Cơn sốt nợ công địa phương: Động cơ mới của hạ tầng và ưu đãi thuế cho giới đầu tư
29/01/26
 |
| Thành phố Houston tài trợ hàng tỷ USD cải tạo Sân bay Quốc tế George Bush bằng phát hành trái phiếu thay vì dùng trực tiếp ngân sách thuế. Ảnh: Reginald Mathalone |
Cơn bùng nổ âm thầm đang diễn ra trong thị trường tài chính Mỹ. Không phải cổ phiếu công nghệ, cũng không phải tiền số. Trái phiếu chính quyền địa phương, công cụ tài chính vốn bị coi là buồn tẻ, nay lại trở thành tâm điểm của dòng vốn.
Năm ngoái, lượng trái phiếu đô thị (municipal bonds) phát hành vượt mốc 500 tỷ USD, phá kỷ lục 498 tỷ USD của năm 2024. Tổng quy mô thị trường “muni” hiện đã vượt 4.000 tỷ USD, xấp xỉ vốn hóa thị trường của Nvidia, biểu tượng của cơn sốt trí tuệ nhân tạo đang đẩy chứng khoán Mỹ lên những đỉnh cao lịch sử.
Ở khắp nước Mỹ, các bang và thành phố vay tiền với tốc độ chưa từng thấy để tài trợ cho sân bay, đường cao tốc, hệ thống điện nước và trường học. Một nền kinh tế hạ tầng đang được xây dựng bằng nợ, và được nuôi dưỡng bằng ưu đãi thuế.
Hạ tầng xây bằng trái phiếu
Ông Mike Bartolotta, đồng giám đốc mảng tài chính công của Hilltop Securities, nhận xét: “Người dân không thực sự hiểu quy mô của thị trường này và mức độ nó chi phối đời sống hàng ngày. Anh lái xe đi làm, cho con đi học, xả nước toilet, uống nước máy, rất có thể tất cả đều liên quan đến trái phiếu đô thị.”
Năm ngoái, ông Bartolotta đã giúp thành phố Dallas huy động 2 tỷ USD trái phiếu để mở rộng sân bay Dallas Fort Worth International Airport. Ở phía nam, Houston cũng đang cải tạo sân bay George Bush Intercontinental Airport bằng cách phát hành trái phiếu trị giá hàng tỷ USD thay vì dùng trực tiếp ngân sách thuế.
Theo ông Vernon Lewis, giám đốc Sở Ngân khố Houston, vay dài hạn cho dự án dài hạn là bài toán tài khóa hợp lý: chi phí được dàn trải theo thời gian, trong khi ngân sách hằng năm vẫn có không gian cho những ưu tiên khác.
Ông nói: “Chúng tôi làm vậy vì nó giúp tối ưu chi phí.”
Nhà đầu tư: Vừa an toàn, vừa tránh thuế
Trong hai năm, theo Matt Fabian của Municipal Market Analytics, lượng phát hành trái phiếu đô thị đã tăng 57%.
Vì sao thị trường hấp dẫn đến vậy?
Theo ông Christopher Lanouette của CIBC Private Wealth, giới nhà giàu mua trái phiếu đô thị vì hai lý do:
- Lãi suất thường được miễn thuế
- Lợi suất có thể ngang hoặc vượt cổ phiếu trong năm “bình thường”, đồng thời thường cao hơn trái phiếu Kho bạc Mỹ.
JPMorgan Private Bank ước tính đầu năm 2025, sau khi tính lợi thế thuế, lợi suất của trái phiếu đô thị điển hình vượt 7%, trong khi vài năm gần đây, trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm chỉ quanh 4%.
Tổng thống Donald Trump cũng là người mua lớn. Theo báo cáo tài chính mới nhất, giai đoạn từ giữa tháng 11 đến cuối tháng 12, ông đã mua khoảng 100 triệu USD trái phiếu đô thị và doanh nghiệp, phần lớn là trái phiếu của thành phố, học khu, công ty tiện ích và bệnh viện.
Đây là khoảnh khắc hiếm hoi trong tài chính khi một loại tài sản dường như mang lại lợi ích song trùng: lợi suất hấp dẫn cho nhà đầu tư và nguồn vốn rẻ cho chính quyền địa phương.
