Khi AI xuống đồng ruộng
09/06/26
 |
| Tại trang trại của Gill ở California, máy LaserWeeder hoạt động 20 giờ/ngày và có thể bắn tới 10.000 cây cỏ dại/phút. |
Trong những ngành có vẻ bị AI đảo lộn, nông nghiệp không phải cái tên dễ nghĩ tới nhất. Sau nhiều thế kỷ cơ giới hóa, làm nông về bản chất vẫn là trồng cây, nuôi vật, không ai có thể số hóa bắp ngô.
Nhưng ngành này đang bước vào thời kỳ một số người gọi là cuộc cách mạng nông nghiệp lần thứ tư. Máy kéo không người lái chạy qua cánh đồng. Drone lập bản đồ độ ẩm đất. Bò được đeo thiết bị giống Fitbit nhằm theo dõi thói quen ăn uống. Yu Jiang, trợ lý giáo sư tại College of Agriculture and Life Sciences thuộc Cornell, dự báo trong vài năm tới, phần lớn trang trại lớn ở Mỹ sẽ đưa AI vào vận hành. Theo ông, thay đổi này định hình lại cách quản lý nông trại và “cách chúng ta nghĩ về nghề nông”.
Với những nông dân dùng AI, quá trình ấy vừa hứa hẹn vừa phức tạp. Mua cỗ máy dùng laser diệt cỏ, lắp hệ thống vắt sữa tự động hay đưa máy kéo tự lái ra đồng đều là quyết định lớn. Thiết bị đắt đỏ, học cách vận hành mất thời gian, và đời sống thường nhật của người nông dân cũng thay đổi.
Dù vậy, công nghệ mới được đón nhận vì nông nghiệp đối mặt những bài toán ngày càng khó: thiếu lao động, chi phí tăng, ít con cái trong các trang trại gia đình muốn ở lại kế nghiệp. Kỷ nguyên AI có thể tái định hình nông nghiệp đến đâu vẫn còn chưa rõ, nhưng ở một số trang trại Mỹ, sự thay đổi đã bắt đầu.
Robot vắt sữa và trang trại gia đình
Một nông dân cho biết ông bà ông mua trang trại gia đình từ đầu thập niên 1930. Năm 2005, trước khi mua lại trang trại, ông làm việc cùng cha gần 20 năm và phần lớn con cái ông cũng từng làm việc ở đây. Nhưng giờ công việc chủ yếu chỉ còn ông, vợ, và 120 con bò sữa.
Năm 2019, chuồng bò bị cháy do chập điện. May mắn không con bò nào chết, nhưng phần lớn thiết bị bị thiêu rụi. Khi xây lại, gia đình tìm hiểu về công ty sản xuất máy vắt sữa, máy cho ăn và máy dọn vệ sinh tự động. Điều hấp dẫn nhất là thời gian tiết kiệm được.
Trước vụ cháy, vắt sữa cần hai người, bốn giờ buổi sáng và bốn giờ buổi tối. Họ thường dậy lúc 2 giờ 30 sáng và bắt đầu vắt sữa lúc 3 giờ. Với một người 60 tuổi, dồn nguồn lực vào hệ thống chưa từng thử là quyết định đầy rủi ro. Trước đó, ông thậm chí chưa từng biết AI hoạt động ra sao. Nhưng hệ thống mới tự điều chỉnh theo từng con bò: dòng sữa, sản lượng sữa, vị trí núm vú. Ông nói: “Tất cả diễn ra như vậy, và tôi đoán đó là AI”.
Ban đầu, đàn bò không dễ thích nghi. Một số con giật mình khi thấy cánh tay robot và bộ chổi xoay. Phải mất khoảng một tuần để phần lớn đàn bò tự đi vào máy. Gia đình phải lùa và đẩy chúng qua hệ thống.
Lịch làm việc cũng đổi khác. Thay vì dậy từ 2 giờ 30 sáng, ông thường dậy lúc 5 giờ 30 và xuống kiểm tra. Trang trại còn có máy cho ăn dùng AI, được ông đặt tên là Gordon và gắn đôi mắt nhựa vì “có cá tính”. Gordon tự chạy ra chuồng, nhận biết khi bò cần thức ăn, tới silo nạp rồi quay lại cho ăn.
Điều đó không có nghĩa người nông dân hết việc. Bò vẫn cần được chăm sóc; vẫn cần được cắt móng, băm cây làm thức ăn và xử lý công việc hằng ngày. Phần lớn con cái ông đã chuyển đi hoặc có việc toàn thời gian, nên việc chăm bò chủ yếu do ông làm. Ông nhớ cảnh cả nhà cùng vận hành trang trại. Nhưng khi lịch vắt sữa không còn bó chặt cả ngày, con trai ông có thể đi xem bóng chày. AI không xóa bỏ công việc, chỉ đổi nhịp sống của nông trại.
Laser diệt cỏ trên ruộng hành
Với người trồng hành, cỏ dại là kẻ thù truyền kiếp. Mỗi cây cỏ có thể sinh ra hàng triệu hạt, và nông dân luôn phải tìm cách loại bỏ. Theo một chủ trang trại hành, thuốc diệt cỏ giống như “hóa trị” đối với cây hành non: hành vẫn phải lớn lên trong môi trường ấy và bị ảnh hưởng. Càng ít gây áp lực lên cây, hành càng ngon. Khi ra đồng, ông thường bóc hành ăn sống nhằm kiểm tra vị mạnh và độ ngọt.
