Các IPO bom tấn có thể tạo cú hích mới cho từ thiện
27/07/26
 |
| Ảnh: Fortunate Joaquin |
Khi làn sóng IPO lớn chuẩn bị tạo ra thế hệ siêu giàu mới trong ngành công nghệ, các tổ chức phi lợi nhuận đang ráo riết tính toán xem họ có thể hưởng lợi ra sao từ khối tài sản khổng lồ sắp được mở khóa.
Các bộ phận gây quỹ của đại học bắt đầu lập danh sách những “con cá voi trắng” tiềm năng. Giới điều hành từ thiện làm các phép tính sơ bộ cho cơ hội hiếm có trong thế hệ: hàng trăm tỷ USD tài sản mới có thể biến thành tiền quyên góp. Những cái tên được chú ý nhất là OpenAI và Anthropic, hai công ty AI được kỳ vọng có thể tạo ra các đợt IPO lớn nhất mọi thời đại.
Tuy nhiên, không phải ai cũng lạc quan. Vài năm gần đây, làn sóng phản ứng trong giới tỷ phú đã nổi lên, khi một số người giàu nhất thế giới cho rằng thành công kinh doanh, không phải từ thiện, mới là cách tốt nhất để đóng góp cho xã hội. Dù vậy, OpenAI và Anthropic có liên hệ sâu với “vị tha hiệu quả”, triết lý từ thiện tìm cách tối đa hóa tác động của từng đồng tiền cho đi.
Ngay cả những người không quá hào phóng cũng có thể bị thúc đẩy bởi thuế. Khi nhân viên hoặc nhà sáng lập bán cổ phiếu đã tăng giá mạnh, hóa đơn thuế có thể rất lớn. Nếu bán 10 triệu USD cổ phiếu, họ có thể phải trả hơn 3,5 triệu USD tiền thuế. Một trong những cách hiệu quả nhất để giảm hoặc loại bỏ thuế lãi vốn là dùng các công cụ từ thiện.
Cơn mưa tiền thứ hai
Nan Ransohoff, phụ trách mảng hàng hóa công tại Stripe, đã thử tính quy mô của “cơn mưa tiền” này. Theo định giá hiện tại, OpenAI Foundation, tổ chức phi lợi nhuận nắm 26% OpenAI, có thể chứng kiến khoảng 220 tỷ USD trở nên thanh khoản khi công ty niêm yết.
Với Anthropic, bảy nhà sáng lập đã cam kết cho đi 80% tài sản, con số có thể tương đương khoảng 90 tỷ USD. Công ty này còn có chương trình đối ứng từ thiện, có thể bổ sung thêm khoảng 60 tỷ USD dành cho quyên góp. Tính tổng thể, Ransohoff ước tính từ 37–100 tỷ USD/năm có thể chảy vào các tổ chức từ thiện.
Con số này chưa tính nhân viên OpenAI, những người giàu mới từ SpaceX, hay các đợt IPO khác đang chờ. Đợt niêm yết của SpaceX được cho là đã tạo ra khoảng 4.400 triệu phú, trong đó có khoảng 400 nhân viên sở hữu tài sản trên 100 triệu USD. Theo Goldman Sachs, tổng giá trị các đợt IPO sắp tới có thể đạt 160 tỷ USD, mức lớn nhất từng ghi nhận tính theo giá trị tuyệt đối.
Thuế là động lực lớn
Từ lâu, cho tiền đi là chiến lược thuế quen thuộc của giới giàu có. Theo Institute for Policy Studies, có tới 74 xu trong mỗi USD quyên góp cho từ thiện lẽ ra có thể trở thành tiền thuế. Riêng năm 2022, hoạt động từ thiện đã khiến nguồn thu thuế giảm 73 tỷ USD.
Tại California, nơi OpenAI và Anthropic đặt trụ sở, đồng thời là nơi SpaceX có hàng nghìn nhân viên, động lực này còn mạnh hơn. Một số tỷ phú mới có thể muốn giảm tài sản ròng trước khi cơ quan lập pháp bang tìm cách áp thuế tiêu thụ đặc biệt một lần 5% với tỷ phú.
Các chiến lược phổ biến gồm quyên góp cổ phiếu thay vì tiền mặt để tránh thuế lãi vốn, lập quỹ tín thác phân phối thu nhập cố định cho người cho, người thừa kế và tổ chức từ thiện, hoặc dùng quỹ do nhà tài trợ khuyến nghị. Loại quỹ này đặc biệt được nhân viên công nghệ trẻ ưa chuộng vì rẻ, dễ lập, có thể ẩn danh và cho phép đóng góp cổ phiếu để được khấu trừ thuế, phân bổ tiền cho các tổ chức từ thiện sau.
Kiểu từ thiện mới
Các nhà từ thiện nổi tiếng trong lịch sử như Rockefeller, Gates hay Bloomberg thường lập quỹ tư nhân. Nhưng mô hình này có thể không hấp dẫn với thế hệ triệu phú và tỷ phú AI mới. Quỹ gia đình đòi hỏi nhiều thời gian, quản trị và chăm sóc. Nhiều nhân viên Anthropic hoặc OpenAI, dù có thể giàu lên rất nhanh, chưa chắc muốn dành đời mình để vận hành tổ chức như vậy.
Ransohoff cho rằng nhóm hưởng lợi từ các IPO AI có thể quan tâm tới những tổ chức từ thiện vận hành giống start-up hơn: nhanh, thực nghiệm, chấp nhận rủi ro cao để tìm phần thưởng lớn. Bà thậm chí đặt câu hỏi liệu có nên tạo “Y Combinator cho start-up từ thiện” hay không.
Stripe gần đây đã cùng OpenAI Foundation, Anthropic, Bill Gates và một số bên khác lập quỹ 500 triệu USD để hỗ trợ các nỗ lực ngăn ngừa bệnh nhiễm trùng đường hô hấp như cúm và cảm lạnh. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy từ thiện trong thời AI sẽ không chỉ là viết séc cho các tổ chức cũ, mà còn là xây dựng các mô hình mới, gần với tinh thần đầu tư mạo hiểm.
Dù vậy, tiền không chắc chắn sẽ chảy ra ngay. Nhiều nhân viên AI muốn tận hưởng tài sản mới, ít nhất trong vài năm đầu, trước khi cam kết cho đi phần lớn. Việc chuyển từ tâm thế tích lũy sang vai trò “người quản lý tài sản cho thế giới” là bước chuyển tâm lý khó khăn.
Vì vậy, các IPO bom tấn có thể tạo ra cú hích từ thiện khổng lồ, nhưng không tự động bảo đảm kỷ nguyên hào phóng mới. Với các tổ chức phi lợi nhuận, cơ hội đang mở ra rất lớn. Câu hỏi là họ có đủ hấp dẫn, đủ nhanh và đủ khác biệt để thuyết phục thế hệ siêu giàu AI mới hay không.
shared via nytimes,
