Lãnh đạo FDA từ chức sau tranh cãi về vape có hương vị
13/05/26
 |
| Tiến sĩ Marty Makary cố gắng thúc đẩy các nguyên tắc riêng song song với mục tiêu của chính quyền, điều này đôi khi mâu thuẫn với các ngành công nghiệp thực phẩm, thuốc lá và dược phẩm đầy quyền lực. Ảnh: Al Drago |
Sự ra đi sau nhiều tuần đồn đoán
Thứ Ba, Marty Makary, ủy viên FDA, từ chức, sau nhiều tuần chịu áp lực và xuất hiện tin đồn rằng Tổng thống Donald Trump cân nhắc sa thải ông. Theo những người am hiểu sự việc, nguyên nhân trực tiếp liên quan đến quyết định của chính quyền cho phép thuốc lá điện tử vị trái cây được bán rộng rãi – điều Makary phản đối.
Makary nói với những người thân cận rằng ông không thể phê duyệt các sản phẩm vape có hương vị nếu thấy chúng hấp dẫn giới trẻ và đi ngược điều ông tin là đúng. Với ông, đây là ranh giới lương tâm tại cơ quan vốn thường phải cân bằng giữa khoa học, sức ép chính trị và lợi ích doanh nghiệp.
Điểm nóng thuốc lá điện tử
Tranh cãi lớn nhất trong nhiệm kỳ của Makary là thuốc lá điện tử có hương vị. Các loại vị trái cây và kẹo từ lâu bị giới y tế công cộng cảnh báo vì có khả năng lôi kéo thanh thiếu niên vào sản phẩm nicotine gây nghiện.
Makary phản đối nước đi này, nhưng Nhà Trắng thắng thế. Đầu tháng 5, hai sản phẩm vape vị trái cây được phê duyệt. Thứ Sáu tuần trước, FDA âm thầm ban hành chính sách cho phép chúng được tiếp thị rộng rãi.
Quyết định tạo ra rạn nứt giữa Makary và chính quyền. Lawrence O. Gostin, giáo sư tại Georgetown Law chuyên nghiên cứu FDA, nhận xét nghịch lý, rằng Makary từng bị chỉ trích vì không đặt bằng chứng khoa học nghiêm ngặt lên hàng đầu trong các vấn đề như vaccine hay mifepristone; song, chính lập trường dựa trên khoa học về vape có hương vị góp phần khiến ông đánh mất vị trí.
Nhà cải cách gây nhiều tranh cãi
Makary bước vào FDA với hình ảnh nhà cải cách. Trước khi vào chính phủ, ông là bác sĩ phẫu thuật ung thư và nhà nghiên cứu chính sách y tế tại Đại học Johns Hopkins. Ông nhanh chóng khởi xướng nhiều sáng kiến đến mức nổi tiếng với tấm bảng trắng có bánh xe, dán đầy giấy ghi chú về các thông báo chính sách mà ông thường quảng bá trên truyền hình.
Tuy nhiên, phong cách cải cách mạnh tay khiến ông va chạm với nhiều nhóm quyền lực: ngành thực phẩm, thuốc lá, dược phẩm, các nhà đầu tư công nghệ sinh học, phe chống phá thai và cuối cùng là chính một số nhân vật trong chính quyền.
Ông cũng bị giới y tế công cộng chỉ trích vì bị cho là chiều lòng phong trào hoài nghi vaccine, sau khi công bố bản ghi nhớ thiếu cơ sở nói có các ca tử vong liên quan vaccine Covid. Tranh cãi tiếp diễn khi ông cho phép dùng lại một số peptide chưa được chứng minh rõ hiệu quả, chính sách được Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr. ủng hộ.
Giữa MAHA, vaccine và mifepristone
Makary cố gắng hòa nhịp với phong trào “Make America Healthy Again” của Kennedy. Ông ủng hộ các nỗ lực loại bỏ hóa chất khỏi thực phẩm, tăng minh bạch thành phần và thay đổi cách nói về liệu pháp hormone cho phụ nữ. Những điều giúp ông được nhóm cử tri MAHA nhìn nhận như người muốn “chấn chỉnh” FDA.
