Michigan trở thành thủ phủ drone của nước Mỹ?
16/04/26
 |
| Bản đồ hiển thị dữ liệu người dùng máy bay không người lái và thông tin chuyến bay tại Airspace Link, một công ty bán phần mềm cho các thành phố và cơ quan liên bang. |
Một bang từng sống nhờ ô tô đang đổ tiền và kỳ vọng vào thiết bị bay không người lái, với hy vọng cứu chuỗi cung ứng công nghiệp khỏi sự trì trệ.
Trong nhiều năm, trung tâm huấn luyện đồ sộ của nghiệp đoàn United Auto Workers bên sông Detroit nằm im lìm như di tích của thời hoàng kim công nghiệp Mỹ. Bãi đỗ xe 900 chỗ trống rỗng. Khán phòng 375 ghế không còn tiếng người. Tòa nhà ấy từng là biểu tượng của nền sản xuất lớn mạnh, rồi trở thành biểu tượng của sự suy tàn; ngày nay, từ chính mái nhà đó, drone cất cánh như ong vỡ tổ.
Birdstop, công ty khởi nghiệp chế tạo drone giám sát đường điện và hạ tầng, đã chuyển nhà máy đến đây chỉ sáu tháng trước. Quy mô hiện tại của hãng còn nhỏ, vài chục nhân viên chưa đủ lấp đầy không gian khổng lồ. Nhưng chính chỗ trống đó lại là lời mời gọi. Ở Detroit, Birdstop có chỗ để lớn lên, thứ mà họ khó mua nổi ở California. Với chính quyền Michigan, thương vụ ấy mang ý nghĩa biểu tượng: nếu bang từng là thủ phủ xe hơi của nước Mỹ đang phải đi tìm chương mới, drone là một trong những ứng viên sáng giá nhất.
Từ Motor City đến Drone City
Michigan không phải nơi đầu tiên người ta nghĩ đến khi nói về thiết bị bay không người lái. Florida, California, Utah, Ohio, chưa kể Israel, Thổ Nhĩ Kỳ hay Ukraine đều đi trước ở nhiều mảng. Nhưng Michigan có thứ mà các đối thủ không dễ sao chép: nền công nghiệp chế tạo sâu, mạng lưới nhà cung ứng dày, và cảm giác cấp bách đang lan khắp giới kinh doanh địa phương.
Khi tỷ trọng của Mỹ trong sản lượng xe hơi toàn cầu suy giảm, Detroit hiểu rằng chỉ sống bằng quá khứ là không đủ. Nỗi lo thúc đẩy cuộc tìm kiếm các ngành “cận kề” với ô tô: vẫn cần gia công chính xác, điện tử, pin, mô-tơ, cảm biến, phần mềm, nhưng không phụ thuộc hoàn toàn vào chu kỳ xe hơi. Drone đáp ứng gần như đầy đủ tiêu chí đó.
Từ góc nhìn này, Michigan không đơn thuần muốn tạo ra ngành mới. Bang này đang cố tái sử dụng năng lực công nghiệp cũ cho cuộc chơi mới. Backup camera cho xe hơi có thể gợi ý cách chế tạo camera drone. Mô-tơ nhỏ, pin và linh kiện cho cần gạt mưa hay hệ thống ô tô được điều chỉnh để phục vụ thiết bị bay. Một số nhà cung ứng ô tô, vốn đang loay hoay tìm lối ra giữa sự chững lại của ngành xe điện, bắt đầu săn hợp đồng drone.
Cơn sốt mới có thật
Thị trường đang cho Michigan một lý do để mơ. Theo ước tính, thị trường thiết bị bay không người lái sản xuất tại Mỹ có thể tăng từ khoảng 5 tỷ USD hiện nay lên hơn 50 tỷ USD năm 2030. Động lực đến từ hai phía: chi tiêu quân sự tăng mạnh cho drone, và việc ứng dụng drone trong dân sự ngày càng rộng, từ giám sát hạ tầng, giao hàng y tế đến vận chuyển phụ tùng hay tiếp tế tàu thuyền.
Một yếu tố khác cũng giúp cửa sổ cơ hội mở ra: các hạn chế gần đây của liên bang Mỹ với các mẫu drone mới của DJI, công ty Trung Quốc hiện chiếm phần lớn thị trường drone thương mại và dân dụng tại Mỹ. Khi sự phụ thuộc vào công nghệ Trung Quốc trở thành rủi ro an ninh, các nhà sản xuất nội địa đột nhiên có thêm khoảng trống để chen vào.
Chính quyền Michigan phản ứng nhanh. Năm 2025, bang chi ít nhất 14 triệu USD thúc đẩy ngành drone, từ tài trợ thử nghiệm đến hỗ trợ công nghệ và môi trường bay thử. Thống đốc Gretchen Whitmer ban hành chỉ thị kêu gọi mở rộng sản xuất “advanced air mobility”, khái niệm bao trùm drone và cả máy bay điện. Tham vọng khá rõ: Michigan muốn trở thành nơi tập trung nhiều công ty drone tăng trưởng cao hơn bất kỳ đâu khác.
Lợi thế không nằm ở tiền, mà ở nơi thử
Tuy nhiên, trợ cấp chỉ là phần dễ thấy nhất. Giá trị thật mà Michigan đang bán cho các công ty drone nằm ở thử nghiệm.
