Khi giới siêu giàu bỏ phiếu bằng hộ chiếu
24/02/26
Cuộc di cư không ồn ào nhưng đắt đỏ
Di cư thường gắn với nghèo đói, chiến tranh và tuyệt vọng. Nhưng một dạng di cư khác đang tăng tốc trong bóng râm: Di cư của giới siêu giàu – những người không chạy trốn biên giới, mà tối ưu hoá chúng. Với họ, quốc gia cư trú không còn là gốc rễ, nó là cấu phần trong bảng cân đối tài sản. Trong thế giới ấy, hộ chiếu trở thành quyền chọn, thuế là chi phí vốn, còn “quê hương” đôi khi chỉ là ràng buộc pháp lý cần được tái cấu trúc.
Andrew Rosener – nhà sáng lập MediaOptions, công ty môi giới tên miền đã gây dựng sự nghiệp đủ vững để đặt câu hỏi tưởng như xa xỉ: “Chúng ta muốn sống ở đâu, chứ không chỉ làm việc ở đâu?” Câu trả lời của gia đình ông là Bồ Đào Nha. Nắng ấm, an toàn, chi phí tương đối dễ chịu, văn hoá “lai” giữa châu Âu và Mỹ Latin, và đặc biệt là hệ sinh thái thị thực từng được thiết kế để mời gọi người có tiền: Golden Visa, Startup Visa, Digital Nomad Visa, Tech Visa…
Tháng 5/2018 Rosener đến Bồ Đào Nha và mua nhà chỉ sau 10 ngày. Ông nói giá trị căn nhà đã tăng vọt. Câu chuyện ấy không chỉ là niềm vui của một gia đình mà là lời nhắc: Dòng chảy tài sản toàn cầu đang tìm lại địa chỉ – và các quốc gia đang cạnh tranh nhau như doanh nghiệp, bán sự ổn định và lợi ích chính sách để hút người giàu.
Quy mô: Từ hiện tượng “ngách” thành dòng chảy chính
Giới siêu giàu chưa bao giờ đứng yên. Nhưng vài năm gần đây, tốc độ di chuyển của họ được nhiều chuyên gia mô tả là cao khác thường. Theo Henley & Partners, số người siêu giàu (UHNWIs) chuyển quốc gia cư trú đã tăng mạnh: Từ khoảng 108.000 (2018) lên 134.000 (2024) – một năm dày đặc bầu cử và bất ổn chính trị tại nhiều quốc gia. Dự báo đến cuối 2025, số người giàu (HNWIs) tái định cư còn cao hơn nữa.
Những con số này phản ánh một thực tế: Trong kỷ nguyên vốn di động, giới giàu không chỉ “đi chơi dài ngày”. Họ đang tái cấu trúc vị thế pháp lý – chọn lại nơi đóng thuế, nơi đặt gia đình, nơi để tài sản “ở yên” khi thế giới rung lắc.
Jeremy Savory, người điều hành hãng tư vấn di cư cho người giàu, mô tả đó là “sự dịch chuyển mạnh mẽ của dòng chảy tài sản”. Khi người giàu rời các “bến cảng” truyền thống như Anh hoặc Trung Quốc và hướng về Bồ Đào Nha, UAE, Singapore, điều này vừa là kết quả của hấp lực mới, vừa là dấu hiệu suy giảm sức hút của các trung tâm cũ.
Động cơ: Thuế, an toàn và tính ổn định
Các lý do có thể đa dạng đến mức mỗi gia đình là một câu chuyện. Nhưng ba lực kéo thường xuyên lộ diện.
Thuế: Lợi ích lớn, quyết định lạnh
Ở đỉnh tháp tài sản, chênh lệch thuế không còn là “tiết kiệm”. Nó là tái phân bổ hàng chục triệu, thậm chí hàng trăm triệu giữa nhà nước và cá nhân. Nhiều người giàu tìm đến những nơi đánh thuế nhẹ lên thu nhập, lãi vốn, tài sản thừa kế hoặc những nơi có cơ chế đặc biệt như thuế khoán theo mức chi tiêu.
