Moderna tăng gần gấp ba trong một ngày nhờ canh bạc vaccine ung thư
21/08/26
 |
| Phòng thí nghiệm tại trụ sở của Moderna ở Cambridge, bang Massachusetts. Ảnh: Adam Glanzman. |
Từ ngôi sao Covid-19 đến cú rơi 170 tỷ USD
Vaccine Covid-19 từng biến Moderna thành cái tên quen thuộc trên toàn cầu. Tuy nhiên, sau đại dịch, vận may của công ty lao dốc nhanh chóng. Nhu cầu tiêm phòng giảm mạnh, doanh thu sụt sâu, thái độ nghi ngại của chính quyền Trump với công nghệ mRNA càng khiến nhà đầu tư lo lắng. Tính đến ngày thứ Ba, cổ phiếu Moderna đã giảm gần 90% so với đỉnh, thổi bay khoảng 170 tỷ USD giá trị thị trường.
Trong lúc thị trường gần như chỉ nhìn Moderna như công ty từng thắng lớn nhờ Covid, hãng âm thầm theo đuổi hướng đi khác: vaccine điều trị ung thư. Ngày thứ Tư, canh bạc này bắt đầu đem lại kết quả. Moderna và Merck thông báo vaccine ung thư thử nghiệm giúp kéo dài thời gian trước khi ung thư hắc tố tái phát trong thử nghiệm lâm sàng giai đoạn cuối. Đây là nghiên cứu giai đoạn cuối đầu tiên thuộc loại này thành công.
Hai công ty chưa công bố dữ liệu chi tiết cho thấy bệnh nhân được hưởng lợi đến mức nào. Nhưng chỉ riêng tín hiệu thành công cũng đủ khiến phố Wall thay đổi cách nhìn. Cổ phiếu Moderna đóng cửa tăng 177% trong ngày, gần như nhân ba giá trị.
mRNA bước sang mặt trận ung thư
Công nghệ đứng sau vaccine ung thư này cũng là mRNA, nền tảng từng giúp Moderna phát triển vaccine Covid. Tuy nhiên, cách hoạt động trong ung thư khác hẳn. Thay vì phòng bệnh truyền nhiễm, vaccine được thiết kế riêng theo đặc điểm gen của khối u từng bệnh nhân. Nó đưa vào cơ thể chỉ dẫn để tạo ra một mảnh của khối u, từ đó huấn luyện hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư.
Nếu hướng tiếp cận này chứng minh hiệu quả trên nhiều loại ung thư, đây có thể là thị trường khổng lồ. Các thuốc ung thư tiên tiến hiện thường có giá vài trăm nghìn USD/năm. Với Moderna, ung thư được xem là cơ hội lớn nhất trong danh mục sản phẩm tương lai. Tyler Van Buren – chuyên gia phân tích tại TD Cowen nói đây “rõ ràng” là cơ hội quan trọng nhất trong lộ trình phát triển của công ty.
CEO Stéphane Bancel cũng miêu tả vaccine ung thư là nỗ lực mới nhất của Moderna nhằm đặt cược lớn vào khoa học và thử nghiệm lâm sàng. Với công ty vốn sinh ra để phát triển thuốc dựa trên mRNA, thành công này có ý nghĩa lớn hơn kết quả thử nghiệm đơn lẻ. Nó gợi ý rằng nền tảng từng được chứng minh trong đại dịch có thể mở rộng sang bệnh phức tạp hơn nhiều.
Cuộc đua từng bị xem là quá rủi ro
Ý tưởng dùng mRNA để điều trị ung thư đã hấp dẫn giới nghiên cứu trong nhiều thập niên. Nhưng chỉ vài năm gần đây, lĩnh vực này mới tăng tốc, nhờ năng lực sản xuất và công nghệ được cải thiện sau làn sóng đầu tư trong đại dịch. Tính đến năm ngoái, hơn 60 vaccine ung thư dùng mRNA hoặc công nghệ tương tự đang được phát triển, trong hơn 120 thử nghiệm lâm sàng.
