Exxon có thể trở lại Venezuela sau gần hai thập niên đối đầu
26/05/26
 |
| Tháng 1, tàu chở dầu cập cảng nhà máy lọc dầu Cardón ở Punto Fijo, Venezuela. Ảnh: Adriana Loureiro Fernandez |
Gần hai thập niên sau khi Exxon Mobil bị đẩy ra khỏi Venezuela, tập đoàn năng lượng lớn nhất Mỹ đang đàm phán để giành quyền khai thác dầu tại quốc gia này. Nếu hoàn tất, thỏa thuận sẽ đánh dấu sự trở lại đầy tính biểu tượng của Exxon tại một trong những nước có trữ lượng dầu lớn nhất thế giới, đồng thời khép lại giai đoạn đối đầu kéo dài với chính quyền xã hội chủ nghĩa Venezuela.
Theo những người am hiểu cuộc đàm phán, Exxon có thể ký hợp đồng khai thác dầu tại tối đa sáu mỏ ở nhiều khu vực khác nhau của Venezuela. Ngay trong tháng này, thỏa thuận có thể được hoàn tất và công bố. Người phát ngôn Exxon từ chối bình luận, trong khi chính phủ Venezuela và công ty dầu khí quốc doanh nước này không phản hồi yêu cầu bình luận.
Với Tổng thống Donald Trump, thỏa thuận như vậy sẽ là thắng lợi lớn. Trump đã tuyên bố tài nguyên thiên nhiên khổng lồ của Venezuela được mở ra cho doanh nghiệp Mỹ. Sau khi loại Nicolás Maduro khỏi quyền lực, Trump đưa Phó tổng thống của Maduro lên quản lý quá trình mở cửa kinh tế Venezuela với Mỹ. Trong bối cảnh đó, việc Exxon quay lại không chỉ là thương vụ dầu khí, đây còn là dấu mốc trong nỗ lực biến Venezuela từ đối thủ lâu năm thành đối tác kinh tế của Washington.
Từ bị quốc hữu hóa đến khả năng trở lại
Exxon không phải cái tên xa lạ với Venezuela. Từ thập niên 1940, tập đoàn này bắt đầu hoạt động tại đây. Nhưng đến năm 2007, quan hệ giữa hai bên đổ vỡ khi Tổng thống Hugo Chávez, người tiền nhiệm của Maduro, quốc hữu hóa các dự án dầu khí do Exxon và nhiều công ty nước ngoài khác nắm giữ.
Khác với phần lớn đối thủ, Exxon không chọn thương lượng lại điều kiện với chính phủ Venezuela. Tập đoàn rời khỏi nước này và khởi kiện kéo dài tại các tòa án quốc tế. Chính phủ Venezuela hiện vẫn nợ Exxon khoảng 1 tỷ USD tiền bồi thường theo các phán quyết trong những vụ kiện đó.
Sau khi rời Venezuela, Exxon dồn đầu tư sang Guyana, nước láng giềng và cũng là đối thủ địa chính trị của Caracas. Tại đây, Exxon phát triển các mỏ dầu lớn ngoài khơi Đại Tây Dương, trong khu vực mà Venezuela tuyên bố chủ quyền. Vai trò kinh tế áp đảo của Exxon ở Guyana khiến tập đoàn này thường xuyên trở thành mục tiêu công kích của Maduro, người cáo buộc công ty hậu thuẫn chính phủ thù địch với Venezuela.
Vì vậy, chỉ vài tháng trước, khả năng Exxon quay lại Venezuela gần như rất xa vời. Tháng 1, Exxon còn gọi Venezuela là thị trường “không thể đầu tư”. Ngày 9/1, trong cuộc gặp cấp cao với các lãnh đạo dầu khí, sáu ngày sau khi Maduro bị loại khỏi quyền lực, CEO Darren Woods nói với Trump rằng Venezuela là rủi ro kinh doanh lớn. Ông nhấn mạnh tài sản của Exxon từng bị tịch thu hai lần tại đây, việc quay lại lần thứ ba sẽ đòi hỏi những thay đổi rất đáng kể.
