Cuộc nổi loạn trong lòng “60 Minutes”
02/06/26
 |
| Bari Weiss, tổng biên tập của CBS News và Scott Pelley, phóng viên kỳ cựu của chương trình. Ảnh: Leigh Vogel/Getty Images for Uber, X and The Free Press; Charles Sykes/Invision, via Associated Press |
Scott Pelley công khai cáo buộc lãnh đạo CBS News đang “giết chết” chương trình điều tra huyền thoại của nước Mỹ. Cuộc đối đầu gay gắt trong phòng họp không chỉ là bất đồng nhân sự, mà là dấu hiệu của cuộc khủng hoảng sâu hơn: liệu “60 Minutes” có thể đổi mới mà không đánh mất linh hồn báo chí?
Buổi ra mắt biến thành phiên chất vấn
Cuộc họp lúc 10h sáng tại trụ sở “60 Minutes” tại Midtown Manhattan lẽ ra chỉ là nghi thức giới thiệu Nick Bilton, nhà sản xuất điều hành mới của chương trình. Tuy nhiên chỉ sau ít phút, cuộc họp biến thành cuộc đối đầu hiếm thấy trong nội bộ truyền hình Mỹ.
Bilton, nhà báo công nghệ và nhà làm phim chưa từng làm việc trong hệ thống tin tức truyền hình truyền thống, vừa được bổ nhiệm sau cuộc cải tổ lớn tại CBS. Tanya Simon, nhà sản xuất điều hành tiền nhiệm, bị sa thải cùng cấp phó. Hai phóng viên Sharyn Alfonsi và Cecilia Vega cũng rời chương trình. Với nhiều người trong tòa soạn, đây là một cú sốc; với Scott Pelley, phóng viên kỳ cựu của “60 Minutes”, đây là “Thứ Năm đen tối”.
Bilton mở đầu bằng lời trấn an. Ông nói “báo chí vẫn là báo chí”, khẳng định mình không đến để biến chương trình thành “60 tập một phút” kiểu TikTok. Theo ông “60 Minutes”, sẽ giữ nguyên hình hài hiện tại trong lúc tìm cách thích nghi với tương lai. Tuy nhiên, khi Bilton nói Bari Weiss, tổng biên tập CBS News, “yêu” thiết chế này, Pelley lập tức cắt ngang: “Bà ấy đang giết chết ‘60 Minutes’”. Câu nói ngắn, nhưng đủ làm lộ ra vết nứt lớn trong một trong những chương trình báo chí quyền lực nhất nước Mỹ.
Biểu tượng bị đặt lên bàn mổ
“60 Minutes” không phải chương trình tin tức bình thường. Gần sáu thập niên, bản tin tối Chủ nhật này là thương hiệu điều tra danh giá bậc nhất của truyền hình Mỹ; sống bằng nhịp kể chuyện chậm hơn, phóng sự dài hơn, quyền tự trị cao hơn và niềm tin nghề nghiệp rằng báo chí có nhiệm vụ khiến quyền lực khó chịu. Vậy nên, việc thay đổi nhân sự chưa bao giờ chỉ là thay người quản lý; nó chạm vào bản sắc của chương trình. Bari Weiss, người được David Ellison bổ nhiệm sau khi ông tiếp quản Paramount, công ty mẹ của CBS, vốn xuất thân từ báo chí bình luận và từng là nhà phê phán gay gắt các định chế truyền thông truyền thống. Sự xuất hiện của bà tại CBS News gây tranh cãi từ đầu. Với những người ủng hộ, Weiss là người có thể phá bỏ sự tự mãn của truyền hình cũ; với các phóng viên kỳ cựu, bà là người ngoài hệ thống đang can thiệp vào các chuẩn mực biên tập được xây dựng qua nhiều thế hệ.
Bilton cũng là một lựa chọn gây bất an. Ông có 25 năm làm báo, từng viết về công nghệ, văn hóa số và làm phim tài liệu. Tuy nhiên, “60 Minutes” là cỗ máy truyền hình đặc thù, nơi từng khung hình, từng cuộc phỏng vấn, từng quy trình thẩm định đều được rèn qua nhiều thập niên. Khi một người chưa từng vận hành tin tức truyền hình được giao lái con tàu, lo lắng là điều khó tránh.
Pelley và cơn giận của thế hệ cũ
Scott Pelley không nói bằng ngôn ngữ ngoại giao; ông nói Bilton có “năng lực mỏng” cho vị trí mới, còn Weiss “không có năng lực” cho công việc của bà. Ông cũng chỉ trích những thay đổi tại “CBS Evening News” là “thảm họa”, rồi hỏi vì sao nhân viên “60 Minutes” nên tin rằng mọi thứ sẽ tốt hơn. Bilton đáp lại bằng sự cứng rắn rằng bản thân sẽ chứng minh qua công việc, sẽ gặp từng người trong hai tuần tới và không bị Pelley làm cho sợ hãi trước cả phòng họp. Khi Pelley hỏi vì sao ông nhận công việc tại một nơi “biết rằng ông sẽ không bao giờ được chào đón”, Bilton nói ông không ngại bước vào nơi mình chưa được đón nhận.
