Vì sao Mỹ cần ít trạm xe buýt hơn?
18/08/26
Vấn đề không nằm ở chiếc xe buýt
Khi nói đến cải thiện giao thông công cộng, người ta thường nghĩ tới các dự án đắt đỏ như đường hầm đường sắt, tàu điện mới hay hạ tầng hiện đại. Tuy nhiên, ở nhiều thành phố, phương tiện chở nhiều người nhất lại là xe buýt. Tại Mỹ, Liên minh châu Âu và Anh, xe buýt phục vụ lượng hành khách lớn hơn đường sắt, đồng thời phục hồi nhanh hơn sau đại dịch Covid-19.
Vấn đề lớn nhất của xe buýt là tốc độ. Ở New York và San Francisco, xe buýt chỉ chạy khoảng 13 km/giờ, không nhanh hơn đi bộ quá nhiều. Có nhiều cách để cải thiện tốc độ, từ làn riêng cho xe buýt, thu phí ùn tắc, đèn tín hiệu ưu tiên đến lên xuống bằng mọi cửa. Tuy nhiên, giải pháp rẻ hơn, nhanh hơn và ít gây tranh cãi hơn là sắp xếp lại vị trí các điểm dừng.
Điểm dừng quá dày làm xe buýt chậm lại
Tại nhiều thành phố Mỹ, các điểm dừng xe buýt được đặt quá gần nhau so với châu Âu. Khoảng cách trung bình giữa các điểm dừng ở Mỹ là khoảng 313 m. Ở các thành phố cũ và đông như Chicago, Philadelphia hay San Francisco, con số này còn thấp hơn, chỉ khoảng 214–248 m. Trong khi đó, ở châu Âu, khoảng cách phổ biến hơn là 300–450 m.
Dừng quá thường xuyên khiến xe buýt mất nhiều thời gian. Mỗi lần dừng, xe phải giảm tốc, mở cửa, để hành khách lên xuống, rồi tăng tốc trở lại. Trong một số trường hợp, xe còn phải hạ sàn để hỗ trợ xe lăn, xe đẩy trẻ em hoặc người khó di chuyển. Xe cũng có thể phải tách khỏi dòng giao thông rồi nhập lại, hoặc lỡ đèn xanh. Xe buýt dành khoảng 20% thời gian chỉ để dừng rồi khởi động lại.
Khi xe buýt chậm, dịch vụ trở nên kém cạnh tranh so với ô tô. Hành khách đi được ít nơi hơn trong cùng khoảng thời gian. Vì vậy, mạng lưới kém hữu ích hơn. Với các cơ quan vận tải, xe buýt chậm cũng đồng nghĩa chi phí cao hơn, vì lao động là khoản chi lớn nhất và tài xế được trả theo giờ.
Ít điểm dừng hơn, điểm dừng tốt hơn
Số điểm dừng quá nhiều khiến chất lượng từng điểm dừng thấp đi. Ở Mỹ, nhiều trạm chỉ là cây cột gắn biển, thiếu mái che, ghế ngồi hoặc thông tin thời gian thực. Vỉa hè nứt vỡ, thiếu chỗ trú mưa nắng và thiếu ghế ngồi đặc biệt gây khó khăn cho người già và người khuyết tật.
Ngược lại, tại thành phố Pháp như Marseille, trạm xe buýt thường có mái che và ghế ngồi mặc định. Những điểm dừng tốt hơn còn có bảng thông tin thời gian thực, chiếu sáng an toàn, nền lên xuống bằng phẳng, phần mở rộng vỉa hè để ngăn đỗ xe trái phép và hạ tầng đi bộ tốt hơn. Marseille không phải thành phố đặc biệt giàu, nhưng nhờ số điểm dừng ít hơn, ngân sách có thể tập trung vào chất lượng từng điểm.
