Vì sao Apple xem Next là “mối lương duyên trời định”
03/10/25
Cú điện thoại bất ngờ mở ra thương vụ lịch sử
Giữa tháng 11 năm ấy, Ellen Hancock – Giám đốc công nghệ của Apple, vốn nổi tiếng là kiểu quản lý khắt khe và nguyên tắc đã làm một điều ít ai ngờ tới: bà nhấc máy và gọi lại cho một nhà quản lý sản phẩm vô danh của Next Software Inc.
Trong thế giới doanh nghiệp, các lãnh đạo cấp cao thường chỉ trao đổi với những người cùng cấp. Nhưng John Landwehr, quản lý sản phẩm của Next và cũng là “fan cứng” Apple từ thời còn sở hữu chiếc Apple II, tin rằng có thể có một sự ăn khớp giữa hai công ty. Sau khi đọc báo thấy Apple đang tìm kiếm một hệ điều hành mới, Landwehr đã thuyết phục đồng nghiệp Garrett Rice thử gọi cho Hancock, và cú điện thoại đó đã thay đổi lịch sử ngành công nghệ.
Chỉ vài ngày sau, Apple và Next đã ngồi vào bàn đàm phán. Thứ Sáu tuần kế tiếp, thỏa thuận trị giá 400 triệu USD được công bố, đưa Steve Jobs trở lại ngôi nhà Apple mà ông từng sáng lập. Jobs sau này nói: “Điều Ellen làm thật bất ngờ. Bà ấy đã gọi lại.”
Thách thức: lôi kéo lại cộng đồng lập trình viên
Apple lúc này đang nỗ lực tái định vị bản thân, đối đầu với sức mạnh áp đảo của Microsoft. Để kết hợp hệ điều hành Mac với Nextstep, công ty buộc phải chinh phục hàng chục nghìn nhà phát triển, thuyết phục họ viết ứng dụng mới và thậm chí viết lại phần mềm cũ – lần thứ hai trong chưa đầy một thập kỷ. (Năm 1991, khi Apple chuyển từ chip Motorola sang PowerPC, giới lập trình cũng phải làm lại từ đầu.)
Jobs khẳng định: “Điều quan trọng là khiến các nhà phát triển tin rằng sản phẩm sáng tạo của họ sẽ chạy tốt nhất – hoặc chỉ chạy được – trên hệ điều hành của bạn.” Ông nhắc lại rằng Macintosh từng làm được điều đó, ngay cả khi IBM thống trị thị trường mạnh mẽ hơn cả Microsoft bây giờ.
Với Apple, quyết định chọn Next không chỉ là kỹ thuật, mà còn là bước đi marketing. Thế mạnh lớn nhất của Jobs chính là khả năng tiếp thị – lĩnh vực mà Apple đã để mất nhiều nhất. Công ty cần một bước ngoặt để chống lại hình ảnh “hết thời” khi cả thế giới công nghệ dường như đã chọn Microsoft và Intel.
Vì sao Next vượt qua những đối thủ khác
Trước khi chọn Next, Apple từng cân nhắc hệ điều hành BeOS của Jean-Louis Gassée (cựu lãnh đạo Apple), Solaris của Sun Microsystems, thậm chí cả Windows NT – phương án được coi là “tuyệt vọng”.
BeOS hiện đại hơn ở nhiều khía cạnh, nhưng Nextstep lại có lợi thế quan trọng: nó được cộng đồng lập trình viên đánh giá cao về sự tinh tế và sức mạnh. Eric Schmidt, khi đó là Giám đốc công nghệ của Sun, nhận xét: “Nextstep đi trước người khác từ 5–7 năm. Nó là một sản phẩm tuyệt đẹp.”
Nextstep nổi bật nhờ môi trường Openstep, giúp rút ngắn đáng kể thời gian viết ứng dụng. Nhưng lợi thế lớn nhất chính là bảo vệ bộ nhớ (memory protection) – tính năng mà hệ điều hành System 7 của Macintosh thiếu hụt. Với memory protection, một ứng dụng lỗi sẽ không kéo sập toàn bộ máy tính, điều mà người dùng Mac thời đó quá quen thuộc.