Một trong những điểm nghẽn lớn nhất của ngành không phải cứ có sản phẩm là có thể bay. Muốn đưa drone vào vận hành tự động, doanh nghiệp phải vượt qua quá trình kiểm định phức tạp với Cục Hàng không Liên bang. Các bãi thử, hành lang bay, cảm biến đô thị, radar và cơ sở hạ tầng để mô phỏng điều kiện thực tế vì thế có giá trị gần như vàng. Michigan hiểu điều đó và đầu tư vào những địa điểm cho phép các công ty vừa bay thử, vừa rà lỗi, vừa học cách nói chuyện với cơ quan quản lý.
Blueflite, công ty chế tạo drone chở hàng y tế, là ví dụ điển hình. Tại trung tâm đang xây trên tầng 11 của ga Michigan Central cũ ở Detroit, họ có thể thử drone trong môi trường đô thị, điều mà nhiều nơi khác không dễ cho phép. Chính những lần thử như vậy giúp họ phát hiện tín hiệu drone bị cột phát sóng di động gây nhiễu, một lỗi có thể thành thảm họa nếu chỉ lộ ra ngoài đời thật. Trong ngành này, khả năng thử nhanh đồng nghĩa với khả năng sống sót.
Bài toán chuỗi cung ứng chưa có lời giải
Song, muốn thành thủ phủ drone không chỉ cần bãi thử và diễn ngôn; cần cả chuỗi cung ứng. Michigan đối mặt khoảng cách lớn nhất với Trung Quốc. Nhà sáng lập Birdstop miêu tả: ở Thâm Quyến, chỉ cần bước xuống đường là có hàng trăm lựa chọn cho gần như mọi linh kiện. Ở Mỹ, lựa chọn đôi khi gần như bằng 0. Điều này có nghĩa giấc mơ về ngành drone nội địa không thể chỉ dựa vào các công ty lắp ráp cuối cùng, mà đòi hỏi cả hệ sinh thái nhà cung ứng mới, từ camera, pin, mô-tơ đến phần mềm và trạm sạc.
Michigan đang cố lấp khoảng trống ấy bằng chính di sản ô tô. Birdstop dùng khoản hỗ trợ nhỏ từ bang để phát triển camera drone độ phân giải cao với giá chỉ bằng 1/10 mặt bằng hiện tại ở Mỹ. Trước mắt, họ dự định tự làm đến khi nhu cầu đủ lớn để lôi kéo các nhà cung ứng ô tô tham gia. Đây là chiến lược quen thuộc trong công nghiệp: dùng đơn hàng nhỏ để chứng minh có thị trường, rồi mới thuyết phục chuỗi cung ứng chuyển bánh.
Nếu thành công, Michigan không chỉ có thêm vài nhà máy drone. Bang này có thể tái định vị mình như nơi chế tạo các bộ phận cốt lõi cho ngành công nghiệp mới.
Rủi ro từ cuộc đặt cược công nghiệp
Dù vậy, không phải ai cũng bị thuyết phục. Sau các vụ tai tiếng liên quan đến trợ cấp kinh tế và cú hụt hơi của làn sóng pin xe điện, giới lập pháp Michigan hiện soi rất kỹ từng USD chi cho phát triển công nghiệp. Hoài nghi là có cơ sở: không phải mọi ngành mới đều cứu được vùng công nghiệp cũ, và không phải mọi khoản trợ cấp đều sinh ra hệ sinh thái thực thụ. Nước Mỹ có lịch sử dài những “ngành tương lai” tiêu tốn công quỹ và để lại ít hơn kỳ vọng.
Ngành drone cũng vậy, có thể bùng nổ, có thể phân mảnh, chuyển hướng hoặc bị các bang khác giành mất. Chính những người lạc quan nhất cũng hiểu từ vài công ty khởi nghiệp, vài bãi thử và vài hợp đồng đầu tiên đến vị thế “thủ phủ drone nước Mỹ” là chặng đường dài.
Detroit viết lại chính mình
Tuy nhiên, điều thú vị nhất ở Michigan có lẽ không nằm ở drone, mà nằm ở tinh thần công nghiệp phía sau. Từ lâu, Detroit bị ám ảnh bởi câu hỏi: thành phố được sinh ra từ dây chuyền lắp ráp sẽ làm gì khi dây chuyền ấy không còn đủ sức nuôi nó? Drone đem đến câu trả lời đáng thử, không phải vì nó chắc chắn thành công, mà vì nó tận dụng được đúng những gì Detroit còn lại: nhà xưởng, kỹ năng chế tạo, tinh thần kỹ nghệ, và cả khát vọng chứng minh thành phố này vẫn có thể làm ra thứ nước Mỹ cần trong kỷ nguyên mới.
Vì thế, cuộc đặt cược của Michigan vào drone không đơn thuần là săn một ngành tăng trưởng nóng; đây là nỗ lực giành lại vai trò trong bản đồ sản xuất Mỹ. Nếu xe hơi từng làm nên Detroit của thế kỷ 20, drone có thể chỉ là mảnh ghép nhỏ hơn nhiều trong thế kỷ 21. Đôi khi, với những nền công nghiệp cũ, một mảnh ghép nhỏ đúng lúc đủ để mở ra tương lai khác.
shared via nytimes,