Không phải ai cũng theo đuổi “thiên đường thuế” theo nghĩa thô. Nhiều người chỉ muốn hệ thống ổn định, ít bất ngờ, nơi luật thuế không đổi theo chu kỳ chính trị. Với họ, thuế là biến số cần ít dao động nhất có thể.
An toàn địa chính trị: Rủi ro không còn xa
Bất ổn xã hội, đứt gãy thể chế, hoặc nguy cơ xung đột quân sự khiến người giàu – đặc biệt ở các nước mong manh chọn rời đi. Họ không chỉ sợ mất tiền. Họ sợ mất khả năng di chuyển, sợ tài sản bị đóng băng, sợ gia đình trở thành con tin của chính trị.
Chất lượng sống: Sự vận hành hằng ngày
Y tế, giáo dục, không gian công cộng, mức độ tội phạm, chất lượng môi trường… là “đầu ra” của bộ máy nhà nước vận hành tốt. Người giàu mua những đầu ra ấy không chỉ bằng tiền, mà bằng quyết định cư trú. Rosener thích Bồ Đào Nha vì có dịch vụ công đủ ổn, nhịp sống dễ thở và cảm giác an toàn. Những yếu tố này, dù mềm, lại là thứ quyết định cuộc sống gia đình trong nhiều thập kỷ.
“Plan B”: Hộ chiếu như công cụ quản trị rủi ro
Hộ chiếu “tốt”, đi được nhiều nơi, ít phải xin visa là lợi thế địa chính trị mà cá nhân có thể sở hữu. Khi kiểm soát biên giới, hạn chế nhập cảnh, và gián đoạn hàng không ngày càng dễ xuất hiện vì dịch bệnh hay căng thẳng chính trị, người giàu coi quốc tịch thứ hai hoặc quyền cư trú bổ sung như một dạng bảo hiểm.
Đây là logic tài chính thuần tuý: Bạn không mua bảo hiểm vì chắc chắn sẽ gặp tai nạn; bạn mua vì chi phí bảo hiểm nhỏ hơn thiệt hại khi rủi ro xảy ra. Với người siêu giàu, “bảo hiểm” ấy mang tên hộ chiếu và cư trú.
Điểm đến: Những quốc gia đang “bán” sự ổn định
Dubai (UAE): Thuế thấp, thủ tục nhẹ, biểu tượng của kỷ nguyên di động
Dubai nổi lên như một điểm đến hàng đầu của giới siêu giàu: Môi trường thân doanh nghiệp, ít quan liêu, đời sống xa xỉ được đóng gói hoàn chỉnh, đặc biệt là thuế thu nhập cá nhân bằng 0 (dù có VAT). Thành phố này bán một lời hứa: Bạn có thể làm ăn toàn cầu, sống tiện nghi, và ít bị nhà nước “làm phiền”.
Đối với nhiều doanh nhân và nhà đầu tư, Dubai là nơi để tăng tốc. Đối với một số người khác, nó là nơi để trú ẩn – “cảng tự do” của tài sản và phong cách sống.
Bồ Đào Nha: Cửa ngõ châu Âu và bài toán chính trị trong nước
Bồ Đào Nha hấp dẫn vì khí hậu, chi phí tương đối thấp so với Tây Âu, và các chương trình cư trú từng rộng cửa. Nhưng chính vì hấp dẫn, nó cũng đối mặt phản ứng nội địa: Giá nhà tăng, người địa phương cảm thấy bị đẩy ra khỏi các thành phố lớn. Khi đó, nhà nước buộc phải điều chỉnh luật để giảm tác động xã hội.
