Vì sao Trung Quốc lạnh nhạt với chip AI Nvidia?
22/05/26
 |
| Theo Jensen Huang, CEO Nvidia, tuần trước ông không đề cập chip với các quan chức Trung Quốc tại Bắc Kinh. Ảnh: Kenny Holston |
Chính quyền Trump cho phép Nvidia bán chip H200 cho Trung Quốc, tưởng như mở ra nhượng bộ lớn trong cuộc đua AI Mỹ – Trung. Tuy nhiên, sáu tháng sau, Bắc Kinh vẫn chưa cho doanh nghiệp nào mua chip. Phía sau sự im lặng là lựa chọn chiến lược: Trung Quốc cần sức mạnh tính toán của Nvidia, nhưng cần hơn cả là buộc ngành công nghệ trong nước tự đứng trên đôi chân của mình.
Thương vụ tưởng như đôi bên cùng thắng
Cuối năm ngoái, khi Tổng thống Donald Trump thông báo Nvidia có thể bán chip H200 cho Trung Quốc, quyết định được nhìn nhận như thỏa hiệp hiếm hoi trong quan hệ công nghệ Mỹ – Trung. Với Trung Quốc, đây là cơ hội tiếp cận một trong những dòng chip AI mạnh nhất thế giới. Với Nvidia, đây là cánh cửa trở lại thị trường chip lớn nhất toàn cầu sau nhiều năm bị siết bởi kiểm soát xuất khẩu.
Các hệ thống AI hiện đại cần lượng sức mạnh tính toán khổng lồ. Ở ĩnh vực này, chip của Nvidia gần như là tiêu chuẩn vàng. Các đối thủ Trung Quốc tiến rất nhanh, nhưng nhiều năm vẫn chưa thể sánh với sản phẩm mạnh nhất của Nvidia.
Vì vậy, quyết định của ông Trump lập tức gây tranh cãi ở Washington. Một số cựu quan chức trong chính quyền Biden lẫn Trump cảnh báo việc cho bán H200 có thể làm suy yếu lợi thế AI của Mỹ, giúp Trung Quốc thu hẹp khoảng cách trong lúc các hãng chip nội địa của nước này tiếp tục bắt kịp. Tuy nhiên, điều bất ngờ là Bắc Kinh không vội nhận món quà.
Sáu tháng không một đơn hàng
Sáu tháng sau quyết định của Washington, Trung Quốc vẫn chưa cho phép bất kỳ công ty nào mua H200. Không phải vì các công ty AI Trung Quốc không cần chip; trái lại, họ đang thiếu sức mạnh tính toán nghiêm trọng.
Kevin Xu, nhà sáng lập Interconnected Capital, cho biết sau chín ngày gặp các startup AI hàng đầu tại Trung Quốc, tất cả đều nói thiếu năng lực tính toán là rào cản lớn nhất. Tuy nhiên, thay vì cho phép họ quay lại phụ thuộc vào Nvidia, Bắc Kinh đang thúc đẩy doanh nghiệp dùng giải pháp nội địa từ Huawei, Cambricon và các nhà sản xuất chip Trung Quốc khác.
Đây là nghịch lý trung tâm: Trung Quốc cần chip mạnh để đẩy nhanh AI, nhưng lại không muốn nhu cầu trước mắt làm chậm mục tiêu tự chủ công nghệ dài hạn.
Sau cuộc gặp Chủ tịch Tập Cận Bình tại Bắc Kinh tuần trước, ông Trump nói Trung Quốc “chọn không mua” vì muốn tự phát triển chip.
Tự lực công nghệ trở thành ưu tiên chiến lược
Hơn một thập niên, Bắc Kinh theo đuổi chiến lược giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài. Đến tháng 3, ông Tập tiếp tục đặt mục tiêu sâu hơn cho 5 năm tới: đạt đột phá trong các lĩnh vực như AI, điện toán lượng tử và năng lượng nhiệt hạch.
Lệnh hạn chế chip của Mỹ càng khiến chiến lược này cấp bách hơn. Với Bắc Kinh, Nvidia không chỉ là nhà cung cấp. Nvidia là điểm yếu chiến lược: nếu doanh nghiệp Trung Quốc xây toàn bộ hệ thống AI quanh chip Mỹ, Washington có thể dùng quyền kiểm soát xuất khẩu để bóp nghẹt họ bất cứ lúc nào.