Cân bằng điểm dừng giúp tiết kiệm thời gian
“Cân bằng điểm dừng” không có nghĩa là xóa bừa các trạm, mà là tăng khoảng cách một cách chiến lược. Thay vì đặt trạm cách nhau khoảng 210–240 m như nhiều đô thị cũ tại Mỹ hoặc London, khoảng cách có thể tăng lên khoảng 400 m, gần với chuẩn ở Tây Âu.
Hiệu quả có thể rất rõ. Mỗi điểm dừng bị loại bỏ giúp hành khách tiết kiệm khoảng 12–24s. San Francisco từng ghi nhận tốc độ chuyến đi tăng 4,4–14% khi giảm số điểm dừng. Thử nghiệm tại Vancouver loại bỏ 1/4 số trạm, giúp hành khách tiết kiệm trung bình 5’, còn các chuyến đông nhất tiết kiệm tới 10’. Portland cũng tăng tốc độ xe buýt 6% chỉ bằng cách nới khoảng cách trung bình thêm khoảng 27 m.
Các tuyến dừng hạn chế, gần giống xe buýt nhanh, tạo hiệu quả lớn hơn. Tại Los Angeles, tốc độ vận hành trên hành lang Wilshire/Whittier Metro Rapid tăng 29%, trong khi lượng khách tăng 33%. Ở Washington D.C, tuyến Georgia Avenue tăng tốc 22% trong giờ thường và 26% giờ cao điểm.
Nhanh hơn cũng có nghĩa là dễ tiếp cận hơn
Lo ngại phổ biến là giảm trạm sẽ làm hành khách khó tiếp cận xe buýt. Tuy nhiên, trong nhiều thành phố Bắc Mỹ, vùng đi bộ tới các điểm dừng thường chồng lấn lên nhau. Nhiều người có thể chọn hai hoặc nhiều trạm gần nhà, việc đóng một trạm chỉ khiến họ đi bộ thêm đoạn ngắn.
Nghiên cứu của McGill cho thấy ngay cả khi gộp trạm mạnh tay, độ phủ toàn hệ thống chỉ giảm 1%. Nghiên cứu khác tại San Luis Obispo cho thấy giảm 44% số trạm chỉ làm vùng phủ giảm 13%. Tại New York, khi khoảng cách giữa các trạm trên tuyến địa phương tăng 42%, quãng đi bộ trung bình chỉ tăng 12%.
Đổi lại, xe buýt nhanh hơn có thể chạy nhiều vòng hơn trong ngày. Cùng tần suất, cơ quan vận tải cần ít xe và tài xế hơn. Vancouver ước tính việc cân bằng điểm dừng trên tuyến giúp tiết kiệm chi phí vận hành khoảng 500.000 USD/năm. Nếu mở rộng sang 25 tuyến đông nhất, mức tiết kiệm có thể đạt thêm 3,5 triệu USD/năm.
Cải cách rẻ nhưng đáng giá
Cân bằng điểm dừng giúp xe buýt đúng giờ hơn. Mỗi điểm dừng là một nguồn bất định, vì không thể biết chính xác có bao nhiêu người lên xuống. Khi các điểm dừng quá gần nhau, sự bất định này nhân lên, khiến lịch trình khó chính xác hơn. Với hành khách, độ tin cậy đôi khi còn quan trọng hơn tốc độ, vì thời gian chờ thường được cảm nhận dài gấp 2–3 lần thời gian ngồi trên xe.
Cải cách giao thông thường đắt đỏ, chậm và dễ gây tranh cãi. Tuy nhiên, cân bằng điểm dừng là ngoại lệ. Chỉ bằng cách đặt ít trạm hơn, đúng chỗ hơn và đầu tư tốt hơn cho những trạm còn lại, các thành phố có thể biến xe buýt từ dịch vụ người dân miễn cưỡng sử dụng thành lựa chọn nhanh, đáng tin cậy và dễ chịu hơn.
shared via worksinprogress,
