Từng là “ngôi sao” của phố Wall, quỹ đầu tư tư nhân đang mất dần hào quang
24/12/25
 |
| Harvey Schwartz, giám đốc điều hành của Carlyle, một trong những công ty đầu tư vốn tư nhân lớn nhất thế giới, đã dự đoán một năm thành công rực rỡ cho ngành này. Ảnh: Alex Wong |
Bước vào năm 2025, giới điều hành ngành private equity (PE – đầu tư vốn cổ phần tư nhân) từng kỳ vọng một chu kỳ bùng nổ mới. Sau nhiều năm chịu áp lực từ lãi suất cao và môi trường pháp lý khắt khe khiến hoạt động mua bán doanh nghiệp chững lại, các quỹ tin rằng thời điểm “thoát hàng”, hiện thực hóa lợi nhuận cuối cùng cũng đã đến.
Harvey Schwartz, CEO của Carlyle – một trong những tập đoàn PE lớn nhất thế giới – phát biểu tại một hội nghị hồi tháng 12/2024: “Tôi cho rằng đây là một trong những môi trường kinh doanh tốt nhất mà chúng tôi từng thấy trong một thời gian dài.” Ông dự đoán năm 2025 sẽ là năm bận rộn với các thương vụ.
Thực tế, hoạt động mua bán và IPO có khởi sắc nhẹ vào cuối năm. Nhưng chừng đó vẫn quá ít để giải quyết những vấn đề cốt lõi mà ngành PE đang đối mặt: lợi suất kém hấp dẫn so với thị trường chứng khoán; khó khăn trong việc huy động vốn mới; và đặc biệt là “núi” doanh nghiệp tồn kho – những công ty đã được mua từ nhiều năm trước nhưng chưa thể bán ra vì lo ngại không đạt được mức lợi nhuận đã hứa với nhà đầu tư.
Cỗ máy lợi nhuận vận hành không còn trơn tru
Với hơn 7.000 tỷ USD tiền của nhà đầu tư đang được quản lý, PE kiếm tiền bằng cách mua lại doanh nghiệp, thường sử dụng đòn bẩy nợ rẻ, sau đó bán lại với giá cao hơn. Đối tượng rót vốn chủ yếu là các quỹ hưu trí, quỹ tài trợ đại học, tổ chức lớn – những nhà đầu tư sẵn sàng “khóa tiền” nhiều năm để đổi lấy kỳ vọng lợi suất vượt trội so với thị trường chứng khoán.
Lợi nhuận của PE thường chỉ được hiện thực hóa khi doanh nghiệp được bán hoặc niêm yết. Nhưng ngay cả khi lãi suất đã bắt đầu giảm và thị trường IPO sôi động hơn so với hai năm trước, lượng tài sản “kẹt lại” trong hệ thống vẫn không hề suy giảm.
Theo Bain & Company, các quỹ PE hiện đang nắm giữ ít nhất 31.000 doanh nghiệp với tổng giá trị ước tính 3.700 tỷ USD – cao hơn mức kỷ lục 29.000 doanh nghiệp, trị giá 3.600 tỷ USD cùng kỳ năm ngoái. Nói cách khác, ngành này đang mắc kẹt với lượng hàng tồn lớn chưa từng có.
Nhiều nỗ lực bán doanh nghiệp hoặc đưa lên sàn thời gian qua đều rơi vào bế tắc.
Thoma Bravo, quỹ nổi tiếng trong lĩnh vực công nghệ, đã nhiều lần tìm cách bán J.D. Power – công ty phân tích dữ liệu người tiêu dùng – và ConnectWise, doanh nghiệp phần mềm mà họ mua từ năm 2019, nhưng vẫn không tìm được người mua chấp nhận mức giá mong muốn. Trong năm nay, trước bối cảnh thị trường ảm đạm, Thoma Bravo thậm chí không tiếp tục thử bán hai tài sản này.
