Meta trả giá đắt vì cáo buộc gây nghiện mạng xã hội ở trẻ em
27/08/26
 |
| Trụ sở chính của Meta tại California. Ảnh: Jason Henry. |
Thỏa thuận mang tính bước ngoặt
Meta vừa đạt thỏa thuận dàn xếp mang tính bước ngoặt với 47 bang, Đặc khu Columbia và các vùng lãnh thổ của Mỹ. Công ty mẹ của Facebook và Instagram đồng ý trả tối đa 17,1 tỷ USD tiền phạt, đồng thời thay đổi lớn trong thiết kế sản phẩm, sau các cáo buộc nền tảng gây nguy hại cho trẻ em bằng các cơ chế gây nghiện.
Theo các bang, Meta đã vi phạm luật liên bang về quyền riêng tư trẻ em và luật bảo vệ người tiêu dùng của các bang. Thỏa thuận này buộc tập đoàn hạn chế thời gian thanh thiếu niên dùng nền tảng, giảm thông báo, ngăn những tính năng có thể làm trầm trọng thêm vấn đề sức khỏe tâm thần, qua đó đánh trực tiếp vào mô hình kinh doanh dựa trên mức độ tương tác để bán quảng cáo.
Phil Weiser – Tổng chưởng lý bang Colorado nói trọng tâm vụ kiện là bảo vệ trẻ em, dừng thông báo vào ban đêm và trong giờ học, khuyến khích nghỉ giải lao khỏi mạng xã hội, đồng thời bảo vệ trẻ khỏi các tính năng gây hại. Theo ông, thỏa thuận này còn đi xa hơn những gì phần lớn tòa án có thể ra lệnh.
Áp lực pháp lý ngày càng lớn
Thỏa thuận chấm dứt phiên tòa liên bang quan trọng tại Oakland, California, nơi California, Colorado, Kentucky và New Jersey từng đòi khoảng 200 tỷ USD vì cáo buộc Meta gây hại cho trẻ em. Riêng Texas cũng đạt thỏa thuận riêng với Meta trị giá khoảng 1 tỷ USD vì các cáo buộc tương tự.
Dù vậy, Meta vẫn chưa thoát khỏi rủi ro pháp lý. Tập đoàn đối mặt nhiều vụ kiện từ học khu, cá nhân và thanh thiếu niên, một số dự kiến được xét xử trong vài tháng tới. Các nguyên đơn cáo buộc Meta, TikTok, YouTube và Snap thiết kế sản phẩm gây nghiện giống thuốc lá hoặc sòng bạc kỹ thuật số, phần nào lấy cảm hứng từ chiến lược pháp lý từng được dùng trong các vụ kiện chống ngành thuốc lá thập niên 1990.
Meta và các công ty công nghệ lập luận rằng họ đã bổ sung tính năng an toàn cho trẻ em, đồng thời được bảo vệ bởi Điều 230 của Đạo luật Chuẩn mực Truyền thông, quy định giúp nền tảng tránh trách nhiệm pháp lý với nội dung do người dùng đăng tải.
Tuy nhiên, Meta đang ở thế khó. Tháng 3, Meta và YouTube thua vụ kiện thương tích cá nhân đầu tiên, phải trả 6 triệu USD tiền bồi thường. Một thẩm phán New Mexico gần đây cũng yêu cầu Meta trả gần 1 tỷ USD tiền phạt trong vụ kiện do tổng chưởng lý bang đưa ra. Các phiên tòa đã tạo nên câu chuyện bất lợi về cách Meta đối xử với người dùng trẻ, trong đó CEO Mark Zuckerberg phải tự bảo vệ trước bằng chứng cho rằng ông biết các tác hại với trẻ em.
Những thay đổi buộc phải làm
Thỏa thuận sẽ buộc Meta thay đổi đáng kể trải nghiệm của người dùng tuổi vị thành niên tại Mỹ. Tập đoàn đồng ý ngắt cơ chế cuộn vô tận, áp đặt giới hạn dùng Instagram và Facebook 2h/ngày, hạn chế truy cập từ nửa đêm đến 6h sáng, đồng thời tắt thông báo trong giờ học, từ 8h sáng đến 3h chiều.
Meta cũng sẽ hạn chế các tính năng mà giới tâm lý học cho rằng dễ thúc đẩy so sánh xã hội tiêu cực, như bộ lọc làm đẹp và bộ đếm lượt thích. Tập đoàn phải tăng cường xác minh độ tuổi và công cụ kiểm soát của phụ huynh.
Một số thay đổi tương tự đã được Meta triển khai trong năm qua hoặc đã tồn tại ở châu Âu. Vì vậy, các chuyên gia cho rằng chúng không hoàn toàn cách mạng. Tuy nhiên, trải nghiệm dùng mạng xã hội của trẻ vị thành niên tại Mỹ có thể sẽ khác đáng kể so với 5 năm trước, với nhiều giới hạn hơn và ít cơ chế kéo dài thời gian sử dụng hơn.
Meta muốn biến thỏa thuận thành chuẩn ngành
Khoản chi trả của Meta có cấu trúc đặc biệt. Tập đoàn ban đầu sẽ trả khoảng 12 tỷ USD. Số tiền có thể tăng thêm 5 tỷ USD nếu Snap, Tik Tok và YouTube cũng dàn xếp với các bang, đồng ý trả phạt và thay đổi sản phẩm.
Meta nói họ muốn thiết lập chuẩn chung cho toàn ngành, thay vì trở thành tập đoàn duy nhất bị trói tay. C.J. Mahoney – Giám đốc pháp lý của Meta viết rằng khuôn khổ này chỉ hiệu quả nếu các đối thủ cùng tham gia, bởi thanh thiếu niên di chuyển liên tục giữa nhiều ứng dụng.
Điều này cũng tạo áp lực lên các nền tảng khác. Nếu YouTube và TikTok đạt thỏa thuận tương tự, Meta thậm chí sẽ giảm giới hạn dùng Instagram và Facebook từ 2 giờ xuống 1h/ngày. Mục tiêu của các bang là tạo ra bộ quy tắc chung, không để một doanh nghiệp chịu trách nhiệm trong khi các đối thủ tiếp tục vận hành như cũ.
Ngành bước vào thời kỳ bị kiểm soát
Trong nhiều năm, mạng xã hội phần lớn tránh được kiểm soát mạnh, dù ngày càng có nhiều lo ngại về tác hại với trẻ em. Thỏa thuận lần này có thể đánh dấu điểm ngoặt. Với Meta, chi phí duy trì các tính năng như cuộn vô tận, tự động phát, bộ lọc làm đẹp hay hệ thống thông báo liên tục đã trở nên quá rủi ro.
Cổ phiếu Meta vẫn tăng nhẹ sau tin này, cho thấy nhà đầu tư có thể xem dàn xếp là cách chấm dứt một phần bất định pháp lý. Công ty hiện có giá trị khoảng 1.470 tỷ USD và vừa ghi nhận doanh thu quý gần nhất 60,8 tỷ USD, nên khoản phạt khổng lồ vẫn nằm trong khả năng chịu đựng.
Tuy nhiên, ý nghĩa lớn hơn nằm ở hướng đi của ngành. Khi các bang, trường học và gia đình cùng gây áp lực, mạng xã hội không còn có thể nói rằng trẻ em chỉ là người dùng bình thường trong hệ sinh thái trung lập. Với Instagram, Facebook và các nền tảng cạnh tranh, thời kỳ tối đa hóa tương tác bằng mọi giá có thể đang bước vào đoạn kết.
shared via nytimes,
