Khi giấy phép phát sóng trở thành vũ khí chính trị
29/05/26
 |
| Lần thứ hai trong tháng ABC cáo buộc Ủy ban Truyền thông Liên bang vi phạm quyền tự do ngôn luận. Ảnh: Mario Anzuoni/Reuters |
ABC cáo buộc Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ dùng quyền cấp phép để trả đũa mạng truyền hình lớn. Vụ đối đầu không chỉ là tranh chấp pháp lý giữa một đài truyền hình và cơ quan quản lý, mà là phép thử nguy hiểm đối với tự do báo chí Mỹ trong nhiệm kỳ hai của Donald Trump.
Đòn đánh vào một trong những biểu tượng truyền hình Mỹ
Mạng truyền hình có thể bị chính phủ gây khó dễ bằng nhiều cách: bị chỉ trích trên bục vận động; bị kiện ra tòa; bị dọa điều tra. Song, với các đài phát sóng Mỹ, có một công cụ còn đáng sợ hơn: giấy phép.
ABC, một trong những mạng truyền hình lâu đời nhất nước Mỹ, vừa cáo buộc Ủy ban Truyền thông Liên bang, tức FCC, đe dọa giấy phép phát sóng của các đài thuộc quyền sở hữu. Trong hồ sơ gửi cơ quan, ABC nói họ bị buộc phải nộp đơn gia hạn giấy phép sớm nhiều năm so với hạn thông thường, trong chiến dịch mà mạng này gọi là “trả đũa và cưỡng ép vi hiến”. Ngôn ngữ này không phải sự phóng đại thường thấy trong các cuộc đấu khẩu chính trị; mà phản ánh nỗi lo: cơ quan quản lý truyền thông bị biến thành công cụ để trừng phạt những tiếng nói mà chính quyền không ưa.
Yêu cầu bất thường từ FCC
Tháng 4, FCC ra lệnh ABC phải nộp đơn xin gia hạn giấy phép phát sóng cho tám đài thuộc sở hữu của mạng này tại các thị trường lớn như New York, Los Angeles và Philadelphia. Đây là động thái cực kỳ hiếm. Theo ABC, hơn nửa thế kỷ qua, FCC không yêu cầu một đài nộp đơn gia hạn sớm, và chưa từng làm thế với nhóm đài thuộc sở hữu của cùng một mạng truyền hình. Về mặt pháp lý, FCC có quyền giám sát các đài phát sóng, vốn sử dụng tài nguyên tần số công cộng. Các đài này phải đáp ứng một số tiêu chuẩn “lợi ích công chúng”: dành thời lượng phù hợp cho chương trình trẻ em, tuân thủ quy định về nội dung khiếm nhã và đảm bảo cơ hội công bằng cho các ứng viên chính trị trong một số chương trình không phải tin tức.
Song, nếu quyền lực nằm trong tay chính quyền thù địch báo chí, có thể trở thành lưỡi dao. Theo ABC, thời điểm FCC đưa ra yêu cầu khiến mục đích trả đũa trở nên không thể nhầm lẫn. Lệnh này xuất hiện ngay sau khi Tổng thống Donald Trump và đệ nhất phu nhân Melania Trump kêu gọi sa thải Jimmy Kimmel, người dẫn chương trình đêm của ABC, vì câu đùa về họ trong phần độc thoại. Brendan Carr, Chủ tịch FCC, phủ nhận mối liên hệ. Ông cho biết cơ quan chỉ đang xem xét việc ABC có hợp tác đầy đủ trong cuộc điều tra liên quan đến các chính sách đa dạng và hòa nhập hay không. ABC bác bỏ lập luận, rằng họ đã cung cấp hàng nghìn tài liệu theo yêu cầu và chưa từng được thông báo rằng sự hợp tác này là thiếu đầy đủ trước khi FCC ra lệnh nộp đơn sớm.
Trump, truyền thông và áp lực thường trực
Đối đầu giữa Trump và ABC không bắt đầu từ vụ việc này. Nhiều năm qua, ông Trump liên tục công kích mạng truyền hình này, cáo buộc các hãng tin lớn thiên vị tự do và đối xử bất công với ông. Năm 2024, ông thậm chí kiện ABC; Disney, công ty mẹ của mạng này, trả 15 triệu USD để dàn xếp trước khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ hai.
