Casey Means – Từ người chỉ trích y học chính thống đến ứng viên Tổng Y sĩ Mỹ
26/02/26
 |
| Deanna Donegan/The New York Times. Ảnh: Getty |
Gương mặt gây tranh cãi bước vào vị trí quyền lực
Bác sĩ Casey Means, nhân vật nổi bật trong giới “wellness” và là đề cử của Tổng thống Donald Trump cho vị trí Tổng Y sĩ Mỹ, đã xuất hiện trước Ủy ban Thượng viện để bảo vệ quan điểm của mình. Nếu được phê chuẩn, bà sẽ trở thành tiếng nói đại diện cho hệ thống y tế chính thống – hệ thống mà chính bà nhiều năm qua chỉ trích gay gắt.
Trong phần trình bày, bà Means nhấn mạnh Mỹ đang đối mặt với “đại dịch bệnh mạn tính” và cho rằng môi trường sống hiện tại khiến người dân khó đưa ra lựa chọn lành mạnh. Bà nói: “Tôi tin rằng mọi người Mỹ đều khao khát được khỏe mạnh và giúp gia đình mình khỏe mạnh. Nhưng chúng ta đang yêu cầu họ đưa ra lựa chọn đúng trong một môi trường được cấu trúc chống lại họ.”
Thượng viện được dự đoán sẽ phê chuẩn đề cử này. Dù không trực tiếp ban hành chính sách, Tổng Y sĩ có ảnh hưởng lớn đến cách người dân suy nghĩ và trao đổi về sức khỏe. Trong quá khứ, các Tổng Y sĩ từng thúc đẩy giảm hút thuốc, chống kỳ thị HIV/AIDS và thay đổi nhận thức về sức khỏe tâm thần.
Hồ sơ chuyên môn và những khoảng trống
Về mặt học thuật, Casey Means có nền tảng đáng chú ý: tốt nghiệp Trường Y Stanford, từng làm nghiên cứu sinh học y khoa và từ lâu cổ vũ ăn uống lành mạnh, vận động thể chất. Với hàng trăm nghìn người theo dõi trên mạng xã hội cùng bản tin cá nhân phổ biến, bà thành thạo trong việc truyền đạt thông điệp sức khỏe tới công chúng.
Tuy nhiên, bà đã bỏ dở chương trình nội trú phẫu thuật và hiện không có giấy phép hành nghề còn hiệu lực. Đây là điểm gây tranh cãi lớn, bởi Tổng Y sĩ không chỉ đưa ra các khuyến cáo y tế mà còn điều phối hơn 6.000 chuyên gia thuộc Quân đoàn Y tế Công cộng Mỹ.
Trong quá khứ, bà từng hoài nghi một số vaccine và lặp lại luận điểm đã bị bác bỏ rằng vaccine có thể liên quan đến tự kỷ. Bà phản đối lệnh cấm sữa tươi chưa tiệt trùng và từng đặt tiêu đề một chương sách bán chạy của mình là: “Hãy tin vào bản thân, đừng tin bác sĩ.”
Kathleen Hall Jamieson, chuyên gia truyền thông khoa học tại Đại học Pennsylvania, cho rằng sức nặng của vị trí Tổng Y sĩ nằm ở chỗ người dân tin rằng tiếng nói ấy đại diện cho khoa học tốt nhất. Bà nói: “Đó không phải là việc nói: ‘Đừng tin bác sĩ, hãy tin chính mình’, mà là ‘Tôi là bác sĩ, bạn có thể tin tưởng’.”
Quan điểm chống hệ thống và lời hứa cải tổ
Với những người ủng hộ, chính việc bà không thuộc “giới quan liêu y tế truyền thống” lại là lợi thế. Alex Clark, người dẫn podcast Culture Apothecary, cho rằng Means hiểu rõ các chỉ số sinh học, lối sống, dinh dưỡng và tác động môi trường.
