Victorinox đứng trước bài toán khó: Giữ biểu tượng hay giảm chi phí?
22/09/25
 |
| Victorinox sản xuất 10 triệu con dao quân đội Thụy Sĩ, 20 triệu con dao gia dụng và chuyên nghiệp hằng năm tại Ibach-Schwyz. Ảnh: Lea Meienberg |
Trong nhà máy rộng lớn dưới chân dãy Alps, nơi hàng triệu chiếc dao đa năng Thụy Sĩ được chế tác, những công nhân cẩn trọng gắn từng lưỡi dao sắc bén lên tấm thép không gỉ. Các bộ phận như khui rượu, kéo mini và dụng cụ mở hộp lần lượt được lắp đặt, trước khi toàn bộ được đóng gói trong lớp vỏ đỏ rực, gắn biểu tượng cây thập tự bạc cùng chiếc khiên – dấu ấn “Made in Switzerland” đã trở thành niềm tự hào của quốc gia này.
Carl Elsener Jr., Tổng giám đốc Victorinox – tập đoàn sản xuất dao đa năng danh tiếng, vừa quan sát công nhân, vừa mỉm cười chỉ tay vào bức ảnh cố Tổng thống Mỹ George H.W. Bush và phu nhân Barbara từng đến thăm nhà máy cuối thập niên 1990, tự tay lắp ráp chiếc dao bỏ túi của riêng họ.
Trong nhiều thập kỷ, Mỹ luôn là thị trường quan trọng nhất của Victorinox. Thế nhưng, sau khi Tổng thống Donald Trump bất ngờ áp mức thuế 39% đối với hàng nhập khẩu từ Thụy Sĩ, cao nhất trong số các nước phương Tây, mối quan hệ gắn bó này rơi vào thế lung lay.
Ông Elsener thừa nhận: “Đó thực sự là cú sốc.” Ông kỳ vọng mức thuế sẽ tương tự Liên minh châu Âu (15%) hoặc Vương quốc Anh (10%). “Không ai có thể hình dung một quyết định khắc nghiệt đến vậy.”
Cú sốc thương mại và nỗi lo của Victorinox
Nếu mức thuế giữ nguyên, Victorinox có thể phải đối diện với hóa đơn thuế nhập khẩu 13 triệu USD tại Mỹ chỉ trong năm tới. Công ty từng cam kết giữ giá bán ổn định trong năm nay, nhưng tương lai có thể buộc phải tăng giá, khiến dao bếp chuyên dụng của hãng trở nên đắt đỏ hơn so với đối thủ châu Âu. Thủ tục hải quan Mỹ vốn đơn giản, nay biến thành cơn ác mộng quan liêu.
Jan Atteslander, Giám đốc tại EconomieSuisse – hiệp hội vận động hành lang cho doanh nghiệp Thụy Sĩ cảnh báo: “Các mức thuế mới đang giáng đòn mạnh vào nền kinh tế định hướng xuất khẩu của Thụy Sĩ. Một thỏa thuận nhanh chóng nhằm giảm thuế là vô cùng cần thiết.”
Tình thế đã kích hoạt cuộc khủng hoảng bản sắc ở quốc gia vốn nổi tiếng trật tự này. Victorinox cùng nhiều thương hiệu khác buộc phải cân nhắc chuyển một phần sản xuất sang Mỹ để giảm gánh nặng thuế, nhưng câu hỏi đặt ra: liệu họ có còn giữ được “chất Thụy Sĩ” nếu sản phẩm không còn được chế tác hoàn toàn tại quê hương?
Nỗ lực ngoại giao và phản ứng của chính phủ Thụy Sĩ
Chính quyền Thụy Sĩ đang chạy đua tìm cách thuyết phục Tổng thống Trump, người cho rằng nước này “không công bằng” khi duy trì thặng dư thương mại 39 tỷ USD với Mỹ. Bộ trưởng Kinh tế Guy Parmelin đã bay sang Washington để đưa ra một “đề nghị tốt hơn” cho thỏa thuận thương mại mới.
Thậm chí, Jean-Frederic Dufour – Giám đốc Rolex, còn mời Trump đến phòng VIP của hãng tại chung kết US Open ở New York, một nỗ lực ngoại giao mềm nhằm gây thiện cảm.
Trong khi đó, ở Ibach-Schwyz – quê hương Victorinox, ông Elsener vẫn giữ thái độ thực tế: “Tôi hy vọng vào điều tốt đẹp nhất, nhưng cũng chuẩn bị cho kịch bản tồi tệ nhất.”
Từ chiến trường đến biểu tượng văn hóa
Dao đa năng Thụy Sĩ bắt đầu nổi danh từ sau Thế chiến II, khi lính Mỹ mang chúng về quê nhà. Được sử dụng rộng rãi trong dã ngoại, leo núi, và thậm chí trở thành biểu tượng văn hóa nhờ bộ phim truyền hình MacGyver những năm 1980, sản phẩm này nhanh chóng đạt tầm huyền thoại toàn cầu.