Vì sao Exxon đổi giọng?
Những tháng gần đây, lập trường của Exxon đã mềm đi. Tháng này, trong cuộc trao đổi với giới phân tích, ông Woods nói kinh nghiệm khai thác dầu siêu nặng tại Canada đem lại cho Exxon lợi thế ở Venezuela, nơi phần lớn dầu có đặc tính tương tự. Ông nói triển vọng đầu tư và lợi nhuận tại Venezuela “có vẻ hứa hẹn”, đồng thời bày tỏ thái độ tích cực hơn với cơ hội tại đây.
Có một số thay đổi khiến Exxon phải tính lại. Chiến tranh Iran đã đẩy giá dầu khí toàn cầu tăng, khiến đầu tư vào nhiều nguồn cung mới trở nên hấp dẫn hơn. Bất ổn Trung Đông cũng làm các tập đoàn dầu khí có thêm động lực đa dạng hóa địa điểm khai thác.
Yếu tố khác là Chevron. Tháng trước, đối thủ chính của Exxon công bố kế hoạch mở rộng lớn tại mỏ dầu quan trọng nhất ở Venezuela. Động thái này được cho là sẽ củng cố vị thế của Chevron tại một trong những vùng dầu lớn nhất thế giới. Theo một số nhà phân tích dầu khí, việc Chevron mở rộng khiến cái giá chiến lược của việc Exxon tiếp tục đứng ngoài Venezuela trở nên cao hơn.
Trong những tuần gần đây, các nhà đàm phán của Exxon được cho là theo đuổi cơ hội tại Venezuela khá quyết liệt, ưu tiên bước vào thị trường lớn thay vì những thỏa thuận nhỏ lẻ. Hồi tháng 4, nhóm nhân viên Exxon đã bay tới Caracas để đánh giá các mỏ dầu được đề xuất.
Venezuela cần biểu tượng Exxon
Về phía Venezuela, chính quyền mới cũng theo đuổi thỏa thuận với tốc độ cao. Bà Rodríguez, người từng điều hành ngành dầu khí dưới thời Maduro và hiện giữ vai trò then chốt trong quá trình mở cửa kinh tế, coi việc đưa Exxon trở lại là ưu tiên hàng đầu. Với nhiều người, Exxon là biểu tượng của quyền lực dầu khí Mỹ. Nếu công ty từng là “kẻ thù” của chính quyền Venezuela quay lại, thông điệp gửi tới nhà đầu tư quốc tế sẽ rất mạnh mẽ. Venezuela đang thay đổi và sẵn sàng chào đón vốn Mỹ.
Tháng 1, bà Rodríguez đã sửa đổi luật dầu khí để khiến thị trường hấp dẫn hơn với nhà đầu tư tư nhân, dù loại hợp đồng mới dành cho nhà sản xuất dầu vẫn đang được hoàn thiện. Chính vì vậy, chưa rõ thỏa thuận ban đầu với Exxon sẽ ràng buộc nghĩa vụ cụ thể hay chỉ là tuyên bố quan tâm của công ty.
Dù vậy, ý nghĩa chính trị và kinh tế của cuộc đàm phán rất rõ ràng. Venezuela cần vốn, công nghệ và uy tín quốc tế để hồi sinh ngành dầu khí sau nhiều năm khủng hoảng. Exxon cần thêm nguồn cung lớn trong bối cảnh thị trường dầu biến động và các đối thủ không đứng yên. Chính quyền Trump muốn biến tài nguyên Venezuela thành cơ hội cho doanh nghiệp Mỹ.
Nếu thành công, thương vụ này sẽ đánh dấu bước ngoặt lớn trong quan hệ giữa Exxon và Venezuela, từ quốc hữu hóa, kiện tụng và đối đầu kéo dài sang giai đoạn hợp tác mới, được thúc đẩy bởi giá dầu, cạnh tranh chiến lược và sự tái sắp xếp quyền lực tại Caracas.
shared via nytimes,