Bồ Đào Nha là ví dụ điển hình cho nghịch lý của chính sách “hút người giàu”: Nó tạo vốn và tiêu dùng, nhưng cũng tạo áp lực lên nhà ở và bất bình đẳng. Một quốc gia dân chủ không thể phớt lờ cảm xúc cử tri lâu dài.
Singapore: “Bến cảng” châu Á của sự dự đoán được
Singapore hấp dẫn nhờ pháp quyền rõ, môi trường kinh doanh thân thiện, an ninh tốt và vị trí chiến lược. Nó là nơi người giàu chấp nhận kỷ luật và mức độ kiểm soát cao để đổi lấy tính ổn định: Đường phố sạch, bộ máy vận hành hiệu quả, rủi ro chính trị thấp. Với giới giàu, “dự đoán được” là một loại tài sản.
Ý: Ưu đãi thuế gắn với “la dolce vita”
Ý trở thành lựa chọn của một bộ phận người giàu – đặc biệt người Mỹ – nhờ các cơ chế thuế ưu đãi kiểu “trần” cho thu nhập toàn cầu trong một số chương trình, cộng với sức hút văn hoá và phong cách sống. So với Monaco hay London, Ý có thể “mềm” hơn về chi phí nhưng vẫn đủ sức hấp dẫn về biểu tượng.
Australia & New Zealand: Xa trung tâm, gần cảm giác an toàn
Khoảng cách địa lý là rào cản, nhưng chính sự xa xôi cũng là điểm cộng với người muốn giảm rủi ro địa chính trị. Cả Australia và New Zealand cung cấp chất lượng sống cao, y tế tốt, và cảm giác ổn định. Chúng không phải nơi để phô trương, mà là nơi để “ở yên”.
Cái giá xã hội: Khi một quốc gia thành khách sạn hạng sang
Di cư của người giàu tạo ra lợi ích: Vốn đầu tư, tiêu dùng, đôi khi cả doanh nghiệp và việc làm. Nhưng nó cũng gây ra phản ứng: Giá nhà tăng, phân tầng xã hội rõ hơn, dịch vụ địa phương bị “USD hóa”. Một thành phố có thể trở nên “đẹp” hơn, nhưng không còn thuộc về cư dân cũ.
Các chính phủ vì thế đứng trước bài toán hai mặt: Thu hút tài sản mà không làm xói mòn tính chính danh xã hội. Nếu chương trình cư trú cho người giàu bị nhìn như cách bán quyền sống trong cộng đồng, nó sẽ gặp phản kháng chính trị và chính sách đảo chiều. Người giàu ghét nhất sự bất định; do đó, chính trị nội địa của điểm đến cũng trở thành rủi ro đối với họ.
Thế giới mới, nơi biên giới là biến số tài chính
Toàn cầu hoá từng hứa hẹn hàng hóa và vốn sẽ tự do di chuyển. Lời hứa ấy giờ chuyển sang con người – ít nhất là người có tiền. Khi giới siêu giàu “dọn nhà”, họ không chỉ chọn nắng hay biển; họ chọn thuế, luật, rủi ro và quyền đi lại. Họ cư xử như những nhà quản trị danh mục: Đa dạng hóa địa lý, phòng vệ chính trị, tối ưu hoá chi phí.
Điều đó khiến các quốc gia phải cạnh tranh như doanh nghiệp để giành lấy người giàu và dòng vốn. Nhưng cạnh tranh ấy không chỉ là cuộc đua giảm thuế hay bán visa. Nếu một quốc gia trở thành thiên đường cho người mới đến nhưng địa ngục cho cư dân cũ, cái giá sẽ đến dưới dạng lá phiếu phản kháng.
Cuộc di cư của giới siêu giàu, vì thế, không chỉ là chuyện của các gia đình nhiều tiền. Nó là tấm gương phản chiếu thế giới bất định, nơi sự ổn định trở thành hàng hoá hiếm và người đủ giàu đang mua nó bằng cách đổi địa chỉ.
shared via Business Insider,
