BlackRock và thời đại tư bản quản lý tài sản
26/08/26
Những cổ đông khổng lồ mới
Tháng 10/2021, khi công bố kết quả quý III, BlackRock cho biết tài sản quản lý của hãng gần chạm 10.000 tỷ USD (xấp xỉ quy mô toàn bộ ngành quỹ phòng hộ, vốn cổ phần tư nhân và vốn đầu tư mạo hiểm toàn cầu cộng lại. Với công ty mới vượt mốc 1.000 tỷ USD năm 2009, đây là mức tăng gần 10 lần chỉ trong vài năm. Cùng với Vanguard, BlackRock đại diện cho sự trỗi dậy của “siêu cường cổ đông”: hai công ty kiểm soát gần 20.000 tỷ USD tài sản và hơn 50% thị phần trong thị trường quỹ hoán đổi danh mục (ETFs). Không chỉ lớn, hai doanh nghiệp còn mang tính “phổ quát”: nắm cổ phần lớn trong gần như tất cả các công ty, ngành, tài sản và khu vực của kinh tế toàn cầu.
Tranh luận trung tâm xoay quanh sở hữu phổ quát, lý thuyết nhận định các nhà quản lý tài sản khổng lồ sở hữu danh mục đa dạng toàn thị trường, có động cơ nội hóa các tác động tiêu cực từ bên ngoài như bất bình đẳng xã hội hay khủng hoảng khí hậu. Nếu các vấn đề trên gây giảm lợi suất dài hạn của toàn nền kinh tế, các “chủ sở hữu phổ quát” sẽ tự có động cơ hạn chế. Tuy nhiên, lời hứa này phụ thuộc vào cách ta hiểu khái niệm “sở hữu”.
Từ giá trị cổ đông đến tư bản quản lý tài sản
Lý thuyết đại diện từng dạy nhiều thế hệ sinh viên kinh doanh: cổ đông là nhóm có động cơ tối đa hóa hiệu quả dài hạn của doanh nghiệp tốt nhất. Từ đó hình thành chế độ quản trị xoay quanh tối đa hóa giá trị cổ đông. Nhưng sau nhiều thập niên, mô hình này thất bại, bất bình đẳng tăng mạnh, đầu tư và tăng trưởng trì trệ, 70% động vật hoang dã biến mất, còn thế giới đi theo quỹ đạo nóng lên thảm khốc. Dù vậy, vấn đề hiện nay còn sâu hơn: ở Mỹ và Anh, chế độ mới được hình thành: asset manager capitalism (tư bản quản lý tài sản).
Trong ba thập kỷ qua, sự tái tập trung quyền sở hữu cổ phần chủ yếu đến từ tăng trưởng của quỹ tương hỗ và đặc biệt là ETFs. BlackRock và Vanguard hiện quản lý đủ tài sản để mua toàn bộ doanh nghiệp Anh đến ba lần. Hai công ty này cùng nắm 10% tổng vốn hóa FTSE 350; nếu tính cả State Street, “Big Three” nắm hơn 20% cổ phần trung bình của một công ty trong S&P 500. Vì quy mô quá lớn và nhiều quỹ bám chỉ số, họ gần như không thể dùng “exit” (bán cổ phần) như công cụ kỷ luật doanh nghiệp. Thay vào đó, quyền lực nằm ở lá phiếu tại các đại hội cổ đông thường niên, nơi quyết định từ lương lãnh đạo đến mục tiêu phát thải.
Mô hình kinh doanh của quyền lực thụ động
Điểm khác biệt quyết định là các nhà quản lý tài sản không giống quỹ hưu trí hay quỹ tài trợ đại học, họ là trung gian tài chính vì lợi nhuận, đầu tư tiền của người khác nhưng giữ quyền biểu quyết gắn với cổ phần. Đồng thời thay vì sống trực tiếp bằng lợi suất đầu tư (phải chuyển cho người thụ hưởng cuối cùng), họ sống bằng phí tính trên tài sản quản lý. Do đó, động cơ cốt lõi của họ là tăng tổng tài sản quản lý.
Điều này khiến giá tài sản trở thành “con ngỗng đẻ trứng vàng”. Nếu S&P 500 tăng 20%, phí thu từ các quỹ bám S&P 500 cũng tăng tương ứng. Năm 2020, định giá tài sản tăng đem lại thêm 29 tỷ USD doanh thu gộp cho ngành quản lý tài sản, trong khi dòng tiền mới chỉ đóng góp 5 tỷ USD. Với BlackRock, điều quan trọng không phải một cổ phiếu riêng lẻ như Tesla, trọng tâm được đặt vào thúc đẩy mặt bằng giá tài sản toàn thị trường tiếp tục tăng.
Chính trị của giá tài sản
BlackRock đặc biệt quan tâm tới chính sách tiền tệ. Hãng từng được giao phân bổ chương trình mua tài sản ứng phó đại dịch của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), trong đó bao gồm một số ETF của công ty. Đồng thời, BlackRock cũng tuyển nhiều cựu quan chức ngân hàng trung ương: Cựu chủ tịch Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ, cựu phó thống đốc Ngân hàng Canada và cựu phó chủ tịch Fed. Tháng 8/2019, tại hội nghị Jackson Hole của Fed, nhóm này trình bày bài “Dealing with the next downturn” (Ứng phó với đợt suy thoái tiếp theo), kêu gọi táo bạo nới lỏng tiền tệ khi khủng hoảng tới. Vài tháng sau, Covid-19 nổ ra và Fed thật sự phản ứng đúng theo tinh thần đó.
Tuy nhiên vấn đề nằm ở chỗ: không phải ai cũng là cổ đông. 1% hộ gia đình giàu nhất ở Mỹ nắm một nửa cổ phiếu và quỹ tương hỗ được sở hữu trực tiếp; nửa còn lại gần như không có đầu tư cổ phiếu (kể cả qua hưu trí). Vì vậy, lạm phát giá tài sản thời đại dịch khiến người giàu ngày càng giàu hơn, đồng thời giúp tài sản và ảnh hưởng của BlackRock tăng cao. Nhiều cựu lãnh đạo BlackRock giữ vai trò lớn trong chính quyền Biden, còn công ty được mời tư vấn quy định tài chính bền vững của Liên minh châu Âu (EU), vốn chuẩn bị điều chỉnh chính các khoản đầu tư của doanh nghiệp này.
Cách tiếp cận của BlackRock phù hợp với mô hình “xã hội hóa rủi ro, tư nhân hóa phần thưởng”, dùng vốn công bảo đảm nhà nước để mở cơ hội đầu tư hạ tầng cho khu vực tư nhân. Bộ tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị giúp các hãng lớn vừa đặt cược vào hình dạng kinh tế tương lai, vừa tham gia định nghĩa khái niệm “bền vững”, qua đó cho thấy thế giới không còn ở trong trật tự cổ đông phân tán kiểu cũ. BlackRock, Vanguard và các đối thủ mở ra chế độ quản trị mới, nơi tập trung, kiểm soát, đa dạng hóa và lợi ích từ giá tài sản kết hợp thành quyền lực kinh tế chưa từng có.
shared via phenomenal world,
