Cơn lũ AI đang đến
31/07/26
 |
| Khu phức hợp rộng lớn của Amazon tại New Carlisle, bang Indiana, trải rộng trên khu vực từng là những cánh đồng ngô. Ảnh: AJ Mast. |
Các cột mốc của trí tuệ nhân tạo ngày càng lớn. Năm 2023, hệ thống AI vượt qua kỳ thi luật sư. Năm 2025, công nghệ này giúp các nhà khoa học xác định nguyên nhân nghi vấn của bệnh Alzheimer. Tháng 5, AI giải được bài toán phức tạp từng làm giới chuyên gia bế tắc 80 năm. Tuần trước, hai hệ thống AI đang được thử nghiệm “nổi loạn” và xâm nhập cơ sở dữ liệu của một công ty.
Nhưng tất cả mới chỉ là khởi đầu. Từ vùng Trung Tây Mỹ tới Vịnh Ba Tư, hàng trăm trung tâm dữ liệu lớn đang được xây dựng và dự kiến đi vào hoạt động trong vài năm tới. Chúng sẽ cung cấp lượng sức mạnh tính toán chưa từng có trong lịch sử ngành công nghệ, khiến những đột phá từng được xem là cách mạng có thể dần trở thành chuyện thường lệ.
Đằng sau mỗi bước nhảy vọt của AI là bước nhảy tương ứng về năng lực tính toán. Theo Epoch AI, hiện có khoảng 20 triệu chip AI trong các trung tâm dữ liệu toàn cầu. Con số này dự kiến tăng gấp đôi khoảng chín tháng/lần, đưa thế giới tới khoảng 200 triệu chip vào cuối năm 2028 (gấp 10 lần hiện nay).
Cuộc xây dựng hạ tầng lớn nhất
Nhiều nhà công nghệ so sánh thời điểm này với xây dựng đường sắt thế kỷ 19, New Deal của Franklin D. Roosevelt trong thập niên 1930 và Dự án Manhattan thập niên 1940. Rob Wachen – đồng sáng lập Etched, công ty chip huy động hơn 1 tỷ USD, gọi đây là “đợt xây dựng hạ tầng quy mô lớn nhất trong lịch sử nhân loại”.
Amazon – nhà cung cấp năng lực tính toán cho Anthropic, OpenAI và nhiều công ty AI khác, tăng gấp đôi năng lực tính toán từ năm 2022 và dự kiến tiếp tục gấp đôi vào năm tới. Động lực nằm ở niềm tin vào “Scaling Laws” (các quy luật mở rộng): càng có nhiều dữ liệu và sức mạnh tính toán, AI càng có thể đảm nhận nhiều việc phức tạp hơn. Dario Amodei – CEO Anthropic, nói nếu quy luật này còn đúng thêm một hoặc hai năm, AI có thể làm khối lượng lớn công việc văn phòng. Demis Hassabis – lãnh đạo DeepMind của Google, khẳng định AI có thể tạo ra “10 lần Cách mạng Công nghiệp với tốc độ nhanh gấp 10”.
Cái giá của cơn sốt
Cơn bùng nổ này đang gây phản ứng ngược. Nhiều cộng đồng phản đối trung tâm dữ liệu vì lo tác động môi trường, giá điện tăng và tiêu thụ nước. Tại Mỹ, đây trở thành vấn đề lớn trước bầu cử giữa kỳ tháng 11. Giới kinh tế và nhà đầu tư cũng lo các hãng công nghệ đang chi nhanh hơn khả năng kiếm tiền từ AI.
Lịch sử từng cho thấy các làn sóng hạ tầng lớn như đường sắt thế kỷ 19, điện khí hóa thập niên 1920, bong bóng dot-com cuối thập niên 1990, thường đi kèm suy thoái hoặc sụp đổ thị trường trước khi lợi ích dài hạn xuất hiện. Philippe Aghion – người đoạt Nobel kinh tế năm 2025 nhờ nghiên cứu về tăng trưởng dựa trên đổi mới, nói AI giống cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và cũng mang mầm mống bong bóng.
Dù vậy, chi tiêu chưa có dấu hiệu chậm lại. IDC dự báo đến năm 2029, đầu tư hạ tầng AI toàn cầu sẽ vượt 1.000 tỷ USD, tăng từ 318 tỷ USD năm ngoái (tương đương quy mô kinh tế Thụy Sĩ, nền kinh tế lớn thứ 20 thế giới).
Mỹ dẫn đầu, Trung Quốc bám đuổi
Mỹ hiện có khoảng 5.500 trung tâm dữ liệu, nhiều gấp khoảng 10 lần các quốc gia xếp sau. Theo Epoch AI, Amazon, Google, Microsoft và Meta kiểm soát khoảng 80% năng lực tính toán AI toàn cầu. Riêng Google được cho là có số chip AI nhiều gấp bốn lần toàn bộ các công ty Trung Quốc.
Goldman Sachs dự báo Amazon, Google, Microsoft, Meta và Oracle sẽ chi khoảng 750 tỷ USD trong năm nay cho trung tâm dữ liệu, chip và hạ tầng AI, tăng từ khoảng 400 tỷ USD năm ngoái. Trung Quốc đang cố thu hẹp khoảng cách: các công ty nước này có khoảng 1,16 triệu chip tương đương H100 vào cuối năm 2025 (tăng từ 244.000 đầu năm 2024). Huawei, ByteDance và Alibaba dự kiến chi 111 tỷ USD trong năm nay cho trung tâm dữ liệu và đầu tư AI.
Tuy nhiên, lợi thế của Mỹ có thể chỉ kéo dài thêm vài năm. Jordan Nanos của SemiAnalysis nhận định khoảng cách trung tâm dữ liệu giữa Mỹ và Trung Quốc có thể nới rộng trong bốn – năm năm, trước khi chip nội địa Trung Quốc được sản xuất ở quy mô lớn. Sau đó, “lợi thế sẽ cạn dần”.
Vòng lặp tăng tốc
Càng nhiều trung tâm dữ liệu đi vào hoạt động, AI càng được dùng rộng rãi hơn. Uber, PepsiCo và Walmart hiện giao thêm việc cho các “agent” AI có thể viết mã, lập báo cáo, hỗ trợ khách hàng và xử lý email. Remote Labor Index (Chỉ số Lao động Từ xa) cho thấy tháng 10, các mô hình hàng đầu hoàn thành 2,5% nhiệm vụ tự do phổ biến; đến tháng 7, Fable của Anthropic hoàn thành 16%.
Erik Brynjolfsson – giám đốc Stanford Digital Economy Lab, cảnh báo sẽ có hàng triệu việc làm bị phá hủy và hàng triệu việc mới được tạo ra, nhưng đó không phải cùng loại việc. Đích xa hơn là “recursive self-improvement” (vòng tự cải thiện lặp lại của AI), khi trí tuệ nhân tạo giúp xây phiên bản tốt hơn của chính nó. Jeff Dean – nhà khoa học trưởng của Google, nói khi sức mạnh tính toán tiếp tục tăng, vòng lặp này có thể được tự động hóa hoàn toàn. Ông nói: “Chúng ta mới ở giai đoạn đầu”.
shared via nytimes,
