Ở NBA, ánh đèn sân đấu không còn là sân khấu duy nhất
20/04/26
 |
| LeBron James (bên trái) cùng Steve Nash, người thay thế JJ Redick trong chương trình “Mind the Game”. Ảnh: Mind the Game |
Từ siêu sao đến cầu thủ dự bị, ngày càng nhiều người trong NBA mở podcast. Đó không chỉ là thú vui ngoài sân. Nó là cách giữ quyền kể chuyện, xây thương hiệu cá nhân và chuẩn bị đời sống sau bóng rổ. Có thời, cầu thủ NBA cần ba thứ để tồn tại trong nền kinh tế chú ý của giải đấu: điểm số, highlights và đại diện giỏi. Giờ đây, họ cần thêm một thứ nữa: podcast.
Nhìn vào bóng rổ Mỹ hiện nay, người ta có thể tự hỏi liệu còn con đường sự nghiệp NBA nào hoàn chỉnh mà không đi qua chiếc micro hay không. Có podcast của siêu sao và cầu thủ dự bị, của người giải nghệ và người còn đang thi đấu, của bạn thân, anh em, vợ chồng, thậm chí cả các đại diện cầu thủ. Một số chương trình biến mất nhanh như cách chúng xuất hiện; số khác trở thành trung tâm truyền thông thu nhỏ, nơi mỗi câu nói có thể bị cắt thành clip, tung lên TikTok, quay ngược trở lại các kênh ESPN hay Fox Sports như nguyên liệu cho chu kỳ bình luận mới. Đó không còn là sở thích phụ. Nó dần trở thành hạ tầng truyền thông của giải đấu.
NBA sinh ra để làm việc đó
Không khó hiểu vì sao xu hướng này bùng nổ mạnh hơn ở NBA so với các giải thể thao lớn khác của Mỹ. Bóng rổ chuyên nghiệp từ lâu đã là môn thể thao của cá tính cá nhân. Sân nhỏ, camera gần, khuôn mặt rõ, phong cách ăn mặc dễ nhận diện, và ngôi sao duy nhất có thể làm thay đổi cả trận đấu lẫn quỹ đạo của một thương hiệu. NBA, hơn NFL hay MLB, luôn nuôi dưỡng một kiểu người nổi tiếng vừa là vận động viên, vừa là nhân vật giải trí. Podcast chỉ là bước tiếp theo hợp logic của quá trình đó.
Trong môi trường như vậy, một chương trình âm thanh hay video không chỉ cho phép cầu thủ kể chuyện. Nó cho phép họ trở thành kênh truyền thông của chính mình. Họ có thể nói về các trận đấu lớn, giải thích những khoảnh khắc gây tranh cãi, mời bạn bè và đồng đội lên sóng, bàn về chính trị, văn hóa đại chúng, cuộc sống sau sân đấu, hay đơn giản là cười cợt nhau theo cách mà các cuộc phỏng vấn bắt buộc sau trận hiếm khi cho phép. Ở một thế giới bị chi phối bởi cắt ghép và tiêu đề gây sốc, việc có một không gian đủ dài để “thêm ngữ cảnh” trở thành một dạng quyền lực mềm mới.
Người chơi không còn muốn phụ thuộc vào người kể chuyện
Đây là phần quan trọng nhất. Podcast hấp dẫn cầu thủ không chỉ vì nó vui mà vì nó làm suy yếu vai trò trung gian truyền thống của báo chí thể thao.
Trong nhiều thập niên, người hâm mộ tiếp cận vận động viên chủ yếu qua các phóng viên, nhà bình luận và chương trình truyền hình. Các cầu thủ cung cấp phát ngôn; người khác quyết định phát ngôn nào được chọn, cắt ra sao, đặt trong ngữ cảnh nào và biến thành câu chuyện gì. Podcast đảo chiều mối quan hệ ấy. Giờ đây, cầu thủ có thể vừa là nhân vật, vừa là người dẫn chuyện, vừa là chủ sở hữu nền tảng phân phối. Họ không còn chỉ phản ứng với chu kỳ tin tức. Họ góp phần tạo ra nó.
Draymond Green là ví dụ tiêu biểu. Khi anh bắt đầu podcast năm 2021, không ít người chê đó là hành động xao nhãng, đặc biệt trong vòng loại trực tiếp. Nhưng sau khi Golden State Warriors vô địch ngay trong năm đầu tiên anh làm chương trình, lập luận ấy yếu đi đáng kể. Quan trọng hơn, Green sớm nhận ra những gì anh nói trên podcast có thể ngay lập tức trở thành chất liệu cho cả hệ sinh thái truyền thông thể thao. Một phát biểu trên sóng của anh không chỉ là ý kiến cá nhân. Nó là nguyên liệu cho hàng chục phân đoạn truyền hình, clip mạng xã hội và vòng bình luận mới. Đó là lúc cầu thủ hiểu rằng họ không chỉ tham gia vào truyền thông; họ có thể dẫn truyền thông đi theo mình.
Không phải ai nổi tiếng trên sân cũng hấp dẫn sau micro
Dù vậy, podcast không phải cỗ máy dân chủ hoàn toàn. Không phải cứ từng là “ngôi sao” hay vô địch là có show ăn khách.