Cuộc trao đổi gói gọn xung đột giữa hai thế giới. Một bên là thế hệ phóng viên tin rằng uy tín “60 Minutes” đến từ truyền thống, độc lập biên tập và sự nghiêm cẩn của nghề truyền hình. Bên kia là thế hệ lãnh đạo mới nhìn thấy một ngành phát sóng đang tan chảy như “viên đá”, cần thay đổi trước khi quá muộn. Cả hai có thể đều đúng một phần. Truyền hình tuyến tính đang suy yếu nhưng đổi mới một biểu tượng báo chí không giống tái cấu trúc ứng dụng.
Bóng đen của những quyết định biên tập
Sự phẫn nộ trong phòng họp không xuất hiện từ hư không. Nhiều tháng qua, quan hệ giữa đội ngũ “60 Minutes” và Weiss căng thẳng. Điểm nóng là phóng sự của Sharyn Alfonsi về cách đối xử tàn bạo với người di cư trong nhà tù ở El Salvador. Weiss từng yêu cầu giữ lại bản tin để bổ sung thêm thông tin. Alfonsi cho rằng quyết định này mang tính chính trị. Cuối cùng, phóng sự được phát sóng sau khi thêm phản hồi từ chính quyền Trump.
Với chương trình điều tra, những quyết định luôn nhạy cảm. Biên tập nghiêm ngặt là điều cần thiết; song nếu phóng viên cảm thấy các câu chuyện gai góc bị trì hoãn hoặc làm suy yếu vì áp lực chính trị, niềm tin nội bộ sẽ vỡ. Đây là điều khiến cuộc khủng hoảng hiện nay nguy hiểm. Nó không dừng ở chuyện ai bị sa thải, ai được bổ nhiệm mà là câu hỏi các phóng viên có còn tin ban lãnh đạo sẽ bảo vệ họ khi câu chuyện va chạm quyền lực hay không.
Đổi mới không thể bắt đầu bằng sợ hãi
Theo Bilton, “60 Minutes” phải tránh số phận của các định chế truyền thông cũ không kịp thích nghi. Ông không sai. Không chương trình nào, dù danh giá đến đâu, có thể sống mãi bằng hào quang quá khứ. Khán giả trẻ không chờ đến tối Chủ nhật để xem tin tức; họ sống trong thế giới clip ngắn, podcast, nền tảng phát trực tuyến và mạng xã hội. Tuy nhiên, “60 Minutes” không thể được cứu bằng cách làm nhân viên sợ rằng chương trình đang mục ruỗng từ bên trong. Đổi mới báo chí cần niềm tin: niềm tin rằng người mới hiểu giá trị của thứ mình đang thay đổi; niềm tin rằng công nghệ và hình thức mới không thay thế cốt lõi nghề nghiệp; niềm tin rằng sự độc lập biên tập không phải vật trang trí, mà là lý do chương trình tồn tại.
Sau khi Bilton rời phòng họp, nhân viên “60 Minutes” vỗ tay cho Pelley. Đây không chỉ là tràng pháo tay dành cho đồng nghiệp nổi tiếng mà là tín hiệu về lòng trung thành của tòa soạn với ý niệm cũ nhưng chưa lỗi thời: báo chí điều tra phải được bảo vệ khỏi cả quyền lực bên ngoài lẫn những phép tái cấu trúc từ bên trong.
Phép thử của CBS
CBS có thể xem cuộc nổi loạn là sự kháng cự của nền văn hóa cũ trước thay đổi. Tuy nhiên, nếu nhìn như vậy, họ sẽ bỏ lỡ điều quan trọng hơn. Những người ở “60 Minutes” không chỉ bảo vệ thói quen sản xuất truyền hình; họ bảo vệ thứ hiếm hơn: uy tín tích lũy qua hàng chục năm.
Bilton có thể thành công nếu ông chứng minh mình đến để mở rộng tương lai của chương trình, không phải làm loãng. Weiss có thể thuyết phục được tòa soạn nếu bà cho thấy quyền lực biên tập không bị phụ thuộc theo lợi ích chính trị hay doanh nghiệp. Tuy nhiên, điều này không thể được tuyên bố trong cuộc họp 15’, rồi kết thúc bằng lời mời ăn bánh bagel. “60 Minutes” từng khiến nước Mỹ tin rằng vẫn còn nơi trên truyền hình dám hỏi những câu hỏi khó. Nếu CBS đánh mất niềm tin, thứ bị “giết chết” không chỉ là chương trình. Đây là một phần ký ức nghề nghiệp của báo chí Mỹ.
shared via nytimes,
