Một eo biển, nhiều mặt trận kinh tế
27/03/26
Từ dầu mỏ đến hàng không, chiến sự quanh Iran đang tạo ra những dư chấn vượt xa giá năng lượng.
Thủy lôi và cái giá mở đường qua Hormuz
Ý tưởng Mỹ hộ tống tàu dầu qua eo Hormuz nghe như lời giải nhanh cho khủng hoảng năng lượng. Nhưng lịch sử Vùng Vịnh cho thấy đây chưa bao giờ là nhiệm vụ đơn giản. Năm 1988, chỉ một quả thủy lôi Iran đã suýt đánh chìm tàu chiến Mỹ USS Samuel B. Roberts, kéo Washington vào vòng trả đũa chỉ ít ngày sau đó. Bài học ấy nay trở lại khi dòng năng lượng toàn cầu nghẽn lại và áp lực mở tuyến hàng hải dâng cao. Vấn đề là càng nhiều tàu chiến xuất hiện, nguy cơ tính toán sai và leo thang xung đột càng lớn. Không hộ tống, thị trường phải gánh phụ phí bảo hiểm, cước vận tải và áp lực lạm phát. Hộ tống, rủi ro lại chuyển từ kinh tế sang quân sự. Với Hormuz, bài toán không chỉ là bảo vệ tàu dầu, mà là tránh để một biện pháp ổn định thị trường châm ngòi cho một vòng leo thang mới. (chi tiết)
Hormuz nghẽn, châu Á lĩnh đòn đầu tiên
Cú sốc năng lượng lần này không đánh vào mọi nơi như nhau. Châu Á ở tuyến đầu vì hấp thụ khoảng 4/5 lượng dầu đi qua Hormuz. Với Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan hay Thái Lan, áp lực không chỉ nằm ở giá nhiên liệu mà còn lan sang chi phí vận tải, gánh nặng trợ giá và cán cân thanh toán. Châu Âu ít phụ thuộc trực tiếp hơn, nhưng bước vào cú sốc mới với tăng trưởng yếu và biên lợi nhuận công nghiệp mỏng. Mỹ cũng không miễn nhiễm: sản lượng dầu lớn không đủ ngăn giá xăng, vé máy bay và kỳ vọng lạm phát tăng theo giá dầu thế giới. (chi tiết)
Muốn thông Hormuz, phải bẻ gãy cỗ máy drone Iran
 |
| Tên lửa và drone Shahed được trưng bày trong cuộc duyệt binh ở Tehran năm 2025. Ảnh: Arash Khamooshi |
Những đòn không kích của Mỹ và Israel có thể phá hủy một phần năng lực sản xuất drone của Iran, nhưng chưa chắc đủ để loại bỏ mối đe dọa dai dẳng nhất với Vùng Vịnh và thị trường năng lượng. Điểm khó nằm ở chỗ drone Shahed quá rẻ, quá đơn giản và quá dễ phân tán sản xuất. Với linh kiện thương mại, khung nhôm, công nghệ in 3D và động cơ cơ bản, Iran vẫn có thể duy trì năng lực tấn công ngay cả khi nhiều cơ sở bị đánh sập. Trong khi đó, các nước Vùng Vịnh phải dùng những hệ thống đánh chặn đắt đỏ để đối phó với loại vũ khí chỉ trị giá vài chục nghìn USD. Chính sự chênh lệch ấy biến Shahed thành công cụ gây hao mòn hiệu quả: rẻ để sản xuất, nhưng đủ đắt để buộc bên kia phải trả giá phòng thủ ngày càng cao. Ở Vùng Vịnh, thứ vũ khí rẻ tiền nhất lại đang đẩy chi phí an ninh và rủi ro thị trường lên cao nhất. (chi tiết)
Hàng không bước vào vùng nhiễu động mới
Chiến sự quanh Iran đang đẩy ngành hàng không vào một đợt tái định giá mới. Các hãng ở Trung Đông và châu Á chịu cú đánh trực diện nhất: đường bay vòng xa hơn, chi phí nhiên liệu tăng mạnh và nhu cầu bắt đầu mềm đi. Emirates, Qatar Airways, Etihad hay Air India đều phải điều chỉnh mạng bay khi vùng trời bị thu hẹp. Châu Âu còn cầm cự nhờ các hợp đồng phòng hộ nhiên liệu, còn Mỹ hưởng lợi từ nhu cầu nội địa đủ mạnh để hấp thụ giá vé cao hơn. Nhưng những tấm đệm ấy chỉ có hạn. Nếu khủng hoảng kéo dài, lợi nhuận ngành sẽ bị bào mòn không chỉ bởi dầu đắt hơn, mà còn bởi một bản đồ bay ngày càng kém hiệu quả. (chi tiết)
Đèn LED không thắng nổi mặt trời
Từng được tung hô như tương lai của lương thực, nông trại thẳng đứng hứa hẹn rau sạch hơn, ít nước hơn, gần đô thị hơn và ít lệ thuộc thời tiết. Nhưng khi điện đắt lên, lãi suất tăng và dòng vốn rẻ cạn đi, mô hình này lộ rõ điểm yếu. Bowery Farming và AppHarvest, hai tên tuổi từng hút tổng cộng hơn 1,7 tỷ USD, đều đã sụp đổ. Vấn đề không nằm ở ý tưởng, mà ở bài toán kinh tế. Một mô hình vận hành như nhà máy, phụ thuộc đèn LED, kiểm soát khí hậu và chi phí đầu tư lớn rất khó đứng vững khi điện đắt, lãi suất cao và vốn rẻ biến mất. Những công ty còn trụ lại buộc phải thu nhỏ quy mô, đi vào ngách lợi nhuận cao. Trong khi đó, nhà kính công nghệ cao lại thắng thế nhờ một lợi thế cổ điển nhưng quyết định: ánh nắng mặt trời. (chi tiết)
Hormuz không chỉ là một điểm nóng địa chính trị. Nó là lời nhắc rằng trong một thế giới nhiều đứt gãy, rủi ro an ninh có thể rất nhanh trở thành rủi ro chi phí, rủi ro vận hành và rủi ro tăng trưởng. Với doanh nghiệp, câu hỏi không chỉ là giá dầu sẽ đi tới đâu, mà là bao nhiêu mắt xích trong mô hình kinh doanh còn đủ sức chịu thêm một cú sốc mới.
Nếu căng thẳng ở Hormuz kéo dài, ngành nào sẽ còn giữ được quyền định giá, và ngành nào sẽ phải hy sinh biên lợi nhuận để giữ thị phần?