Victorinox hiện phân phối tại 120 quốc gia. Nhưng các mức thuế từ Mỹ cùng sự tăng giá của đồng franc Thụy Sĩ đã gây áp lực nặng nề. Khi Trump mới nhậm chức và bắt đầu đề cập đến thuế quan, Elsener đã lập tức yêu cầu sản xuất dồn dập để dự trữ hàng tại Mỹ. Ông nói: “Nếu có biến động, ít nhất chúng tôi đã sẵn sàng.”
Chiến lược này giúp Victorinox duy trì giá bán tại Mỹ trong ngắn hạn. Nhưng từ 2026, nếu không đạt thỏa thuận giảm thuế, công ty có thể buộc phải tăng giá. Đồng thời, Victorinox cũng tìm cách mở rộng sang thị trường châu Á và Ấn Độ nhằm phân tán rủi ro.
Thuế chồng thuế và rào cản quan liêu
Từ mức thuế nhập khẩu 4,5% quen thuộc, Victorinox giờ phải đối mặt với tổng mức thuế gần 44%, chưa kể đồng USD giảm thêm 12% so với franc Thụy Sĩ kể từ khi Trump nhậm chức.
Đáng lo ngại hơn, chính quyền Mỹ còn áp thuế 50% đối với thép – nguyên liệu cốt lõi của dao đa năng. Ông Elsener nói: “Mỗi con dao giờ đây kéo theo hàng loạt thủ tục rườm rà.” Công ty buộc phải khai báo chi tiết từng bộ phận, từ lưỡi dao, khui rượu cho đến nguồn gốc thép – thậm chí cả nơi thép được nấu chảy.
Tác động lan rộng trong nền kinh tế Thụy Sĩ: các hãng đồng hồ giảm sản lượng, nhiều thợ bị cho nghỉ tạm thời; nhà sản xuất sô-cô-la ngừng bán sang Mỹ; còn doanh nghiệp công cụ công nghiệp tính chuyện dời sản xuất sang Đức, nơi thuế thấp hơn.
Cân nhắc chuyển sản xuất sang Mỹ?
Để tiết kiệm chi phí, Victorinox đang xem xét chuyển giai đoạn cuối cùng của quy trình sản xuất như làm sạch và đóng gói dao bếp sang Mỹ, giúp tiết kiệm khoảng 500.000 USD. Tuy nhiên, ông Elsener khẳng định dao đa năng Thụy Sĩ “không bao giờ có thể được sản xuất ở Mỹ”: “Đây là biểu tượng quốc gia, gắn liền với lời hứa về chất lượng ‘Made in Switzerland’. Nếu di dời sản xuất, chúng tôi sẽ đánh mất linh hồn thương hiệu.”
Lịch sử thương hiệu huyền thoại
Victorinox là một trong những doanh nghiệp nổi bật nhất Thụy Sĩ, với 1.100 lao động trực tiếp tại Ibach-Schwyz – khu công nghiệp được bao quanh bởi núi non và nhà thờ cổ kính.
Năm 1884, công ty được sáng lập bởi Carl Elsener – cụ của CEO hiện tại – trong một xưởng nhỏ chỉ sản xuất vài chục con dao mỗi tuần. Khi quân đội Thụy Sĩ muốn trang bị dao đa năng cho binh lính, ông Elsener đã sáng tạo ra công cụ có thể vừa cắt dây, mở hộp, vừa cắm vít.
Sau khi mẹ ông qua đời, ông đổi tên công ty thành Victorinox – ghép từ “Victoria” và “Inox” (thép không gỉ). Quan trọng hơn, ông còn khôn khéo giành quyền sử dụng vĩnh viễn biểu tượng thập tự và chiếc khiên của Thụy Sĩ.
Ngày nay, Victorinox sản xuất khoảng 10 triệu dao đa năng/năm, cùng 20 triệu dao gia dụng và dao chuyên nghiệp. Ngoài ra, công ty còn có dòng đồng hồ “Swiss Made” và kinh doanh balo, vali tại châu Á.
Trong suốt chiều dài lịch sử, Victorinox đã sống sót qua chiến tranh, khủng hoảng và suy thoái toàn cầu. Theo ông Elsener, bí quyết nằm ở tư duy của một doanh nghiệp gia đình: “Chúng tôi luôn nghĩ theo thế hệ, không phải theo quý. Bài học rõ ràng là phải tích lũy trong thời kỳ thuận lợi, để khi khó khăn vẫn có thể hành động và tiếp tục đầu tư cho tương lai.”
shared via nytimes,
