Bãi đỗ xe miễn phí ở New York và bài toán dùng lại không gian đường phố
15/06/26
Mỗi năm, tài xế ở New York mất trung bình 107 giờ, tức hơn bốn ngày, chỉ để tìm chỗ đỗ xe. Điều nghịch lý là phần lớn chỗ đỗ trên đường phố miễn phí, nhưng lúc nào cũng trong tình trạng khan hiếm. Cư dân có thể để xe nhiều tuần liền trên phố. Xe mang biển số bang khác cũng thường xuyên chiếm chỗ tại các khu dân cư. Quy định đỗ xe phức tạp đến mức nhiều người chọn nộp phạt thay vì tuân thủ đầy đủ.
Trên những con phố hẹp, xe giao hàng, xe rác, taxi và các tài xế nóng ruột phải chen qua những hàng xe đỗ sát lề, đôi khi làm gãy gương chiếu hậu hoặc để lại vết xước trên cản xe. Theo phân tích dữ liệu điều tra dân số năm 2024, New York có khoảng 3 triệu chỗ đỗ xe, đủ cho khoảng 2 triệu phương tiện thuộc sở hữu của cư dân thành phố. Nhưng vấn đề nằm ở cách phân bổ. Khoảng 97% chỗ đỗ trên phố là miễn phí, mở cho bất kỳ ai có thời gian, sự kiên nhẫn và khả năng kiềm chế để đi tìm.
Trong đô thị dày đặc như New York, nơi gần như mọi mét vuông đều có giá rất cao, câu hỏi ngày càng trở nên rõ ràng, vì sao không gian lề đường, loại bất động sản công cộng quý giá, được cho dùng miễn phí? Liệu điều đó có còn hợp lý?
Cơ hội cải cách dưới thời thị trưởng mới
Từ thập niên 1950, đỗ xe qua đêm tại New York được hợp pháp hóa. Kể từ đó, ý tưởng thu phí đỗ xe trên đường phố nhiều lần được đưa ra, nhưng gần như lần nào cũng gặp phản ứng mạnh. Với tân thị trưởng Zohran Mamdani, người tuyên bố muốn thành phố bớt phụ thuộc vào ô tô, các nhà cải cách nhìn thấy cơ hội mới để sắp xếp lại không gian đường phố.
Ông Mamdani đã lập Văn phòng Quản lý Lề đường, với mục tiêu làm cho đường phố trật tự hơn và tăng vòng quay của các chỗ đỗ. Mike Flynn, ủy viên giao thông thành phố, cho rằng các quy định về đỗ xe và lề đường đã không thay đổi đủ nhanh kể từ khi lệnh cấm đỗ xe qua đêm được dỡ bỏ hơn bảy thập niên trước. Kết quả là lề đường hiện nay thường hỗn loạn, kém an toàn và cần được cải tổ.
Các chuyên gia nhìn chung đồng ý rằng hệ thống hiện tại không phục vụ tốt cho ai. Người dân địa phương mất thời gian tìm chỗ. Khách từ nơi khác đến cũng gặp khó. Thành phố bỏ lỡ nguồn thu đáng kể. Trong khi đó, những người muốn giảm số lượng xe trên đường lại cho rằng chính việc đỗ xe miễn phí đang khuyến khích sở hữu và sử dụng ô tô quá mức.
Thêm đồng hồ tính phí ở khu đông đúc
Đề xuất là mở rộng số chỗ đỗ có đồng hồ tính phí tại các khu phố đông đúc. Hiện chưa đến 3% chỗ đỗ xe trên đường phố New York có đồng hồ, tương đương chỉ khoảng 80.000 chỗ. Phần lớn đồng hồ nằm trên các trục thương mại lớn, với mức phí cao hơn ở trung tâm Manhattan. Nhưng cách bố trí hiện nay khá bất thường. Một số khu rất đông như East Village có ít hoặc không có đồng hồ, trong khi vài tuyến phố khác ở Brooklyn được lắp đặt dày đặc rồi đột ngột kết thúc.
Việc tăng số chỗ có thu phí có thể giúp tăng vòng quay, giảm tình trạng một xe chiếm chỗ quá lâu và tạo thêm nguồn thu cho thành phố. Người có ô tô có thể chuyển sang gửi xe trong garage, đỗ xa hơn, dùng dịch vụ chia sẻ xe hoặc thậm chí bán xe nếu chi phí sở hữu trở nên quá cao. Tuy nhiên, đề xuất này thường gặp phản ứng dữ dội từ cư dân. Một số chính trị gia địa phương cho rằng những người thúc đẩy cải cách “ghét người sở hữu ô tô”.