Một số quan điểm của bà không gây tranh cãi: gần như mọi bác sĩ đều đồng ý rằng người Mỹ cần ăn uống tốt hơn và vận động nhiều hơn. Bà gọi hệ thống hiện tại là “chăm sóc bệnh tật” thay vì phòng bệnh, và đề xuất dán nhãn cảnh báo trên thực phẩm siêu chế biến – nhóm sản phẩm đã được liên hệ với nhiều vấn đề sức khỏe.
Means cho biết bà rời chương trình nội trú năm 2018 vì thất vọng khi phải “mổ xẻ bệnh nhân thay vì hiểu vì sao họ mắc bệnh”. Năm 2019, bà mở phòng khám y học chức năng tại Oregon, tập trung vào “nguyên nhân gốc rễ” của bệnh tật, rồi dần ngừng hoạt động và để giấy phép hết hiệu lực năm 2024.
Trong cuốn sách Good Energy, viết cùng anh trai Calley Means, cố vấn của Robert F. Kennedy Jr. – Bộ trưởng Y tế, bà cho rằng ung thư, vô sinh, tiểu đường, trầm cảm và nhiều bệnh mạn tính khác bắt nguồn từ chế độ ăn, hóa chất, thuốc kê đơn và lối sống căng thẳng, ít vận động.
Ranh giới giữa khoa học và “wellness”
Means thường lập luận rằng ngủ đủ, tiếp xúc ánh nắng, hòa mình vào thiên nhiên, tập luyện và ăn thực phẩm nguyên chất có thể cải thiện sức khỏe mà không cần phụ thuộc nhiều vào bác sĩ truyền thống. Bà cũng nói rằng, càng dùng nhiều thuốc kê đơn, người Mỹ càng dễ mắc bệnh.
Trên bản tin và podcast, bà quảng bá các thực phẩm bổ sung và sản phẩm sức khỏe, đôi khi do các công ty tài trợ. Bà đồng sáng lập Levels, công ty cung cấp thiết bị theo dõi đường huyết, và đã cam kết thoái vốn nếu được phê chuẩn.
Các nhà phê bình cho rằng bà tận dụng nền tảng y khoa để quảng bá những ý tưởng không được khoa học ủng hộ đầy đủ. Matthew Motta – Giáo sư chính sách y tế tại Đại học Boston, nhận định bà thường “lấy những mảnh ghép sự thật rồi biến chúng thành lý do để nghi ngờ chuyên môn y khoa”.
Richard Carmona, Tổng Y sĩ dưới thời Tổng thống George W. Bush, cho rằng Means thiếu kinh nghiệm cần thiết. Ông từng có hơn 20 năm hành nghề trước khi đảm nhiệm vai trò này, bao gồm phối hợp quốc tế về kế hoạch ứng phó khẩn cấp.
Những câu hỏi còn bỏ ngỏ
Tại phiên điều trần, Means né tránh một số câu hỏi về quan điểm gây tranh cãi. Khi được hỏi liệu bà có tin vaccine gây tự kỷ hay không, bà trả lời rằng cộng đồng y khoa “chưa biết nguyên nhân tự kỷ” và nhấn mạnh đây là vấn đề gia tăng. Bà cũng tránh trả lời trực tiếp về hiệu quả vaccine cúm.
Một số phát biểu của bà tiếp tục thể hiện tinh thần “ngoài dòng chính” mà bà xem là niềm tự hào. Trong một cuộc phỏng vấn năm 2024, bà nói người Mỹ cần “trở thành CEO của chính sức khỏe mình”, thay vì “phó thác hoàn toàn cho ‘Daddy Doctor’”.
Nếu được phê chuẩn, Casey Means sẽ bước vào vị trí có ảnh hưởng lớn trong bối cảnh niềm tin của công chúng vào cơ quan y tế đang suy giảm. Với những người ủng hộ, bà đại diện cho sự thay đổi. Với giới phê bình, đề cử này đặt ra câu hỏi về ranh giới giữa cải cách hệ thống và thách thức nền tảng khoa học đã được thiết lập.
shared via nytimes,
