Thương vụ “hời” của Fox với bản quyền World Cup 2026
25/05/26
 |
| Năm 2024, trụ sở FIFA tại Zurich. Ảnh: Michael Buholzer |
Fox Corporation đang nắm trong tay một trong những thương vụ bản quyền thể thao có lợi nhất hiện nay. Tháng tới, khi World Cup 2026 khởi tranh tại Mỹ, Canada và Mexico, Fox sẽ phát sóng giải đấu với mức phí chưa đến 500 triệu USD. Trong khi đó, các chuyên gia trong ngành cho rằng nếu bản quyền được đưa ra đấu giá công khai ở thời điểm hiện tại, giá trị có thể lên tới 1–1,5 tỷ USD, thậm chí cao hơn khi bóng đá tại Bắc Mỹ đã tăng trưởng mạnh trong hơn một thập niên qua.
Khoản chênh lệch ấy đặt ra câu hỏi lớn: Vì sao FIFA, tổ chức điều hành môn thể thao phổ biến nhất hành tinh, lại để tài sản truyền thông hấp dẫn như World Cup 2026 rơi vào tay Fox với mức giá thấp đến vậy? Câu trả lời nằm ở quyết định trong phòng họp kín tại Zurich hơn 10 năm trước, khi FIFA phải xử lý hệ quả từ lựa chọn gây tranh cãi khi trao quyền đăng cai World Cup 2022 cho Qatar.
Từ Qatar 2022 đến món quà cho Fox
Năm 2010, FIFA chọn Qatar làm chủ nhà World Cup 2022. Quyết định này nhanh chóng tạo ra vấn đề thực tế. Mùa hè Qatar quá nóng để tổ chức giải đấu vốn thường diễn ra vào tháng 6 và tháng 7. Cuối cùng, FIFA phải chuyển World Cup 2022 sang tháng 11 và tháng 12, thời điểm vốn cực kỳ chật chội trong lịch thể thao Mỹ vì trùng với bóng bầu dục, bóng rổ và khúc côn cầu.
Vấn đề là trước đó, Fox đã trả mức kỷ lục 425 triệu USD để dành bản quyền tiếng Anh tại Mỹ cho World Cup 2018 và 2022, vượt qua ESPN, đơn vị giữ bản quyền lâu năm. Fox cho rằng giá trị thỏa thuận ấy chỉ hợp lý nếu hai kỳ World Cup được tổ chức vào khung mùa hè truyền thống. Khi FIFA muốn đổi lịch Qatar 2022, rủi ro xung đột với Fox trở thành vấn đề lớn.
Tháng 3/2014, trong phòng họp cách âm tại trụ sở FIFA ở Zurich, ban lãnh đạo tổ chức này được trình bày phương án để “dập” nguy cơ kiện tụng. Theo những người biết trực tiếp nội dung cuộc họp, Jerome Valcke, khi ấy là Tổng thư ký FIFA, nói với các thành viên ủy ban điều hành rằng đã có thỏa thuận gia hạn hợp đồng với Fox đến World Cup 2026, đổi lại Fox sẽ không chống lại FIFA nếu giải đấu tại Qatar bị chuyển lịch.
Thông thường, bản quyền World Cup được đưa ra đấu thầu cạnh tranh khi giải đấu đến gần. Nhưng với World Cup 2026, FIFA trao trước quyền phát sóng cho Fox hơn một thập niên, không qua cuộc đấu giá mở đúng nghĩa. Tháng 2/2015, FIFA công bố Fox, Telemundo và đối tác Canada được gia hạn quyền phát sóng World Cup 2026. Một tháng sau, FIFA chính thức xác nhận Qatar 2022 sẽ diễn ra vào cuối năm.
Hợp đồng không bị đảo ngược
Chỉ hai tháng sau đó, toàn bộ ban lãnh đạo FIFA rơi vào cơn địa chấn pháp lý khi Bộ Tư pháp Mỹ công bố cáo trạng lớn về gần hai thập niên tham nhũng, chủ yếu liên quan đến mua bán quyền truyền hình các giải đấu ở Bắc và Nam Mỹ. Nhưng thỏa thuận với Fox về World Cup 2026 không bị ảnh hưởng.
Về sau, những giao dịch bản quyền của FIFA tiếp tục xuất hiện trong các phiên tòa tại New York. Năm 2023, các công tố viên liên bang cáo buộc một số cựu lãnh đạo Fox khu vực Mỹ Latinh hối lộ quan chức FIFA để giành quyền tiếp cận thuận lợi với các hợp đồng truyền hình. Fox luôn phủ nhận có liên quan đến bê bối hối lộ và không bị nêu tên là bị cáo. Công ty khẳng định quyền phát sóng World Cup 2018 và 2022 được giành thông qua quy trình đấu thầu cạnh tranh.