Vì vậy, việc từ chối H200 không đơn thuần là phản ứng thương mại mà là thông điệp chính sách: doanh nghiệp Trung Quốc phải học cách xây AI trong điều kiện thiếu chip tốt nhất của Mỹ.
Điều này cũng dần trở nên khả thi hơn. Huawei, Cambricon và một số hãng khác hiện sản xuất chip có hiệu năng được mô tả là ngang ngửa H200 trong một số tác vụ. Chúng chưa thể thay thế hoàn toàn hệ sinh thái Nvidia, nhưng đủ tốt để Bắc Kinh dùng làm nền tảng thúc ép thị trường nội địa.
DeepSeek và dấu hiệu rời xa Nvidia
DeepSeek, startup trở thành biểu tượng cho năng lực AI đang lên của Trung Quốc, là ví dụ đáng chú ý. Khi công bố mô hình AI mới nhất tháng trước, công ty lần đầu nói hệ thống được tối ưu hóa để chạy trên chip của Huawei.
Đây có thể chỉ là bước nhỏ về kỹ thuật, nhưng lại có ý nghĩa lớn về chính trị và công nghiệp; cho thấy các công ty AI Trung Quốc không còn chỉ tìm cách mua hoặc thuê chip Nvidia, mà bắt đầu thiết kế mô hình theo giới hạn của phần cứng trong nước.
Nói cách khác, thay vì chờ điều kiện tốt hơn, họ đang học cách sống trong môi trường bị hạn chế. Đây có thể là hướng đi khó, chậm, nhưng phù hợp với mục tiêu tự chủ công nghệ của Bắc Kinh.
Nvidia mắc kẹt giữa hai siêu cường
Nvidia đang ở vị trí khó xử. Công ty trở thành doanh nghiệp giá trị nhất thế giới nhờ chip AI, nhưng sản phẩm bị cả Washington và Bắc Kinh nhìn bằng lăng kính an ninh quốc gia.
Với Mỹ, chip Nvidia là tài sản chiến lược cần bảo vệ để duy trì lợi thế AI. Với Trung Quốc, chip Nvidia vừa hấp dẫn vừa đáng nghi: quá mạnh để bỏ qua, nhưng cũng quá phụ thuộc để yên tâm.
Jensen Huang, CEO Nvidia, vừa đến Bắc Kinh trong phái đoàn của ông Trump. Ông nói không nêu vấn đề H200 với quan chức Trung Quốc, nhưng vẫn lạc quan rằng thị trường rồi sẽ mở lại vì nhu cầu AI của Trung Quốc quá lớn.
Ông Huang đặt câu hỏi rất thực tế: Trung Quốc muốn bảo vệ bao nhiêu thị trường nội địa, và muốn mở rộng bao nhiêu năng lực AI bằng chip tốt hơn? Theo ông, về dài hạn, thị trường có thể sẽ mở.
Tuy nhiên hiện tại, Bắc Kinh chưa có dấu hiệu nhượng bộ.
Vì sao Trung Quốc vẫn cần Nvidia?
Dù thúc đẩy chip nội địa, các công ty Trung Quốc vẫn chưa thể hoàn toàn rời Nvidia. Chip Trung Quốc được dùng cho một số tác vụ, nhưng trong quá trình huấn luyện mô hình AI – phần đòi hỏi sức mạnh tính toán lớn nhất – Nvidia vẫn có lợi thế lớn.
Vấn đề khác là sản xuất. Các hãng chip Trung Quốc có thể tạo ra sản phẩm tốt, nhưng vẫn khó sản xuất đủ số lượng chip tiên tiến để đáp ứng nhu cầu khổng lồ của ngành AI trong nước.
Vì vậy, nhiều công ty dùng cách đi đường vòng: thuê quyền truy cập từ xa vào chip Nvidia đặt tại các trung tâm dữ liệu của công ty khác, nhiều khi ở ngoài Trung Quốc. Đầu năm nay, khi MiniMax và Zhipu AI lên sàn tại Hong Kong, hồ sơ cho thấy họ chi nhiều lần doanh thu để huấn luyện mô hình bằng “dịch vụ đám mây”.
Cách này giúp họ tiếp cận sức mạnh tính toán mà không trực tiếp mua chip. Tuy nhiên, cách này tiềm ẩn rủi ro lớn: xử lý chậm, nguy cơ rò rỉ dữ liệu cao, phụ thuộc vào nhà vận hành data center bên thứ ba và có thể bị Mỹ chặn nếu Washington siết cả quyền truy cập từ xa.