Từ khi lên nắm FCC trong nhiệm kỳ mới của Trump, Brendan Carr cũng nhiều lần cáo buộc các mạng truyền hình lớn có thiên kiến tự do. Ông gợi ý chính thiên kiến này có thể đặt các đài vào tình thế vi phạm tiêu chuẩn lợi ích công chúng. Với các tổ chức bảo vệ tự do ngôn luận, đây là ranh giới nguy hiểm. Nhà nước có thể giám sát kỹ thuật phát sóng; nhưng khi nhà nước bắt đầu phán xét khuynh hướng chính trị của nội dung tin tức, tự do báo chí bước vào vùng báo động. Theo FCC, thẩm quyền của họ là công cụ linh hoạt để buộc các đài tuân thủ luật. ABC lại nhìn thấy mối đe dọa trong sự linh hoạt: quy trình hành chính được dùng như vỏ bọc để trấn áp phát ngôn.
Pháp lý khó, chính trị dễ
Việc tước giấy phép phát sóng của ABC không hề đơn giản. Luật Mỹ đặt ra rào cản rất cao cho chính phủ nếu muốn thu hồi giấy phép của đài truyền hình. Nếu FCC từ chối gia hạn, vụ việc có thể phải qua phiên điều trần trước thẩm phán hành chính hoặc trước toàn bộ ủy ban, tiếp tục bị kháng cáo lên tòa án liên bang. Quá trình này có thể kéo dài nhiều năm, trong thời gian này, ABC vẫn có quyền tiếp tục phát sóng.
Tuy nhiên, chính trị không cần đợi kết quả pháp lý cuối cùng. Phiên điều trần công khai, nếu diễn ra, có thể trở thành sân khấu để chính quyền Trump và ông Carr liên tục cáo buộc ABC thiên vị. Ngay cả khi ABC thắng kiện, mạng này vẫn phải sống dưới đám mây bất định về tài chính và uy tín. Các đài thuộc sở hữu trực tiếp của ABC là nguồn doanh thu quan trọng. Chỉ riêng khả năng bị đe dọa giấy phép cũng đủ gây áp lực lên chiến lược kinh doanh, biên tập và đầu tư của mạng này. Đây là điểm đáng sợ của quyền lực hành chính: đôi khi hình phạt không nằm ở kết luận, mà ở quá trình.
Phép thử tự do báo chí Mỹ
ABC đang yêu cầu FCC rút lại lệnh nộp đơn sớm. Mạng này nói họ nộp hồ sơ “trong tình trạng bị cưỡng ép” và coi vụ việc là nỗ lực đàn áp phát ngôn dưới vỏ bọc thủ tục quan liêu. Tranh chấp không chỉ quyết định số phận tám giấy phép phát sóng mà cho thấy liệu chính quyền có thể dùng cơ quan quản lý độc lập để trừng phạt truyền thông vì nội dung mình không thích hay không. Đây cũng là bài kiểm tra sức bền của những hàng rào pháp lý từng được thiết kế nhằm ngăn nhà nước can thiệp vào báo chí.
Ở Mỹ, Tu chính án thứ nhất thường được coi là bức tường cao bảo vệ tự do ngôn luận. Song các bức tường không chỉ sụp đổ vì những cú đánh trực diện; chúng có thể bị bào mòn bằng giấy tờ, hạn chót, phiên điều trần và các cuộc điều tra kéo dài. Vậy nên, vụ ABC đối đầu FCC là cảnh báo lạnh người. Khi giấy phép phát sóng trở thành đòn bẩy chính trị, vấn đề không còn là câu đùa của Jimmy Kimmel hay mạng truyền hình bị Tổng thống ghét bỏ. Vấn đề là liệu báo chí Mỹ còn có thể chỉ trích quyền lực mà không phải ngoái nhìn về phía cơ quan cấp phép đứng phía sau hay không.
shared via nytimes,