Apple từng phát triển hệ điều hành Copland để giải quyết vấn đề này, nhưng Copland lại chỉ hỗ trợ ứng dụng mới, không tương thích với phần mềm cũ. Đây chính là “nút thắt” khiến Copland bị khai tử, mở đường cho thương vụ Next.
Nguy cơ mất tương thích và sự bất định
Thách thức lớn nhất với Apple khi chuyển sang Nextstep là nguy cơ buộc khách hàng từ bỏ kho ứng dụng Mac hiện có. Tuy nhiên, công ty đã chuẩn bị một hướng đi ít được biết tới: Macintosh Application Environment (MAE) – phần mềm cho phép chạy ứng dụng Mac trên các máy trạm Sun và HP. Nếu phát triển MAE đúng cách, Apple có thể nhanh chóng tạo ra một hệ thống kết hợp giữa Mac và Next, vừa hiện đại vừa giữ được khả năng tương thích.
Dù vậy, một số cựu lập trình viên Next thừa nhận lợi thế kỹ thuật của hệ điều hành này đã thu hẹp so với trước, khi nhiều công cụ phát triển hiện đại xuất hiện. Jason Adams, nay làm việc tại Netscape, cho rằng: “Next không còn lợi thế tuyệt đối như trước.”
Đặc biệt, cả thế giới phần mềm đang chuyển hướng sang Java, ngôn ngữ lập trình của Sun, vốn hứa hẹn chạy được trên nhiều nền tảng. Apple tuyên bố sẽ sớm cho phép lập trình viên Mac sử dụng ngôn ngữ lập trình của Next, nhưng tương lai Java khiến chiến lược này vẫn chứa nhiều bất định.
Đặt cược vào tương lai
Dù Next từng tạo ra chiếc máy tính khai sinh World Wide Web, sự trỗi dậy của Internet, phần mềm duyệt web và máy tính mạng đặt ra thách thức cho tất cả các hệ điều hành truyền thống – kể cả Windows, Mac hay Nextstep.
Next đã bắt tay vào phát triển phiên bản hỗ trợ Java, nhưng chi tiết kế hoạch vẫn được Apple giữ kín. Gilbert Amelio, Chủ tịch Apple khi đó, tuyên bố tại buổi họp báo công bố thương vụ rằng công ty sẽ chia sẻ thêm thông tin vào tháng 1 tại triển lãm Macworld ở San Francisco.
Điều chắc chắn duy nhất là Apple không còn nhiều thời gian. Nếu đội ngũ kỹ thuật có thể hiện thực hóa lời hứa và tung ra hệ điều hành Mac mới trong vòng một năm, công ty có thể tạo ra sức ép đáng kể lên Microsoft. Nếu không, thương vụ 400 triệu USD sẽ bị coi như canh bạc liều lĩnh.
“Cuộc hôn nhân” mang tính định mệnh
Ở góc độ chiến lược, Apple chọn Next không chỉ vì công nghệ, mà còn vì Steve Jobs. Sau nhiều năm rời Apple, Jobs vẫn là một biểu tượng có khả năng truyền cảm hứng và thuyết phục cả nhà phát triển lẫn người dùng. Việc đưa ông trở lại cũng đồng nghĩa với việc Apple lấy lại vũ khí mạnh mẽ: sức hút thương hiệu và khả năng kể chuyện.
Có thể nói, cú điện thoại tưởng như ngẫu hứng từ một quản lý sản phẩm vô danh đã mở ra “mối lương duyên trời định” giữa Apple và Next. Nó không chỉ cứu Apple thoát khỏi khủng hoảng, mà còn đặt nền móng cho sự tái sinh, để rồi từ đây công ty vươn lên thành gã khổng lồ công nghệ như chúng ta biết ngày nay.
shared via nytimes,
