Khi sống tử tế ở Mỹ trở thành đặc quyền
20/04/26
 |
| Nino Trentinella xây dựng cuộc sống mới ở Tbilisi, Georgia, nơi cô có đủ khả năng thuê người giúp việc và thường xuyên ăn ở nhà hàng. Ảnh: Tako Robakidze |
Với không ít người Mỹ làm việc từ xa, sống ở nước ngoài là cách hợp lý để mua đời sống trung lưu khi thu nhập của họ không mua nổi ở quê nhà. Nhưng càng ở lâu, họ càng nhận ra nghịch lý: thứ họ tiết kiệm được ở nước ngoài lại không đủ để đưa họ trở về nước Mỹ với cảm giác an toàn.
Những năm sau đại dịch, chủ nghĩa du mục số thường được kể như câu chuyện tự do. Người lao động trí thức rời bỏ những thành phố đắt đỏ của Mỹ, mở laptop ở Tbilisi, Kuala Lumpur hay Mexico City, rồi phát hiện ra rằng cùng mức thu nhập có thể mua đời sống khác hẳn: nhà rộng hơn, người giúp việc, taxi thường xuyên, ăn ngoài nhiều hơn, thậm chí cả thời gian nghỉ sinh hay các xét nghiệm y tế chủ động mà ở Mỹ sẽ bị coi là xa xỉ. Nhưng đằng sau bức tranh dễ chịu ấy là câu hỏi ít lãng mạn hơn: chuyện gì xảy ra khi họ muốn quay về? Với ngày càng nhiều người, câu trả lời là: họ không đủ sức.
Thu nhập Mỹ, chi tiêu Georgia
Nino Trentinella hiểu điều đó theo cách rất thực tế. Sống tại Tbilisi, thủ đô Georgia, với thu nhập dưới 40.000 USD một năm từ công việc giáo dục nghệ thuật tự do, cô vẫn có thể duy trì một đời sống mà ở Mỹ gần như bất khả thi. Người giúp việc tới nhà hai lần mỗi tuần. Taxi gần như hằng ngày. Ăn ngoài thường xuyên. Trong giai đoạn mới sinh con, gia đình cô thuê cả người nấu ăn tới chuẩn bị đồ ăn vài buổi mỗi tuần. Với phần lớn tầng lớp lao động trí óc độc lập ở Mỹ, đó không phải đời sống “vừa đủ”. Đó là đời sống trung lưu khá giả.
Một phần của phép màu đến từ geographic arbitrage – chênh lệch địa lý về sức mua. Người lao động kiếm tiền từ khách hàng Mỹ, nhưng sống ở nơi mà đồng USD có giá trị lớn hơn rất nhiều. Với Trentinella, lợi ích còn được khuếch đại bởi chính sách thuế: phần đầu của thu nhập làm ra ở nước ngoài được miễn thuế Mỹ theo diện loại trừ thu nhập từ lao động ở nước ngoài, trong khi Georgia áp mức thuế địa phương rất thấp với người lao động từ xa. Kết hợp lại, điều này cho phép một thu nhập không nổi bật ở Mỹ trở thành nền tảng cho đời sống đủ đầy hơn ở nước ngoài. Nhưng chênh lệch địa lý chỉ giải được bài toán hiện tại. Nó không tự động giải bài toán tương lai.
Sống dễ hơn không có nghĩa an toàn hơn
Vấn đề của nhiều người Mỹ sống ở nước ngoài không phải họ không sống tốt. Vấn đề là họ sống tốt trong một cấu trúc tài chính mong manh.
Trentinella, như nhiều lao động tự do khác, không có chế độ phúc lợi đi kèm công việc. Không ai tự động trích tiền hưu, mua bảo hiểm hay xây cho cô một quỹ an sinh kiểu doanh nghiệp. Cô mô tả triển vọng nghỉ hưu của mình là “hơi kỳ quặc”, và thú nhận chưa thật sự bắt đầu tiết kiệm một cách nghiêm túc. Đó là điểm dễ bị bỏ qua nhất của đời sống du mục: một người có thể tận hưởng chuẩn sống cao hơn hôm nay, trong khi nền tảng dài hạn lại yếu hơn.
Corey O’Flanagan, một biên tập video sống luân phiên giữa Đông Nam Á, Nam Âu và vùng Balkan, là trường hợp thận trọng hơn. Với thu nhập mức thấp sáu chữ số cùng bạn đời, ông ước tính chỉ tốn khoảng 70.000 USD mỗi năm cho lối sống hiện tại – thứ sẽ cần tới 120.000 USD nếu duy trì ở quê nhà Denver. Nhờ lợi thế ấy, ông tích lũy được khoản tiết kiệm hưu trí ở mức giữa sáu chữ số và quỹ khẩn cấp 50.000 USD. Tuy nhiên, ngay cả với vị thế tài chính tương đối tốt đó, ông vẫn không thấy yên tâm nếu phải nghỉ hưu ở Mỹ. Một lý do nổi bật là y tế.
Đây là điểm mà gần như mọi câu chuyện trong bài đều gặp nhau: người Mỹ ra nước ngoài không chỉ vì giá thuê thấp hơn hay đồ ăn rẻ hơn. Họ đi để tránh một hệ thống nơi chăm sóc y tế, nghỉ hưu và an sinh cơ bản đều quá đắt đỏ hoặc quá bất định.
Nỗi sợ mang tên nước Mỹ
Có một nghịch lý kỳ lạ trong trải nghiệm của những người Mỹ này: họ rời đất nước giàu nhất thế giới để cảm thấy ít bất an hơn.
