Vì sao Telegram bị siết chặt trên khắp thế giới?
19/06/26
 |
| Ảnh: Sasha Maslov |
Nền tảng hữu ích, nhưng khó kiểm soát
Telegram từ lâu được biết đến như ứng dụng nhắn tin có khả năng chống chịu cao trước sự giám sát của chính phủ. Chính đặc điểm ấy khiến ứng dụng trở thành công cụ quan trọng với người biểu tình, nhà báo, các tổ chức tin tức và những nhóm bất đồng chính kiến tại các nước kiểm soát thông tin chặt chẽ. Nhưng, Telegram cũng bị nhiều chính phủ cáo buộc tạo điều kiện cho khủng bố, tội phạm, lừa đảo và thông tin sai lệch.
Vì thế, ứng dụng này ngày càng vướng vào các lệnh cấm, hạn chế và điều tra hình sự ở nhiều nước. Tại Pháp, Pavel Durov, nhà sáng lập Telegram bị truy tố. Ở Nga, nơi Telegram từng được dùng cho hoạt động bất đồng chính trị, ứng dụng này bị cấm. Ukraine hạn chế Telegram trên thiết bị công vụ vì lo ngại an ninh quốc gia. Brazil từng đình chỉ ứng dụng vì cáo buộc công ty không kiểm soát đủ các hoạt động bất hợp pháp. Trường hợp mới nhất là Ấn Độ, nơi Telegram bị cấm tạm thời đến ngày 22/6 sau khi nhà chức trách phát hiện ứng dụng bị dùng trong vụ lừa đảo liên quan đến kỳ thi tuyển sinh y khoa quốc gia.
Ấn Độ: từ gian lận thi cử đến khủng hoảng niềm tin
Ấn Độ là một trong những thị trường lớn nhất của Telegram, với hơn 150 triệu người dùng. Sau khi phát hiện các kênh Telegram quảng cáo rao bán đề thi bị rò rỉ của kỳ thi tuyển sinh vào các trường y, chính phủ nước này tạm thời cấm ứng dụng.
Trong tháng 5, hàng triệu thí sinh dự kỳ thi này, nhưng Cơ quan Khảo thí Quốc gia Ấn Độ cho biết các kênh Telegram đã bán cho thí sinh và gia đình những câu hỏi được tuyên bố là “đề thật”, nhưng thực chất là giả. Cơ quan này đã hủy kết quả kỳ thi và lên lịch thi lại vào Chủ nhật.
Vụ việc thổi bùng sự bất mãn trong giới trẻ, nhiều người cáo buộc chính phủ quản lý hệ thống thi cử yếu kém. Ông Durov chỉ trích lệnh cấm trên X, đánh giá biện pháp này trừng phạt người dùng bình thường thay vì những kẻ lừa đảo. Ông cho biết Telegram đã xóa hàng trăm kênh liên quan đến tài liệu thi và các vụ lừa đảo tại Ấn Độ.
Nga và Ukraine: tự do thông tin hay rủi ro an ninh
Ở Nga, quê hương của ông Durov, cũng từng cấm Telegram. Năm 2018, tòa án Nga cho phép chính phủ chặn ứng dụng sau khi Telegram từ chối trao cho cơ quan an ninh quyền truy cập tin nhắn mã hóa của người dùng. Năm 2014, ông Durov rời khỏi Nga và cho biết hệ thống mã hóa của Telegram khiến công ty không thể đáp ứng yêu cầu này.
Lệnh cấm gặp nhiều trở ngại kỹ thuật và đặt Điện Kremlin vào tình thế khó xử, vì chính các cơ quan nhà nước Nga cũng dùng Telegram rộng rãi. Đến năm 2020, Nga dỡ bỏ lệnh cấm, cho biết Telegram đồng ý tăng cường chặn nội dung cực đoan. Tuy nhiên, đầu năm nay, Nga tìm cách chặn Telegram trong chiến dịch siết tự do ngôn luận trên internet thời chiến Ukraine. Cơ quan quản lý truyền thông Nga cáo buộc Telegram không chống gian lận, không bảo vệ dữ liệu cá nhân và để ứng dụng bị khủng bố, tội phạm lợi dụng. Ông Durov phản bác chính phủ muốn ép người Nga chuyển sang ứng dụng do nhà nước kiểm soát, được ông miêu tả như công cụ giám sát và kiểm duyệt chính trị.
Tại Ukraine, Telegram là nguồn sống thông tin cho hàng triệu người trong chiến tranh: cảnh báo tấn công, tìm lương thực, thuốc men và hỗ trợ khẩn cấp. Nhưng giới chức Ukraine cũng lo nền tảng này bị Nga lợi dụng phát tán thông tin sai lệch và do thám. Năm 2024, Ukraine cấm quan chức quân sự, nhân viên chính phủ và người làm trong hạ tầng trọng yếu dùng Telegram trên điện thoại công vụ. Một số quan chức còn đề xuất buộc Telegram tiết lộ người đứng sau các kênh ẩn danh lớn.
Châu Âu và Brazil: trách nhiệm của nền tảng
Tại châu Âu, Telegram cũng bị soi xét. Năm 2023, Bộ trưởng Tư pháp Na Uy khuyến cáo công chức không cài Telegram hoặc TikTok trên thiết bị làm việc vì rủi ro an ninh quốc gia. Năm 2024, ông Durov bị bắt khi hạ cánh tại Pháp, và bị truy tố với nhiều cáo buộc liên quan đến việc không ngăn chặn hoạt động bất hợp pháp trên ứng dụng, đồng thời bị cấm rời khỏi Pháp trong một thời gian. Telegram xuất hiện trong nhiều vụ án tại Pháp liên quan đến lạm dụng tình dục trẻ em, buôn ma túy và tội phạm thù ghét trên mạng. Công ty đáp trả họ tuân thủ luật Liên minh châu Âu (EU) và việc quy trách nhiệm cho nền tảng hoặc chủ sở hữu về hành vi lạm dụng là phi lý. Sau đó, ông Durov được tạm thời rời Pháp và trở về Dubai.
Brazil cũng nhiều lần mạnh tay. Năm 2022, Tòa án Tối cao cấm Telegram trên toàn quốc trước bầu cử tổng thống, sau khi ứng dụng không tuân thủ yêu cầu gỡ tài khoản liên quan đến một người ủng hộ cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, bị điều tra vì phát tán thông tin sai lệch và đe dọa thẩm phán. Ông Durov xin lỗi, nói Telegram bỏ lỡ email của tòa. Lệnh cấm được dỡ khi công ty tuân thủ. Năm 2023, một thẩm phán khác ra lệnh chặn Telegram vì công ty không cung cấp đầy đủ dữ liệu người dùng từ các nhóm chat tân Quốc xã. Tòa phúc thẩm sau đó dỡ đình chỉ nhưng giữ nguyên khoản phạt lớn.
Vì vậy, Telegram trở thành bài toán khó của các chính phủ: bảo vệ tiếng nói bất đồng và dòng chảy thông tin trong khủng hoảng, đồng thời tạo không gian cho lừa đảo, cực đoan và tội phạm vượt khỏi tầm kiểm soát truyền thống.
shared via nytimes,
