The Onion muốn thâu tóm đế chế Infowars
21/04/26
 |
| Tờ The Onion, một trang tin châm biếm, muốn biến trang web cánh hữu Infowars thành phiên bản nhại lại chính nó. Ảnh: Jamie Kelter Davis/The New York Times |
Nếu tòa án Texas chấp thuận, tờ báo châm biếm The Onion sẽ không mua đứt mà thuê lại tên tuổi và tên miền của Infowars, cỗ máy thuyết âm mưu do Alex Jones dựng nên. Đây không chỉ là thương vụ truyền thông kỳ quặc. Nó còn là nỗ lực biến thương hiệu từng đầu độc công chúng thành công cụ chế nhạo chính nó.
Có những tài sản truyền thông được mua vì chúng có độc giả trung thành. Có những tài sản được thâu tóm vì chúng sở hữu hạ tầng phân phối quý giá. Infowars, nền tảng mà giá trị lớn nhất của nó chưa bao giờ nằm ở báo chí, mà ở khả năng biến dối trá thành quyền lực, và quyền lực thành tiền.
Đó là lý do việc The Onion muốn thâu tóm Infowars nghe như trò đùa viết quá tay, đến khi người ta nhớ rằng những người bị Alex Jones làm tổn thương suốt hơn một thập kỷ qua không hề sống trong trò đùa.
Jones, nhà thuyết âm mưu cực hữu, ông chủ của Infowars, dùng nền tảng nhiều năm để phát tán những điều sai sự thật. Tàn nhẫn nhất trong số đó là lời khẳng định vụ thảm sát tại trường tiểu học Sandy Hook năm 2012 chỉ là màn kịch dàn dựng. Những lời dối trá ấy khiến thân nhân các nạn nhân phải chịu nhiều năm quấy rối, đe dọa và lăng mạ từ những người tin Jones. Cuối cùng, một loạt vụ kiện phỉ báng kéo Jones và đế chế của ông tới bờ phá sản. Giờ đây, thứ còn lại không chỉ là một website. Nó là câu hỏi pháp lý, đạo đức và biểu tượng: ai sẽ sở hữu cái loa từng khuếch đại quá nhiều lời độc địa?
Kế hoạch quay lại bằng đường vòng
The Onion từng thử trả lời câu hỏi đó. Khi Infowars được rao bán cách đây hai năm, công ty mẹ của The Onion bất ngờ xuất hiện như bên mua tiềm năng, với ý định chuyển toàn bộ nền tảng này thành phiên bản nhại chính nó. Ý tưởng táo bạo ấy bị tòa phá sản chặn lại. Nhưng The Onion không bỏ cuộc. Giờ họ quay lại bằng cấu trúc mềm hơn: không mua, mà thuê.
Theo hồ sơ gửi lên tòa án quận Travis, Texas, Global Tetrahedron, công ty mẹ của The Onion sẽ trả 81.000 USD mỗi tháng để thuê Infowars.com cùng các tài sản sở hữu trí tuệ liên quan, trước mắt trong sáu tháng và có quyền gia hạn thêm sáu tháng nữa. Thỏa thuận được phía The Onion và người quản lý do tòa chỉ định chấp thuận. Nhưng nó chỉ có hiệu lực nếu thẩm phán Maya Guerra Gamble phê chuẩn. Jones vẫn có thể kháng cáo. Nói cách khác, số phận Infowars hiện vẫn treo lơ lửng, còn Jones vẫn tiếp tục điều hành website và phát sóng chương trình hằng ngày cho tới khi tòa quyết định.
Sự lửng lơ ấy không chỉ là thủ tục pháp lý. Nó phản ánh cuộc giằng co lớn hơn giữa ba thứ: quyền tài sản, quyền gây ảnh hưởng, và mong muốn của các gia đình Sandy Hook được nhìn thấy công cụ từng làm hại họ bị tước đi sức mạnh.
Đây không phải câu chuyện về giá
Nếu nhìn đơn thuần về tiền, đề xuất của The Onion không mấy ấn tượng. Tổng giá trị sáu tháng đầu chỉ là 486.000 USD, quá nhỏ nếu so với các khoản bồi thường khổng lồ mà các tòa án buộc Jones phải trả cho các gia đình Sandy Hook và các chủ nợ khác. Vì vậy, sẽ sai nếu coi đây là nỗ lực tối đa hóa giá trị tài sản còn sót lại.
Giá trị thật của thương vụ nằm ở chỗ khác: tước khỏi Jones khả năng tiếp tục dùng thương hiệu có sẵn tín đồ, hạ tầng và sức lan truyền để gây hại ở quy mô lớn. Luật sư đại diện các gia đình Sandy Hook nói, mục tiêu từ đầu không chỉ là thu hồi tiền, mà là ngăn Jones tiếp tục vận hành cỗ máy đủ mạnh để lặp lại cùng kiểu bạo lực bằng lời nói ấy. Nếu Infowars đổi chủ, Jones sẽ không chỉ mất tên miền. Ông ta mất biểu tượng, mất một phần nhận diện, và mất chiếc loa ông ta từng biến hoang tưởng thành ảnh hưởng chính trị lẫn thương mại.