Tuy nhiên, ông cũng nhanh chóng bị kẹt giữa nhiều mặt trận. Phe chống phá thai kêu gọi sa thải vì cho rằng ông kéo dài thời gian nghiên cứu độ an toàn của mifepristone, thuốc dùng trong phá thai nội khoa. Với lĩnh vực vaccine, Makary và Vinay Prasad – người ông chọn phụ trách liệu pháp gene, tế bào gốc và vaccine – bị giám sát khi thu hẹp tiêu chí kê vaccine Covid cho người trên 65 tuổi hoặc có nguy cơ sức khỏe.
Sau này, Prasad cũng rời FDA bởi sức ép chính trị, quay lại và rời cơ quan những tuần gần đây. Những biến động khiến FDA thêm bất ổn trong lúc phải xử lý các quyết định nhạy cảm về thuốc, vaccine và tiêu chuẩn khoa học.
Biotech, phố Wall và các hồ sơ thuốc hiếm
Nguồn căng thẳng khác đến từ ngành công nghệ sinh học. Prasad và lãnh đạo bộ phận thuốc của FDA bác một số thuốc mới cho bệnh hiếm, viện dẫn sai sót trong nghiên cứu hỗ trợ phê duyệt. Khi Makary lên truyền hình bảo vệ các quyết định, nhiều lãnh đạo và nhà đầu tư biotech phàn nàn với Nhà Trắng và văn phòng Kennedy.
Điều này cho thấy vị trí ủy viên FDA luôn là chiếc ghế khó. Người đứng đầu cơ quan phải bảo vệ tiêu chuẩn khoa học; song, cũng phải đối mặt với sức ép từ ngành dược, nhà đầu tư, nhóm vận động, Quốc hội và Nhà Trắng. Makary, với phong cách quyết liệt, làm mất lòng gần như mọi bên có liên quan đến FDA.
Cơ quan suy yếu vì cắt giảm nhân sự
Makary phải đối mặt với cơ quan bị bào mòn bởi cắt giảm nhân từ nội bộ FDA. Khi ông bắt đầu công việc, FDA trải qua các đợt sa thải hỗn loạn do Kennedy và Bộ Hiệu quả Chính phủ của Elon Musk thúc đẩy. Vài nhân viên đầu não trong đánh giá thiết bị phẫu thuật phức tạp, kiểm tra nhà sản xuất thực phẩm và giám sát an toàn thuốc bị tha sải.
Dù vài người được tuyển lại, làn sóng nghỉ việc tự nguyện khiến FDA mất hơn 4.000 nhân viên, tương đương khoảng 1/5 lực lượng lao động. Cuối nhiệm kỳ, Makary trở thành người bảo vệ nhân viên FDA, tìm cách xin phép tuyển khoảng 3.000 người. Tuy nhiên, quá trình tuyển dụng diễn ra chậm, khiến nhiều người lo ngại về năng lực tương lai của cơ quan.
Bài toán người kế nhiệm
Kyle Diamantas, quan chức phụ trách thực phẩm hàng đầu FDA, được bổ nhiệm làm quyền ủy viên. Ông từng công tác tại hãng luật Jones Day, nơi đại diện cho Abbott Nutrition, doanh nghiệp lớn tại ngành sữa công thức trẻ em. Gần đây, Diamantas nổi lên với các chính sách loại bỏ hóa chất khỏi nguồn cung thực phẩm và tăng minh bạch thành phần.
Tuy nhiên, tìm người thay thế lâu dài không hề đơn giản. Nathan Cortez, giáo sư luật tại Đại học Southern Methodist chuyên nghiên cứu FDA, nói tân ủy viên phải giữ thế cân bằng giữa điều chính quyền Trump và Kennedy muốn với những gì luật liên bang yêu cầu FDA thực hiện.
Vậy nên, sự ra đi của Makary không dừng ở biến động nhân sự mà còn phơi bày tình thế khó của FDA tại Mỹ, nơi chính sách y tế bị kẹp giữa khoa học, chính trị, phong trào xã hội và lợi ích doanh nghiệp. Với cơ quan chịu trách nhiệm về thuốc, vaccine và thực phẩm cho hàng trăm triệu người, câu hỏi lớn không chỉ là ai sẽ ngồi ghế ủy viên tiếp theo, mà là liệu FDA còn đủ độc lập và năng lực để làm đúng vai trò hay không.
shared via nytimes,
