Robotaxi đứng bánh, tham vọng tự lái của Trung Quốc lộ vết nứt
02/04/26
 |
| Taxi tự lái Baidu Apollo ở Vũ Hán, Trung Quốc. Ảnh: Qilai Shen |
Một cú đứng bánh làm lộ bài toán lớn
Tối thứ Ba, hàng loạt taxi robot của Apollo Go bất ngờ dừng lại. Vài hành khách mắc kẹt trong xe. Một số phương tiện khác bị chặn phía sau. Cảnh sát thành phố hôm sau xác nhận đã nhận được hàng loạt báo cáo, viện dẫn một “lỗi hệ thống” nhưng không cho biết chính xác bao nhiêu xe bị ảnh hưởng.
Nhưng điều đáng nói không chỉ là vài chiếc xe gặp lỗi mà là nơi xảy ra sự cố. Vũ Hán không phải bãi thử bên lề. Đây là một trong những cứ điểm quan trọng nhất về tham vọng tự lái của Trung Quốc, nơi xe Apollo Go trở thành cảnh tượng quen thuộc. Khi một hệ thống từng được quảng bá như dấu hiệu của tương lai bất ngờ chết máy giữa dòng xe, sự cố ấy không còn là chuyện vận hành đơn thuần. Nó trở thành câu hỏi về độ trưởng thành của cả một ngành.
Công nghệ tự lái không được phép sai như con người
Xe tự lái mang trong mình nghịch lý tàn nhẫn. Muốn được xã hội chấp nhận, nó phải chứng minh rằng mình an toàn hơn con người. Nhưng chỉ cần trục trặc nhỏ, nó lập tức bị phán xét khắt khe hơn con người rất nhiều.
Một tài xế thật có thể xử lý tệ, gây ùn tắc, thậm chí gây tai nạn, mà xã hội vẫn xem đó là rủi ro thường nhật của đường phố. Robot thì không có đặc quyền ấy. Không ai chấp nhận một chiếc taxi tự lái chỉ “vận hành tốt phần lớn thời gian”. Kỳ vọng gần như tuyệt đối: hoặc đáng tin, hoặc không đáng tin. Không có vùng xám.
Chính vì thế, những hình ảnh lan truyền trên mạng Trung Quốc lại mang sức nặng to lớn. Một hành khách bị kẹt trong chiếc Apollo Go đứng im giữa làn xe cao tốc. Chiếc khác dừng giữa đường, bị xe sau đâm vào. Về mặt kỹ thuật, đây có thể chỉ là phản ứng an toàn mặc định: hệ thống gặp tình huống vượt ngoài khả năng xử lý nên chọn cách dừng lại. Nhưng về mặt tâm lý công chúng, đó là hình ảnh của công nghệ bị tê liệt đúng lúc nó được kỳ vọng phải đáng tin nhất.
Trung Quốc đi rất nhanh, nhưng nhanh là chưa đủ
Trung Quốc trở thành đấu trường lớn của xe tự lái không phải ngẫu nhiên. Nước này vào cuộc muộn hơn Mỹ ở giai đoạn đầu, nhưng rất nhanh cho phép thử nghiệm diện rộng. Trong khi các đô thị phương Tây còn sa lầy trong tranh cãi pháp lý và đạo đức, các thành phố Trung Quốc đã cho robotaxi ra đường với quy mô lớn hơn, dưới cơ chế quản lý tập trung và kiểm soát chặt hơn các thông tin tiêu cực về an toàn.
Muốn tự lái tốt lên, phải có dữ liệu thực địa. Muốn có dữ liệu, phải cho xe chạy thật. Trung Quốc, nhờ quy mô thị trường, tốc độ phê duyệt và khả năng phối hợp giữa chính quyền với doanh nghiệp, có thể tích lũy dữ liệu nhanh hơn phần lớn các đối thủ. Nhưng chính mô hình cũng ẩn chứa một rủi ro rất rõ: nếu thương mại hóa quá sớm, nhà nước và doanh nghiệp có thể đổi tiến bộ ngắn hạn lấy sự nghi ngờ dài hạn của công chúng. Sự cố Vũ Hán là lời nhắc về cái giá của sự nóng vội.