Trong bối cảnh này, The Onion không đơn thuần là bên thuê tài sản. Họ đang cố thực hiện dạng “phi vũ khí hóa” bằng châm biếm.
Biến chất độc thành trò nhại
The Onion không hề giấu tham vọng. Họ muốn biến Infowars thành điểm đến hài hước, trước hết bằng cách giễu trực diện phong cách, cấu trúc và cơn sốt hoang tưởng mà Alex Jones đã biến thành thương hiệu. Tim Heidecker, diễn viên hài nổi tiếng từ Tim and Eric Awesome Show, Great Job!, được mời làm “giám đốc sáng tạo Infowars”. Về lâu dài, ông nói mình muốn biến nền tảng này thành nơi dành cho hài độc lập và thử nghiệm.
Ý tưởng ấy vừa thâm sâu vừa nguy hiểm. Thâm sâu, vì hiếm có số phận nào phù hợp với Infowars hơn việc bị biến thành trò cười công khai. Nguy hiểm, vì châm biếm không phải lúc nào cũng đủ mạnh để vô hiệu hóa cỗ máy tuyên truyền vốn sống nhờ cảm xúc cực đoan, chứ không nhờ lý lẽ. The Onion đặt cược rằng một thương hiệu từng kiếm tiền từ sự hoang tưởng có thể bị tước bớt ma lực nếu bị bẻ cong thành sự lố bịch.
Tuy nhiên, đây không phải là trò giễu vô hại kiểu văn phòng. Infowars gắn với đau khổ thật, với người thật, với những năm tháng bị đe dọa vì mất con, bị vu là diễn viên trong âm mưu nhà nước. Bởi vậy, mọi nỗ lực “tái chế” thương hiệu sẽ luôn phải đi trên ranh giới hẹp: đủ châm chọc để phá bùa mê, nhưng không biến đau thương của nạn nhân thành chất liệu gây cười rẻ tiền. The Onion dường như hiểu điều đó. Họ không chỉ dự định bán hàng hóa, mà còn nói sẽ chia một phần doanh thu cho các gia đình Sandy Hook. Dưới giọng điệu mỉa mai quen thuộc, đó vẫn là cam kết chính trị rất rõ: nếu Infowars tiếp tục tạo ra tiền, số tiền ấy nên chảy theo hướng ngược lại với nơi nó từng được dùng để gây hại.
Cuộc chiến giành biểu tượng độc hại
Câu chuyện này lớn hơn Alex Jones. Infowars là sản phẩm điển hình của một thời đại truyền thông nơi ranh giới giữa giải trí, chính trị, kích động và kinh doanh bị xóa nhòa. Jones không thành công chỉ vì ông ta nói dối. Ông ta thành công vì biết đóng gói dối trá như màn trình diễn liên tục: kích động đủ để giữ người xem, cá nhân hóa đủ để tạo cảm giác gần gũi, và thương mại hóa đủ để sống sót lâu hơn những lời phản bác.
Chính vì vậy, việc ai kiểm soát Infowars chưa bao giờ chỉ là chuyện tài sản. Nó là chuyện liệu hạ tầng của sự độc hại có thể bị tái chiếm hay không. Trong thế giới thông tin có quá nhiều nền tảng từng sinh lời từ phẫn nộ, không phải lúc nào công lý cũng đến dưới dạng đóng cửa hoàn toàn. Đôi khi nó đến dưới dạng sự sỉ nhục có chủ đích: thương hiệu từng tự xem mình là thành trì của “sự thật bị đàn áp” bị trao vào tay những người chuyên sống bằng việc lột trần sự lố bịch.
Trò đùa đẹp nếu tòa cho phép
Tim Heidecker gọi đó là “trò đùa đẹp”: lấy lực lượng độc hại, phá hoại và tiêu cực như Infowars, tái thương hiệu hóa nó thành nơi cho sáng tạo. Câu nói ấy nghe có vẻ nhẹ. Nhưng thật ra nó mô tả khá đúng bản chất của vụ việc. Nếu thành công, đây sẽ là ví dụ hiếm hoi về việc luật pháp, phá sản và châm biếm cùng hợp lực làm điều mà báo chí chính thống, nền tảng số và chính trị Mỹ nhiều năm qua đều làm chưa tới nơi tới chốn: giảm sức mạnh cỗ máy nói dối quy mô lớn.
Tất nhiên, chưa có gì bảo đảm điều đó sẽ xảy ra. Tòa án còn chưa phán quyết. Jones vẫn có thể kéo dài cuộc chiến. Và ngay cả nếu The Onion được gật đầu, cũng không có gì chắc rằng một website hài sẽ đủ sức hấp dẫn lôi một phần khán giả Infowars ra khỏi vùng tối mà họ từng trú ngụ.
Nhưng chỉ riêng viễn cảnh đang được cân nhắc nghiêm túc đã đủ cho thấy sự đảo chiều kỳ lạ của thời đại truyền thông: đôi khi, cách tốt nhất để làm vô hại một biểu tượng độc hại không phải xóa nó khỏi trí nhớ công chúng, mà là buộc nó phải sống tiếp như điều nó sợ nhất – một trò cười.
shared via nytimes,