Một trong những bài học thú vị nhất của làn sóng này là sức hút sau micro vận hành theo logic riêng. Jeff Teague là ví dụ gần như hoàn hảo. Ông từng là lựa chọn vòng một, chơi 12 mùa tại NBA và có sự nghiệp đáng nể, nhưng khó gọi là biểu tượng đại chúng. Thế mà “Club 520” của ông lại trở thành hiện tượng, hút hàng trăm nghìn người đăng ký YouTube, đủ thành công để Adidas ký hợp đồng giày và trang phục. Lý do không nằm ở hào quang sân đấu. Nó nằm ở việc Teague kể chuyện hay, dí dỏm và tạo được cảm giác rằng người xem đang được nghe những giai thoại mà truyền thông chính thống khó lòng chạm tới.
Điều đó cho thấy podcast không đơn thuần là phần kéo dài của sự nghiệp thi đấu. Nó là nghề phụ với quy tắc riêng: phải có giọng, có nhịp, có cá tính, có khả năng làm khán giả quay lại vì con người đằng sau vận động viên. Thành công trong podcast, theo nghĩa đó, gần với radio, hài độc thoại hay talk show hơn là với bóng rổ.
Từ “nghề tay trái” thành bệ phóng sự nghiệp thứ hai
Ở điểm này, podcast bắt đầu chuyển từ đồ chơi văn hóa sang công cụ kinh tế. Đúng là với phần lớn cầu thủ NBA, podcast không mang lại nhiều tiền nếu so với mức lương trung bình hơn 10 triệu USD mỗi năm của giải đấu. Nhưng tiền trực tiếp không phải toàn bộ câu chuyện. Giá trị lớn hơn nằm ở thứ podcast có thể mở ra sau này: nghề phân tích truyền hình, mạng lưới quảng cáo, công ty sản xuất nội dung, hợp đồng thương hiệu, hay rộng hơn là danh tính mới sau khi giã từ sân đấu.
Jalen Brunson nói, cầu thủ luôn phải nghĩ tới “cái tiếp theo”. Trong nền kinh tế thể thao hiện đại, sự nghiệp thi đấu hữu hạn, nhưng thương hiệu cá nhân có thể sinh lời rất lâu sau khi đầu gối không còn cho phép bạn chơi bóng ở cường độ cao nhất. Podcast, vì vậy, là một cách để bắt đầu xây cây cầu sang giai đoạn hai của cuộc đời khi giai đoạn một còn chưa kết thúc.
JJ Redick là trường hợp thành công kiểu mẫu nhất. Bắt đầu podcast từ năm 2016, ông biến nó thành cổng vào cho sự nghiệp truyền thông thực thụ, rồi xa hơn nữa, thành bàn đạp để bước vào một trong những vị trí quyền lực nhất NBA: huấn luyện viên trưởng Los Angeles Lakers. Con đường ấy khó nhân bản nguyên xi. Nhưng nó làm phần còn lại của giải đấu thấy rằng một chiếc micro có thể mở ra nhiều cánh cửa hơn người ta từng nghĩ.
Tái cấu trúc truyền thông thể thao từ bên trong
Tác động của làn sóng này không dừng ở bản thân các cầu thủ. Nó đang buộc toàn bộ ngành truyền thông thể thao phải điều chỉnh.
Các mạng lưới như The Ringer, Bleacher Report, Barstool hay các hãng cá cược thể thao đều cá cược vào podcast của cầu thủ như một phần trong chiến lược nội dung. Điều đó phản ánh niềm tin rõ rệt: khán giả ngày càng muốn nghe trực tiếp từ vận động viên, thay vì qua bộ lọc của nhà báo. Đây vừa là cơ hội, vừa là mối đe dọa với báo chí thể thao. Các tòa soạn có thêm nguồn chất liệu phong phú để khai thác. Nhưng họ cũng mất dần vai trò độc quyền trong việc tiếp cận, diễn giải và phân phối tiếng nói của người trong cuộc.
Trong một số trường hợp, sự đảo chiều ấy được đẩy đến mức lộ liễu. Patrick Beverley từng từ chối trả lời câu hỏi của phóng viên trong một buổi phỏng vấn bắt buộc trừ khi họ đăng ký podcast của ông. Vụ việc nhanh chóng thành tin tức quốc gia, phần nào vì nó cho thấy quyền lực biểu tượng đang dịch chuyển nhanh đến mức nào: cầu thủ không chỉ xây nền tảng riêng, mà đôi khi còn thử buộc báo chí phải đi qua nền tảng ấy nếu muốn tiếp cận họ.
Giải đấu của ngôi sao, thời đại của người kể chuyện
Rốt cuộc, điều NBA chứng kiến không đơn thuần là trào lưu. Đó là sự hội tụ giữa ba lực đẩy lớn: văn hóa ngôi sao của giải đấu, nền kinh tế người sáng tạo nội dung, và khát vọng kiểm soát câu chuyện của chính những người bị kể.
Podcast là hình thức hoàn hảo cho sự hội tụ ấy. Nó đủ rẻ để thử, đủ dài để tạo ngữ cảnh, đủ riêng tư để xây cộng đồng, và đủ dễ cắt ghép để sống tốt trên mạng xã hội. Nó cho phép cầu thủ vừa là người trong cuộc, vừa là nhà phân tích, vừa là thương hiệu. Và ở một môn thể thao nơi cá tính luôn được khuyến khích gần như ngang với thành tích, điều đó gần như tất yếu.
Câu hỏi đúng lúc này không còn là vì sao cầu thủ NBA thích làm podcast. Câu hỏi đúng hơn là: trong một giải đấu vốn luôn khuyến khích ngôi sao trở thành câu chuyện, vì sao họ lại chờ lâu đến thế mới chính thức cầm lấy micro?
shared via nytimes,