Roark Capital, chủ sở hữu các chuỗi thức ăn nhanh như Dunkin’, Arby’s hay Jimmy John’s, đã chuẩn bị kế hoạch IPO cho công ty mẹ từ năm 2024, nhưng đến nay vẫn chưa thể triển khai.
Lợi suất thua cả thị trường chứng khoán
Điều từng được xem là “không tưởng” nay đã trở thành hiện thực: lợi suất của PE trong nhiều năm gần đây thấp hơn cả chỉ số S&P 500.
Từ năm 2022 đến hết tháng 9/2025, các quỹ PE tại Mỹ chỉ đạt mức lợi suất bình quân năm 5,8% (đã tính phí). Trong cùng giai đoạn, S&P 500 mang lại mức sinh lời 11,6%/năm, theo dữ liệu của MSCI.
Sự đảo chiều này đặc biệt đáng chú ý nếu đặt trong bối cảnh lịch sử. Theo tính toán của giáo sư Steven Kaplan (Đại học Chicago Booth), các quỹ PE được huy động trong giai đoạn 1993–2019 gần như luôn vượt trội so với thị trường chứng khoán mỗi năm, ngoại trừ thời điểm khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008.
Ông Kaplan nhận xét: “Mô hình này đã hoạt động rất hiệu quả trong một thời gian dài.”
Vấn đề bắt đầu khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng mạnh lãi suất từ năm 2022 để đối phó lạm phát. Lãi suất cao khiến chi phí mua doanh nghiệp đội lên, bóp nghẹt hoạt động M&A và làm nản lòng một nhóm người mua quan trọng: các quỹ PE khác. Trong thập kỷ qua, khoảng 1/3 số thương vụ thoái vốn của PE thực chất là bán cho PE, theo Dealogic.
“Công ty bị kẹt, nhà đầu tư cũng bị kẹt”
Trong bối cảnh này, nhiều quỹ không muốn bán tài sản vì buộc phải ghi giảm giá trị, làm xấu đi lợi suất công bố. Bà Sunaina Sinha Haldea, lãnh đạo mảng tư vấn vốn tư nhân toàn cầu tại Raymond James, nhận định: “Có quá nhiều công ty đang bị mắc kẹt.”
Nhà đầu tư cũng không khá hơn. Việc thiếu các thương vụ thoái vốn đồng nghĩa dòng tiền hoàn trả bị trì hoãn lâu hơn dự kiến. Theo PitchBook, mức phân phối lợi nhuận từ các quỹ PE ở tuổi đời 4 năm hiện ở mức thấp nhất trong hơn một thập kỷ.
Đáng chú ý, cho đến khi doanh nghiệp thực sự được bán hoặc niêm yết, lợi suất mà các quỹ báo cáo chỉ là con số ước tính dựa trên định giá nội bộ. Điều này khiến một bộ phận nhà đầu tư ngày càng lo ngại rằng họ không nhìn thấy đầy đủ giá trị thực của khoản đầu tư.
Scott Nuttall, đồng CEO của KKR, thừa nhận tại một hội nghị gần đây rằng nhiều quỹ hưu trí lớn đang “sa thải” một số nhà quản lý PE và tập trung vốn vào những đơn vị có thành tích tốt hơn. Dù vậy, ông cho biết KKR vẫn đang có một năm huy động vốn kỷ lục – dấu hiệu cho thấy dòng tiền đang trở nên chọn lọc hơn, thay vì rút lui hoàn toàn.
Bán tháo suất đầu tư và làn sóng thanh lọc
Không ít tổ chức lớn đã chấp nhận bán lại phần góp vốn trong các quỹ PE với giá chiết khấu để thu hồi tiền mặt. Quỹ tài trợ của Đại học Yale và quỹ hưu trí của thành phố New York là những ví dụ điển hình.
Ngân hàng Evercore ước tính tổng giá trị các giao dịch “bán lại suất đầu tư” kiểu này có thể vượt 100 tỷ USD trong năm 2025, gần gấp đôi mức 53 tỷ USD của năm 2019.