Giới hạn của công nghệ không nằm trên quốc lộ lý tưởng
Điều đáng lo không phải tín hiệu cảnh báo đầu tiên. Từ đầu tháng 12 năm ngoái, cơ quan quản lý Trung Quốc đã yêu cầu các hãng xe trì hoãn kế hoạch bán những mẫu xe có phạm vi tính năng tự lái rộng. Quyết định đến sau vụ tai nạn từ chiếc Xiaomi SU7 khiến ba nữ sinh đại học thiệt mạng. Hệ thống tự lái ngắt chế độ hỗ trợ và yêu cầu tài xế tiếp quản chỉ một giây trước khi xe lao vào rào chắn bê tông. Một giây là đủ để phần mềm thoái thác trách nhiệm. Nhưng hoàn toàn không đủ để con người tự cứu chính mình.
Truyền hình nhà nước Trung Quốc hồi tháng 7 cũng công bố kết quả thử nghiệm trên 36 mẫu xe của 20 thương hiệu, cho thấy chưa tới một nửa có thể tránh va chạm an toàn khi gặp xe tải gần công trường vào ban đêm. Theo bản tin, chỉ hai mẫu của Tesla có hệ thống hỗ trợ lái đủ đáng tin trong nhiều tình huống an toàn khác nhau. Chi tiết chỉ ra sự thật quan trọng: khoảng cách giữa quảng cáo “thông minh” và năng lực xử lý đời thực vẫn còn rất xa.
Xe tự lái chưa bao giờ thất bại ở những đoạn đường lý tưởng. Nó thất bại ở thực tế: một công trường thi công cẩu thả, tín hiệu gián đoạn, vật cản không quen, tình huống mà dữ liệu huấn luyện chưa từng mô phỏng đủ. Công nghệ không được thử thách khi mọi thứ đúng quy trình. Nó bị thử thách khi thế giới thôi ngoan ngoãn.
Sau Baidu là cả tham vọng công nghệ của Trung Quốc
Apollo Go không còn là dự án thử nghiệm đơn lẻ của Baidu. Nó là tấm danh thiếp công nghệ mà Trung Quốc muốn đưa ra thế giới. Baidu đã công bố kế hoạch cung cấp robotaxi cho Lyft tại Đức và Anh, tùy phê duyệt của cơ quan quản lý. Các công ty Trung Quốc khác như Momenta hay WeRide cũng đang mang dự án xe không người lái sang châu Âu, UAE và Singapore.
Chính vì thế, thời điểm xảy ra sự cố ở Vũ Hán đặc biệt nhạy cảm. Chỉ ba tuần nữa, hàng nghìn lãnh đạo và kỹ sư ô tô toàn cầu sẽ đổ về Bắc Kinh dự triển lãm ô tô, nơi Trung Quốc muốn phô diễn vị thế trung tâm của đổi mới xe điện và công nghệ giao thông. Sự cố robotaxi ngay trước thềm sự kiện giống như vết nứt hiện ra đúng lúc sân khấu vừa bật đèn.
Vấn đề của Baidu không chỉ là xử lý một đêm hỗn loạn trong giao thông mà là ngăn sự cố biến thành kết luận: rằng Trung Quốc rất giỏi đẩy nhanh thương mại hóa công nghệ, nhưng chưa chắc giỏi tương ứng trong việc xây dựng lòng tin quanh công nghệ đó.
Mỗi lần đứng bánh là một lời cảnh báo
Vụ việc ở Vũ Hán có thể được giải thích bằng một dòng ngắn gọn: lỗi hệ thống, quy trình khẩn cấp đã kích hoạt, sự cố đã được xử lý. Nhưng chính kiểu giải thích ấy cho thấy công nghệ tự lái hiện vẫn sống trong vùng mong manh giữa lời hứa và năng lực. Mỗi lần trục trặc, nó không chỉ làm gián đoạn giao thông. Nó làm dày thêm hoài nghi.
Điều đó đúng ở Trung Quốc, đúng ở Mỹ, và sẽ đúng ở bất kỳ nơi nào robotaxi muốn chen vào đời sống đô thị. Tương lai của xe tự lái sẽ không được quyết định bởi số lượng xe được tung ra đường nhanh đến đâu. Nó sẽ được quyết định bởi việc khi nào công nghệ đủ trưởng thành để con người không phải tự hỏi, giữa một đoạn cao tốc đông xe, liệu chiếc xe không người lái này có thực sự biết mình đang làm gì hay không.
Và cho tới khi câu trả lời ấy đủ rõ, mỗi cú đứng bánh giữa đường sẽ vẫn là một lời cảnh báo, không chỉ với Baidu, mà với cả một ngành công nghiệp đang quá nóng lòng tuyên bố tương lai đã đến.
shared via nytimes,