Dù vậy, về mặt pháp lý, thành phố có thể tự bổ sung đồng hồ mà không cần xin phép cơ quan lập pháp bang. Hiện đồng hồ đỗ xe đem lại khoảng 278 triệu USD/năm. Nếu thu phí 1/4 số chỗ đỗ miễn phí hiện nay, thành phố có thể thu ít nhất 1,2 tỷ USD/năm, theo ước tính của Center for an Urban Future.
Giấy phép đỗ xe cho cư dân
Giải pháp khác là cấp giấy phép đỗ xe theo khu dân cư. Hiện nay, phần lớn chỗ đỗ trên phố mở cho mọi tài xế, không chỉ người sống trong khu vực. Nhiều thành phố lớn của Mỹ như Los Angeles và Chicago đã áp dụng giấy phép để ưu tiên cư dân địa phương.
Tại New York, giấy phép có thể có giá từ 100 USD/năm trở lên. Mức phí cao hơn có thể khiến một số cư dân cân nhắc từ bỏ xe. Một phần chỗ đỗ cũng có thể dành cho khách. Tuy nhiên, giấy phép không nhất thiết giải quyết tình trạng cầu vượt cung. Như một số chuyên gia cảnh báo, giấy phép chỉ giống “giấy phép đi săn”, tức cho phép người dân tìm chỗ, không bảo đảm có chỗ.
Đề xuất này cần được cơ quan lập pháp bang phê chuẩn. Sau khi Manhattan áp dụng thu phí ùn tắc, ý tưởng giấy phép cư dân được chú ý hơn vì lo ngại tài xế từ ngoài thành phố sẽ đỗ xe ngoài vùng thu phí rồi đi tàu điện ngầm vào trung tâm. Nếu áp dụng ở 2/3 thành phố với mức 100 USD/năm, giấy phép có thể đem lại khoảng 200 triệu USD doanh thu hằng năm, chưa trừ chi phí quản lý.
Thu phí động và siết thực thi
Một số nhà quy hoạch muốn đi xa hơn, chấm dứt đỗ xe miễn phí và áp dụng giá linh hoạt theo nhu cầu. Khi khu vực đông đúc, giá đỗ xe sẽ tăng; khi vắng hơn, giá có thể giảm. San Francisco đã áp dụng mô hình này cho khoảng 27.000 chỗ đỗ có thu phí. Kết quả thí điểm cho thấy tài xế mất ít hơn 43% thời gian tìm chỗ, ô nhiễm do xe chạy vòng giảm, doanh thu doanh nghiệp gần đó tăng khi việc đỗ xe trở nên dễ dự đoán hơn.
Tại New York, các nhà cải cách tin thu phí động có thể đem lại hàng tỷ USD mỗi năm và cải thiện lưu thông còn mạnh hơn cả thu phí ùn tắc. Nhưng phản đối cũng rất rõ. Người chỉ trích lo ngại chi phí cao sẽ ảnh hưởng đến tài xế thu nhập thấp và các cửa hàng phụ thuộc vào khách đi xe hơi.
Dù chọn mô hình nào, mọi cải cách đều thất bại nếu luật không được thực thi. Năm ngoái, thành phố ban hành hơn 11,6 triệu vé phạt đỗ xe và vi phạm liên quan, gồm không dời xe để quét đường, không hiển thị biên lai đỗ xe, chắn vòi chữa cháy hoặc cản trạm xe buýt. Tình trạng lạm dụng giấy phép đỗ xe công vụ và biển số giả cũng khiến hệ thống thêm hỗn loạn.
Vì vậy, cải cách đỗ xe không chỉ là chuyện thu thêm tiền. Đây là câu hỏi về cách New York sử dụng tài sản công cộng khan hiếm, lề đường. Không gian đó có thể tiếp tục bị chiếm bởi xe đỗ miễn phí, hoặc được tái phân bổ cho xe buýt, làn xe đạp, không gian công cộng, điểm giao hàng, nhà hàng ngoài trời và hạ tầng vệ sinh đô thị. Trong bối cảnh hầu hết mọi bên đều thừa nhận hiện trạng không thể kéo dài, lựa chọn kém nhất có lẽ là giữ nguyên mọi thứ như cũ.
shared via nytimes,