Trong khi đó, số lượng quỹ PE lại bùng nổ trong giai đoạn trước. Riêng năm 2022 có tới 1.742 quỹ mới ra đời – gấp hơn ba lần so với một thập kỷ trước. Khi lợi suất giảm và dòng tiền hoàn trả teo tóp, việc huy động vốn cho các quỹ mới trở nên cực kỳ khó khăn.
Tính đến hết tháng 9, các quỹ PE chỉ huy động được 320 tỷ USD trong năm nay, giảm mạnh so với khoảng 650 tỷ USD của năm 2023. Theo PitchBook, đây đang trên đà trở thành một trong những năm huy động vốn yếu nhất trong vòng 10 năm.
Một câu đùa cay đắng lan truyền trong ngành: “Nhiều quỹ PE có lẽ đã huy động quỹ cuối cùng của đời mình – chỉ là họ chưa biết mà thôi.”
Sáp nhập hay “héo mòn” dần theo thời gian
Trước áp lực đó, nhiều người trong ngành dự đoán PE sẽ bước vào giai đoạn hợp nhất. Marco Masotti, đối tác tại hãng luật Paul Weiss, nhận định: “Sẽ có ít công ty hơn.” Tuy nhiên, ông cho rằng quá trình này diễn ra chậm chạp: “Các quỹ PE không chết ngay. Chúng héo mòn dần theo thời gian.”
Thị trường IPO – lối thoát truyền thống – cũng chưa mang lại nhiều an ủi. Nhiều doanh nghiệp do PE hậu thuẫn lên sàn trong năm nay có diễn biến cổ phiếu kém tích cực.
SailPoint, công ty phần mềm được Thoma Bravo đưa lên sàn hồi tháng 2, hiện vẫn giao dịch dưới giá IPO. NIQ Global Intelligence – mảng phân tích dữ liệu của Nielsen được Advent đưa ra công chúng – giảm khoảng 20% kể từ khi niêm yết tháng 7. Mindbody, doanh nghiệp phần mềm thể hình do Vista Equity mua từ năm 2019, dù từng lên kế hoạch IPO trong 12–18 tháng, nhưng nay khả năng cao sẽ trì hoãn.
Tia hy vọng mang tên Medline
Dù vậy, các ngân hàng đầu tư và lãnh đạo quỹ vẫn cố tìm điểm sáng. Hoạt động IPO trong năm nay đã tăng tốc so với hai năm trước, huy động 170,6 tỷ USD – dù vẫn thấp hơn rất nhiều so với đỉnh 606,4 tỷ USD của năm 2021.
Harvey Schwartz của Carlyle cho rằng đà IPO gần đây là “tín hiệu đáng khích lệ” khi bước sang năm 2026. Niềm tin đó phần nào được củng cố bởi thương vụ Medline – nhà phân phối thiết bị y tế do Blackstone và Carlyle cùng sở hữu.
Mua Medline năm 2021 với giá khoảng 30 tỷ USD, các quỹ đã đưa công ty lên sàn trong tháng này với mức định giá hơn 50 tỷ USD. Trong ba ngày giao dịch đầu tiên, cổ phiếu Medline tăng hơn 40% so với giá IPO.
Giới PE và các ngân hàng kỳ vọng Medline sẽ là phép thử tâm lý thị trường – tín hiệu cho thấy cửa thoát có thể đang hé mở cho hàng nghìn doanh nghiệp vẫn đang “xếp hàng chờ bán”.
Tuy nhiên, với núi tài sản tồn kho khổng lồ và niềm tin nhà đầu tư đang bị thử thách, PE có lẽ đã bước qua thời kỳ được coi là “cỗ máy sinh lời không thể đánh bại”. Thay vào đó là một giai đoạn khó khăn hơn, chọn lọc hơn – nơi chỉ những tên tuổi đủ lớn, đủ kiên nhẫn và đủ minh bạch mới giữ được vị thế.
shared via nytimes,