Ở Kuala Lumpur, O’Flanagan và vợ trả khoảng 400 USD mỗi người cho gói khám sức khỏe chủ động gồm xét nghiệm máu, nước tiểu, siêu âm toàn bộ nội tạng và buổi tư vấn dài với bác sĩ, những thứ ở Mỹ có thể tiêu tốn vài nghìn USD. Trentinella nói nhiều người Mỹ sống quanh cô ở Georgia có thể tự trả tiền túi cho các dịch vụ cơ bản nhanh chóng, rẻ và dễ tiếp cận. Chính trải nghiệm ở các hệ thống khác khiến họ nhìn y tế Mỹ bằng con mắt còn lạnh hơn trước.
Và chính nỗi sợ đó là thứ biến việc “trở về nhà” thành quyết định tài chính đáng ngại. Về Mỹ không chỉ là chi nhiều hơn cho tiền thuê nhà hay thực phẩm. Nó có nghĩa là quay lại nơi sự cố sức khỏe nghiêm trọng có thể phá hỏng toàn bộ kế hoạch tài chính cá nhân.
Cái bẫy của lối sống rẻ hơn
Tuy vậy, không phải ai cũng dùng được lợi thế địa lý để xây tương lai bền vững. Peter Sengelmann, một chuyên gia tài chính làm việc với cộng đồng người nước ngoài, chỉ ra hàng loạt sai lầm phổ biến: đóng góp vào các tài khoản hưu trí Mỹ khi thực ra không đủ điều kiện; dùng tiền đóng thuế để nạp vào IRA truyền thống, sau đó bị đánh thuế lần nữa; hoặc không hiểu mình vẫn có thể phải nộp thuế và đóng góp vào hệ thống hưu trí địa phương tại nơi đang sống. Quy tắc cơ bản, như ông nhắc, là nơi bạn kiếm tiền, cũng là nơi bạn phải nộp thuế ngay cả khi khách hàng và đồng tiền thanh toán đến từ Mỹ.
Nói cách khác, chênh lệch địa lý về sức mua không tự động tạo ra an toàn tài chính. Nó chỉ tạo ra khoảng thở. Người sử dụng khoảng thở đó để tiết kiệm, đầu tư và xây cấu trúc dài hạn có thể dần mạnh lên. Người dùng nó để tài trợ cho đời sống dễ chịu nhưng không có lưới an toàn lại có thể kết thúc trong cùng mong manh cũ, chỉ ở bối cảnh đẹp hơn.
Tự do kiểu mới, bấp bênh kiểu cũ
James Stanley là ví dụ cho mặt kia của giấc mơ du mục. Khác với những người đến Mexico sau khi đã có công việc từ xa ổn định, ông đi trước rồi mới tìm cách kiếm sống sau. Với chưa đầy 15.000 USD một năm từ dạy tiếng Anh trực tuyến và viết nội dung rẻ tiền, ông vẫn có thể sống khá ổn ở Mexico: thuê phòng lớn 400 USD một tháng, ăn dưới 10 USD mỗi ngày với chế độ giàu rau quả. Nhưng ông không có bảo hiểm y tế, không tiết kiệm cho hưu trí, và chỉ duy trì được khoảng 5.000 USD tiền mặt dự phòng.
Đó là kiểu đời sống có thể trông như tự do ở hiện tại, nhưng vô cùng mong manh trước biến cố nghiêm trọng. Với Stanley, nỗi lo bùng lên sau cơn co thắt lưng khiến ông phải nằm liệt giường gần một tuần. Ông nhận ra nếu một vấn đề sức khỏe lớn hơn xảy ra, cả mô hình có thể sụp ngay. Vài tháng trước, ông dọn về sống với bố mẹ ở ngoại ô Chicago để học lấy chứng chỉ bảo hiểm, với mục tiêu xây nghề nghiệp ổn định hơn trước khi tìm đường quay lại Mỹ. Đó không phải từ bỏ giấc mơ. Nó là cố gắng quay lại giấc mơ ấy trên nền tài chính bớt mong manh hơn.
Giấc mơ Mỹ đi đường vòng
Điều thú vị nhất ở những câu chuyện này là chúng không hẳn kể về việc người Mỹ từ bỏ nước Mỹ. Chúng kể về việc ngày càng nhiều người phải rời khỏi nó để có thứ từng được xem là rất Mỹ: một đời sống trung lưu tươm tất, ít áp lực, có thời gian cho gia đình và không bị nỗi lo y tế bóp nghẹt mỗi quyết định tài chính.
Nhưng khi mua được đời sống ấy ở nơi khác, họ cũng phát hiện ra điều khó xử: mức sống cao hơn ở nước ngoài không nhất thiết dịch thành khả năng quay về với cảm giác an toàn. Mỹ vẫn là nơi họ có gia đình, hộ chiếu và trong nhiều trường hợp là khát vọng quay về. Song, cũng là nơi mà chi phí nhà ở, y tế và tuổi già biến “hồi hương” thành dự án đắt đỏ đến mức phi lý.
Rốt cuộc, phong trào du mục số của người Mỹ không chỉ là xu hướng hậu đại dịch. Nó còn là lời cáo trạng âm thầm đối với nền kinh tế trong nước: khi một công dân phải rời đi để sống như tầng lớp trung lưu, rồi ở lại vì quay về quá đắt, vấn đề không nằm ở chủ nghĩa xê dịch. Vấn đề nằm ở nơi họ gọi là nhà.
shared via nytimes,
