếu làm biến mất việc làm đầu vào trong phần mềm và dịch vụ, các nền kinh tế vùng Vịnh có thể đối diện áp lực xã hội lớn hơn.
Cuối cùng là môi trường. Trung tâm dữ liệu AI tiêu thụ điện và nước khổng lồ. Ở những nơi khí hậu nóng như Ả rập Saudi, chi phí làm mát sẽ rất lớn, nhất là khi nhiều dự án dự kiến dùng điện từ khí tự nhiên. Năng lượng mặt trời có thể giúp giảm phát thải, nhưng tính gián đoạn của nguồn tái tạo và hạn chế lưu trữ điện vẫn là rào cản lớn.
Vùng Vịnh đang tìm cách chuyển từ “ví tiền” của Thung lũng Silicon thành trung tâm AI của thế giới. Nhưng sự phụ thuộc vào công nghệ Mỹ, biến động Trung Đông, rủi ro tài chính của bong bóng AI và những giới hạn xã hội – môi trường khiến chiến lược này vừa tham vọng vừa mong manh. Trong thập niên tới, quan hệ giữa các nền quân chủ vùng Vịnh và Thung lũng Silicon sẽ không chỉ định hình tương lai AI, nó còn cho thấy sức mạnh thực sự của quyền lực Mỹ tại Trung Đông.
shared via phenomenalworld,