Năm 1979, ông và anh trai bắt đầu trồng cà chua và ớt cho một công ty salsa. Sau đó, công ty đặt thêm hành. Ngày nay, mỗi năm, họ trồng khoảng 1.800 xe tải hành và có hơn 300 nhân viên. Một nửa hoạt động kinh doanh phục vụ dịch vụ thực phẩm và nhà hàng; phần còn lại gồm bán sỉ hành cho salsa, sốt cà chua, sốt spaghetti và các sản phẩm tương tự.
Trước đây, nông dân dùng máy kéo gắn giàn phun thuốc toàn bộ luống, đồng thời vẫn phải nhổ cỏ bằng tay. Nhưng vài năm trước, loại thuốc diệt cỏ chủ lực bị rút khỏi thị trường, và công nghệ laser nổi lên: máy bắn laser vào cỏ dại, nhưng giữ nguyên cây hành.
Khoản đầu tư rất lớn: khoảng 1,2 triệu USD cho mỗi máy, chưa kể máy kéo có thể tốn thêm 300.000 USD. Nhưng lao động vừa đắt vừa khó kiếm. Đồng thời, thuốc diệt cỏ đắt đỏ và ngày càng bị siết chặt quản lý. Theo người nông dân này, việc đó có mặt tốt và xấu, nhưng ngành nông nghiệp phải thích nghi.
Khi mua máy về, học cách dùng là thay đổi lớn. Ban đầu, máy không chạy nhanh như mong muốn, nông dân vẫn đang học cách điều khiển tốc độ của thiết bị “quá hiện đại”. Trang trại vẫn phải nhổ cỏ bằng tay, nhưng ít hơn trước nhiều.
Ông không nghĩ AI lấy mất việc làm trên diện rộng. Mùa thu này, trang trại bắt đầu dùng máy kéo tự động, có thể mất một hoặc hai vị trí lái máy. Nhưng các quản lý trang trại vẫn cần thiết, vì họ có kinh nghiệm, mắt quan sát và hiểu chuyện vấn đề trên đồng ruộng. Máy có thể diệt cỏ chính xác hơn; nhưng chưa thay thế được phán đoán của con người.
Máy kéo tự hành và lực lượng lao động mới
Josh A. Morrow, giám đốc vận hành của Super-Sod ở Georgia, là nông dân trồng cỏ thế hệ thứ hai. Năm 1985, cha ông mở trang trại ở Cartersville, Georgia. 11 năm trước, trang trại được một công ty lớn hơn mua lại. Nay Super-Sod có trang trại ở sáu bang.
Cỏ thảm không chỉ là cỏ. Khi thu hoạch, công ty lấy cả rễ và đất giúp khách hàng trồng lại trong sân. Giống nông dân trồng cây theo hàng, họ phải chuẩn bị đất, trồng, rồi cắt toàn bộ diện tích ít nhất hai lần mỗi tuần trong mùa sinh trưởng. Hãy hình dung việc cắt sân nhà mất bao lâu; rồi nhân lên thành hàng nghìn sân, nhiều lần mỗi tuần. Trước đây, có người phải ngồi cắt cỏ 12 giờ/ngày.
Morrow nhận xét có định kiến sai về việc nông dân không quan tâm công nghệ. Thực tế, họ theo dõi rất sát vì tiến bộ công nghệ giúp vận hành hiệu quả hơn. Nông dân luôn tìm cách tối đa hóa năng suất. Với Super-Sod, câu hỏi là phần nào của công việc có thể tự động hóa.
Công ty biết tới Sabanto, đơn vị bán thiết bị có thể biến máy kéo thông thường thành máy tự hành. Năm 2023, Super-Sod mua bộ đầu tiên, hiện họ có khoảng 30 máy kéo tự động chạy trên đồng. Cứ ba đến bốn máy có một người vận hành. Thay vì ngồi trên máy kéo, người này lập kế hoạch cho từng máy trong ngày và giám sát quá trình cắt cỏ bằng robot.
Lợi ích nằm ở độ chính xác. Một người lái máy kéo thường cắt trùng khoảng 20% diện tích. Máy kéo tự động chỉ trùng khoảng 2%. Nhờ vậy, công ty dùng ít nhiên liệu hơn, làm được nhiều việc hơn trong ít giờ hơn và với ít người hơn.
Đồng thời, công nghệ cũng thay đổi cách tuyển dụng. Nhiều người vẫn nghĩ làm nông là ngồi trên máy kéo, đổ mồ hôi cả ngày. Nhưng robot và máy kéo tự động thu hút nhóm lao động trẻ thích công nghệ. Những người mê game ra đồng vận hành máy tự động. Một số máy thu hoạch còn có ghế chơi game và cần điều khiển, khiến công việc giống như điều khiển trò chơi.
Với Morrow, điều đáng chú ý nhất: công nghệ thay việc tay chân và mở ra lực lượng lao động mới cho nông nghiệp. AI không biến trang trại thành nơi không người, tiến bộ công nghệ biến nghề nông thành công việc ít phụ thuộc hơn vào sức bền cơ bắp, nhiều hơn vào khả năng giám sát, điều khiển và hiểu hệ thống.
shared via nytimes,