Bốn hãng dược lớn đang dẫn đầu. Suốt một thập niên, Moderna và Merck đã hợp tác về hướng này. Ngoài ung thư hắc tố, họ còn thử vaccine tương tự trong ung thư phổi, thận và bàng quang. Trong nghiên cứu vừa công bố, vaccine được dùng kết hợp với Keytruda, thuốc miễn dịch ung thư bom tấn của Merck.
BioNTech – công ty từng phát triển vaccine Covid dựa trên mRNA cùng Pfizer cũng đang hợp tác với Genentech thuộc Roche để phát triển vaccine điều trị ung thư tuyến tụy và ung thư đại tràng. Mùa xuân năm nay, dữ liệu an toàn quy mô nhỏ trong ung thư tuyến tụy đã tạo ra nhiều chú ý.
Dù vậy, hướng đi này vẫn bị xem là rủi ro. Sản xuất phức tạp, bằng chứng lâm sàng còn hạn chế, môi trường chính trị bất ổn. Một số hãng dược ung thư lớn như Pfizer và Bristol Myers Squibb hiện không theo đuổi vaccine ung thư mRNA.
Chính trị, sa thải và nỗ lực tái sinh
Dưới thời Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr., chính quyền Trump đã có nhiều thay đổi chính sách bất lợi cho công nghệ mRNA. Năm ngoái, chính phủ liên bang hủy gần nửa tỷ USD hợp đồng và tài trợ liên quan đến mRNA. Điều này khiến nhiều công ty trong ngành chùn bước.
Moderna chịu sức ép nặng. Vaccine Covid là sản phẩm đầu tiên của hãng và từng mang về hàng chục tỷ USD doanh thu. Song, khi nhu cầu suy giảm, công ty gần như chưa có sản phẩm đủ lớn để thay thế. Những năm gần đây, Moderna cố tái tạo mình bằng vaccine mRNA cho virus hợp bào hô hấp, cúm và các liệu pháp thử nghiệm cho bệnh hiếm. Năm ngoái, công ty sa thải hơn 800 nhân viên, khoảng 1/10 lực lượng lao động. Hãng cũng mất hơn 700 triệu USD hợp đồng phát triển vaccine cúm gia cầm sau khi chính quyền Trump hủy thỏa thuận, đồng thời gác lại các chương trình vaccine herpes, thủy đậu và zona.
Trong bối cảnh này, vaccine ung thư trở thành cơ hội đổi đời. Moderna còn sở hữu riêng nhiều vaccine ung thư khác đang được thử nghiệm. Khi Moderna và Merck bắt đầu trình bày dữ liệu giai đoạn giữa tích cực, nhà đầu tư mới chú ý hơn.
Những câu hỏi còn bỏ ngỏ
Dù cổ phiếu tăng mạnh, Moderna chưa hoàn toàn thoát khỏi nghi ngờ. Ung thư hắc tố vốn là loại ung thư thường đáp ứng tốt hơn với điều trị miễn dịch. Câu hỏi lớn là liệu kết quả này có lặp lại ở các loại ung thư khó hơn hay không. Dữ liệu chi tiết cũng chưa được công bố, giới đầu tư vẫn phải chờ xem mức lợi ích thực tế có xứng với phản ứng hưng phấn của thị trường hay không.
Tuy nhiên, thành công giai đoạn cuối đầu tiên đã tạo ra bước ngoặt tâm lý. Sau cú rơi hậu Covid, Moderna có cơ hội chứng minh doanh nghiệp không chỉ là công ty của đại dịch. Nếu vaccine ung thư mRNA thật sự mở ra hướng điều trị mới, cú tăng 177% của cổ phiếu có thể không chỉ là phản ứng nhất thời, mà là dấu hiệu phố Wall bắt đầu định giá lại tương lai của Moderna.
shared via nytimes,