Cuộc đua AI không chỉ là chip
Dữ liệu chi tiêu cũng cho thấy khác biệt giữa hai bên. Theo Bernstein Research, năm nay, các công ty Trung Quốc dự kiến chi 123 tỷ USD cho chip AI và trung tâm dữ liệu. Các công ty công nghệ Mỹ, ngược lại, dự kiến chi khoảng 1.000 tỷ USD.
Khoảng cách này phản ánh cả tham vọng lẫn nguồn lực. Các công ty Trung Quốc chậm hơn các đối thủ Mỹ trong việc đặt cược toàn lực vào AI, và họ cũng có ít doanh thu hơn để tài trợ cuộc đua hạ tầng.
Điều này có thể khiến Bắc Kinh bớt áp lực phải mở cửa cho Nvidia ngay. Nếu nhu cầu trong nước chưa bùng nổ đến mức không thể kiểm soát, chính phủ Trung Quốc có thêm thời gian để nuôi dưỡng hệ sinh thái chip nội địa.
Nỗi hoài nghi về an ninh
Ngoài chiến lược công nghiệp, Bắc Kinh còn có lý do an ninh để thận trọng. Tháng 7 năm ngoái, Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc triệu tập Nvidia để giải trình về rủi ro an ninh của các chip được thiết kế cho thị trường Trung Quốc.
Nvidia khẳng định sản phẩm không có “cửa hậu” cho phép truy cập từ xa. Tuy nhiên, trong môi trường công nghệ hiện nay, niềm tin giữa Mỹ và Trung Quốc mỏng đi rất nhiều. Chip không còn chỉ là linh kiện thương mại mà có thể bị xem là công cụ chiến lược, điểm yếu an ninh hoặc đòn bẩy địa chính trị.
Chính sự thiếu tin cậy này khiến Nvidia khó quay lại Trung Quốc, ngay cả khi Washington mở một cánh cửa.
Bắc Kinh mặc cả với thời gian
Việc Trung Quốc không mua H200 có thể là chiến lược chờ đợi. Wendy Chang, chuyên gia tại Viện Mercator về Nghiên cứu Trung Quốc, cho rằng bằng cách tỏ ra “khó với tới”, Bắc Kinh có thể hy vọng giành thêm đòn bẩy để tiếp cận những chip tốt hơn trong tương lai.
Hiện Nvidia vẫn giữ lại các chip mạnh nhất, như Blackwell, cho Mỹ và các đồng minh theo yêu cầu của Washington. Blackwell vượt trội so với mọi sản phẩm hiện có tại thị trường Trung Quốc. Vì vậy, nếu Bắc Kinh vội mua H200, họ có thể chấp nhận một thế yếu. Nếu từ chối, họ vừa thúc ép doanh nghiệp nội địa, vừa giữ cửa mặc cả với Nvidia và Washington.
Đây là canh bạc. Nếu chip Trung Quốc tiến đủ nhanh, Bắc Kinh thắng lớn: giảm phụ thuộc vào Mỹ mà vẫn duy trì đà AI. Nếu chip nội địa không theo kịp, các công ty Trung Quốc có thể tụt lại trong cuộc đua mô hình lớn.
H200 và bài học của cuộc chiến công nghệ
Câu chuyện H200 cho thấy quan hệ công nghệ Mỹ – Trung đi rất xa khỏi thời kỳ hợp tác. Từng có thời, doanh nghiệp hai nước cùng xây các sản phẩm như iPhone và cùng hưởng lợi từ chuỗi cung ứng toàn cầu. Giờ đây, cùng con chip có thể bị nhìn như công cụ kinh tế, tài sản an ninh, vũ khí chiến lược và quân bài đàm phán.
Nvidia vẫn muốn bán. Doanh nghiệp AI Trung Quốc vẫn cần tính toán. Washington muốn vừa giữ lợi thế vừa bảo vệ doanh nghiệp Mỹ. Bắc Kinh muốn vừa phát triển AI vừa không bị khóa cổ bởi công nghệ nước ngoài.
Vậy nên, chip được Mỹ cho phép bán vẫn không tìm được người mua ở Trung Quốc. Cuộc đua AI mới, công nghệ mạnh nhất chưa chắc là thứ được mua nhiều nhất. Đôi khi, thứ quan trọng hơn tốc độ là quyền kiểm soát.
shared via nytimes,