John Skipper, cựu Chủ tịch ESPN, từng làm chứng rằng ông không có bằng chứng trực tiếp về sai phạm trong thương vụ Fox thắng ESPN. Tuy nhiên, ông kể lại rằng sau khi ESPN thua cuộc, ông đã gọi điện cho các quan chức FIFA để phản đối dữ dội. Theo Skipper, ESPN từng tin rằng họ có cơ hội lớn vì đã giúp phổ biến bóng đá tại Mỹ trong nhiều kỳ World Cup trước đó.
Những cáo buộc tại tòa từng khiến một số lãnh đạo FIFA xem xét khả năng hủy hợp đồng với Fox. FIFA đã trao đổi với hãng luật bên ngoài Paul Weiss để cân nhắc lựa chọn pháp lý. Fox phản bác mạnh mẽ, cho rằng quyền phát sóng được giành hợp pháp và thậm chí gửi văn bản dài để bảo vệ lập trường. Cuối cùng, FIFA không theo đuổi vụ việc.
World Cup mở rộng và khoản lợi khổng lồ
Khi thỏa thuận gia hạn được trao cho Fox, World Cup 2026 chưa có hình hài như hiện nay. Giải đấu sau đó được mở rộng lên 48 đội, đồng nghĩa số trận tăng lên. Phần lớn trận đấu diễn ra tại Mỹ, thị trường quảng cáo, truyền hình trả tiền và thể thao thương mại lớn nhất thế giới. Nói cách khác, tài sản mà Fox mua rẻ đã trở nên giá trị hơn rất nhiều theo thời gian.
Fox sẽ trả tổng cộng khoảng 485 triệu USD cho World Cup 2026, gồm cả khoản thưởng liên quan đến việc giải đấu được tổ chức tại Mỹ. Trong khi đó, các chuyên gia ước tính giá trị thị trường hiện nay từ 1–1,5 tỷ USD. Skipper cho rằng con số có thể còn cao hơn nếu tính đến sự bùng nổ của bóng đá ở Bắc Mỹ. Theo ông, FIFA đã để lại “hàng trăm triệu USD trên bàn”.
Sau World Cup 2022, lợi thế của Fox càng rõ hơn. Dù Qatar bị chỉ trích vì cáo buộc tham nhũng, hồ sơ nhân quyền và điều kiện lao động, giải đấu là thành công lớn về lượng người xem và doanh thu với Fox. Trận chung kết giữa Argentina và Pháp thu hút lượng khán giả khổng lồ, với riêng bản phát sóng tiếng Anh của Fox tại Mỹ đạt kỷ lục 16,8 triệu người xem. Lachlan Murdoch, CEO Fox Corporation, sau đó gọi World Cup là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng.
Fox cũng chọn cách tập trung hoàn toàn vào bóng đá trên sân, tránh đào sâu vào các tranh cãi quanh Qatar. David Neal, nhà sản xuất điều hành mảng World Cup của Fox, từng nói khán giả đến với Fox để xem những gì diễn ra trên sân cỏ. Cách tiếp cận ấy giúp Fox giữ chương trình nhẹ về chính trị, thuận lợi cho quảng cáo và thương mại.
FIFA mất tiền, Fox thắng lớn
Các chuyên gia dự báo World Cup 2026 có thể lập thêm kỷ lục khán giả nhờ giải đấu diễn ra tại Bắc Mỹ, số đội tăng lên 48 và bóng đá ngày càng phổ biến tại Mỹ. Daniel Cohen, chuyên gia về bản quyền thể thao tại Octagon, cho rằng Fox có thể thu hồi toàn bộ khoản đầu tư chỉ riêng từ quảng cáo. Đây mới chỉ là 30–40% tổng doanh thu World Cup của nhà đài; phần lớn còn lại đến từ phí truyền dẫn và các nguồn thu khác. Riêng 30 trận trên kênh Fox Sports 1 có thể đem về thêm khoảng 70 triệu USD.
Cohen gọi đây là một trong những thương vụ bị định giá thấp nhất thế giới. Skipper cũng dự đoán Fox có thể kiếm hàng trăm triệu USD từ giải đấu này. FIFA dự kiến đạt doanh thu kỷ lục hơn 11 tỷ USD, cao hơn 4 tỷ USD so với kỳ World Cup trước. Một phần tăng trưởng đến từ giá vé cao hơn, điều đã gây phàn nàn từ người hâm mộ và chính trị gia ở nhiều nơi.
FIFA thường nói phần lớn doanh thu được dùng để phát triển bóng đá toàn cầu. Chủ tịch Gianni Infantino cho biết 90% thu nhập của FIFA được phân bổ cho bóng đá trên khắp thế giới. Nhưng như Skipper mỉa mai, 10% của 11 tỷ USD vẫn là con số rất lớn.
shared via nytimes,
