Vì sao giá xăng ở Mỹ chênh lệch lớn giữa các bang?
07/05/26
 |
| Kể từ khi bắt đầu cuộc chiến với Iran, giá xăng trung bình nước Mỹ đã tăng vọt khoảng 50% . Ảnh: Vincent Alban |
Kể từ khi chiến tranh ở Iran bắt đầu, giá xăng tại Mỹ đã tăng khoảng 50%, nhưng con số trung bình toàn quốc che giấu sự khác biệt rất lớn giữa các bang, quận và thành phố. Theo AAA, giá xăng thường ngày thứ Tư là 4,54 USD/gallon, tương đương khoảng 1,20 USD/lít. Nhưng tại California, giá trung bình lên tới 6,16 USD/gallon, khoảng 1,63 USD/lít, trong khi Oklahoma chỉ ở mức 3,96 USD/gallon, khoảng 1,05 USD/lít. Ngay cả trong cùng bang, giá tại trạm bơm cũng có thể khác mạnh giữa các địa phương.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, hơn một nửa giá xăng gắn trực tiếp với giá dầu. Ngày 28/2, từ khi Mỹ và Israel bắt đầu tấn công Iran, giá dầu Brent, chuẩn quốc tế của thị trường dầu, đã tăng hơn 50%. Nhưng giá dầu chỉ giải thích một phần. Chênh lệch địa phương còn đến từ vị trí nhà máy lọc dầu, chi phí vận chuyển, thuế bang, quy định môi trường và mức độ cạnh tranh giữa các cây xăng.
Vận chuyển xăng không hề rẻ
Một phần đáng kể xăng của Mỹ được sản xuất tại các nhà máy lọc dầu ở Louisiana và Texas. Đưa nhiên liệu từ vùng Vịnh Mexico tới các bang xa hơn có thể rất tốn kém. Xăng thường được bơm qua đường ống đến kho trung chuyển, sau đó được xe tải chở tới các trạm bán lẻ.
Vị trí địa lý vì vậy có vai trò lớn. Bang nào gần đường ống, cảng nhập khẩu hoặc nhà máy lọc dầu thường có lợi thế hơn. Bang nào bị chia cắt bởi núi non, ở xa trung tâm lọc dầu hoặc dân cư thưa thớt có thể phải chịu chi phí cao hơn.
Yếu tố khác là Đạo luật Jones, yêu cầu hàng hóa vận chuyển giữa các cảng Mỹ phải đi bằng tàu đóng tại Mỹ, thuộc sở hữu Mỹ và có thủy thủ đoàn Mỹ. Vì tàu nước ngoài thường chở hàng rẻ hơn, đôi khi các nhà phân phối ở New Jersey hoặc California mua nhiên liệu từ châu Phi hoặc châu Á còn hợp lý hơn mua từ Texas. Tháng 3, Tổng thống Donald Trump đã tạm miễn áp dụng đạo luật này.
Thuế và quy định làm giá đội lên
Thuế xăng khác nhau rất lớn giữa các bang. Nguồn thu này thường được dùng cho xây dựng và bảo trì đường sá. Alaska chỉ đánh thuế xăng trung bình 9 cent/gallon trong năm nay, tương đương khoảng 2,4 cent/lít. California thu gần 71 cent/gallon, khoảng 18,8 cent/lít, cao nhất nước Mỹ. Mức thuế trung bình của các bang là hơn 33 cent/gallon, khoảng 8,7 cent/lít. Ngoài ra, chính phủ liên bang còn thu 18,4 cent/gallon, khoảng 4,9 cent/lít.
Mức thuế tùy thuộc vào nhu cầu ngân sách, chi phí xây dựng hạ tầng và lượng nhiên liệu tiêu thụ. Bang tiêu thụ nhiều xăng có thể không cần thu quá cao trên mỗi gallon. Ngược lại, bang có chi phí xây dựng lớn hoặc muốn tài trợ đường sá chủ yếu bằng thuế nhiên liệu có thể áp mức cao hơn.
California, Oregon và Washington còn có các quy định môi trường nghiêm ngặt hơn, cùng các chương trình khuyến khích nhiên liệu ít ô nhiễm và xe điện. Những chính sách này góp phần làm giá xăng cao hơn.
Tuy nhiên, giá cao không chỉ xuất hiện ở các bang thiên về chính sách tiến bộ. Alaska có thuế thấp và quy định môi trường nhẹ hơn nhiều bang khác, nhưng giá xăng ngày thứ Tư vẫn là 5,19 USD/gallon, khoảng 1,37 USD/lít, cao hơn New York khoảng 64 cent/gallon. Nguyên nhân là Alaska rộng, dân cư thưa thớt và xa phần còn lại của nước Mỹ. Florida, bang bảo thủ khác, cũng có giá khá cao, 4,46 USD/gallon, khoảng 1,18 USD/lít, vì từ cuối thập niên 1980, bang đông dân này không còn nhà máy lọc dầu hoạt động.
Cạnh tranh địa phương cũng tạo khác biệt
Ở những khu vực đông dân, có nhiều trạm xăng gần nhau, giá thường thấp hơn vì các nhà bán lẻ phải cạnh tranh để giữ khách. Ở vùng hẻo lánh hoặc dân cư thưa, chủ cây xăng chịu ít áp lực giảm giá hơn. Họ cũng có thể phải bán giá cao hơn để bù chi phí cố định, do lượng nhiên liệu tiêu thụ thấp.
Các chủ trạm xăng thường đặt giá dựa trên chi phí lô hàng tiếp theo, không chỉ lô hàng đã mua. Khi giá dầu tăng, họ phải chuẩn bị chi nhiều hơn cho đợt nhập kế tiếp, giá bán lẻ có thể tăng nhanh.
California là trường hợp đặc biệt
California thường có giá xăng cao bất thường do nhiều yếu tố cộng hưởng. Một số nhà máy lọc dầu trong bang đã đóng cửa, làm giảm nguồn cung địa phương và buộc nhà phân phối tìm nhiên liệu từ nước ngoài. Bang này cũng dùng loại xăng pha chế riêng, khác với hầu hết phần còn lại của Mỹ, nhằm giảm ô nhiễm không khí ở những khu vực dễ giữ khói bụi như Los Angeles.
Chính sách khí hậu cũng khiến mỗi gallon xăng tại California gánh thêm chi phí để hỗ trợ quá trình chuyển khỏi thị trường dầu toàn cầu. Vì vậy, giá xăng ở Mỹ không chỉ phản ánh giá dầu thô. Đây là kết quả của cả mạng lưới rộng lớn gồm địa lý, logistics, thuế, luật vận tải, quy định môi trường, năng lực lọc dầu và cạnh tranh bán lẻ.
shared via nytimes,