Bà Susan Wachter (Wharton School), nhận định: “Việc vay mượn này xuất phát từ sức mạnh tài chính”. Ngân sách bang và thành phố ở tình trạng tốt, quỹ dự phòng (“rainy day funds”) nhìn chung ở mức cao, nhờ phục hồi kinh tế mạnh sau năm 2020 và gói 350 tỷ USD viện trợ liên bang sau đại dịch. Đến cuối năm 2023, nhiều địa phương vẫn còn hàng tỷ USD tiền hỗ trợ chưa chi.
Bong bóng AI: Mối đe dọa tiềm ẩn
Tuy nhiên, quy mô nợ tăng quá nhanh trong thời gian ngắn cũng làm dấy lên lo ngại.
Ông Jason Draho của UBS Wealth Management, cảnh báo: “Gọi đây là trò chơi win–win cho tất cả thì hơi lạc quan.”
Rủi ro lớn nhất, theo giới phân tích, nằm ở bong bóng trí tuệ nhân tạo. Từ 2023 đến 2025, xây dựng trung tâm dữ liệu AI đã đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương và thu thuế bất động sản lên mạnh mẽ. Ở một số nơi, chỉ riêng dữ liệu và hạ tầng AI đã mang lại hàng chục triệu USD tiền thuế mỗi năm.
Nhưng nếu bong bóng AI vỡ, tăng trưởng suy giảm mạnh, nguồn thu từ tiền lương, thương mại và bất động sản sẽ sụt giảm, kéo theo nguy cơ hạ xếp hạng tín nhiệm hoặc thậm chí vỡ nợ.
Tiền lệ không thiếu: sau khủng hoảng tài chính, năm 2013 Detroit tuyên bố phá sản, vụ phá sản đô thị lớn nhất lịch sử Mỹ.
Ngoài rủi ro chu kỳ, còn rủi ro khí hậu. Vùng ven biển, nơi sinh sống của gần 40% dân số Mỹ, đối mặt với lũ lụt và cháy rừng. Năm ngoái, Standard & Poor’s hạ triển vọng của Southern California Edison từ “ổn định” xuống “tiêu cực” vì rủi ro cháy rừng. S&P cũng liệt kê nhiều tổ chức phát hành trái phiếu ở khu vực Los Angeles, với tổng giá trị nợ hàng chục tỷ USD, có thể trở nên rủi ro hơn.
Illinois: Từ kẻ bị nghi ngờ thành học sinh gương mẫu
Ngay cả những con nợ “khó ưa” nhất cũng đang cải thiện hình ảnh. Tháng 10, Moody’s nâng hạng tín nhiệm của bang Illinois lên mức A, cao nhất trong hơn 20 năm, sau khi bang này thông qua 7 ngân sách cân bằng liên tiếp và nâng quỹ dự phòng lên gần 2,4 tỷ USD.
Trong năm tài khóa 2026, Illinois dự kiến phát hành 2,1 tỷ USD trái phiếu cho các dự án vốn, tăng từ 1,3 tỷ USD năm trước.
văn phòng Thống đốc JB Pritzker cho biết: “Không lâu trước đây, Illinois còn bị hạ tín nhiệm liên tục và phải vay với chi phí cao nhất nước, giờ đây, bang được nâng hạng tín nhiệm 10 lần và tiết kiệm đáng kể chi phí lãi vay, giúp tiền thuế phục vụ công chúng hiệu quả hơn.”
Nền kinh tế hình chữ K bằng trái phiếu
Với bối cảnh đó, không ngạc nhiên khi trái phiếu đô thị bán chạy như kem giữa mùa hè tại các bang thuế cao như California, Texas và New York.
Nhưng cơn sốt này cũng phản ánh cấu trúc méo mó của nền kinh tế Mỹ. Ông Lanouette gọi đây là một phần của “nền kinh tế hình chữ K”, nơi người giàu và người nghèo ngày càng tách biệt.
Những hộ thu nhập cao không chịu áp lực sinh hoạt phí như tầng lớp trung lưu. Họ tìm cách che chắn thu nhập khỏi thuế, và trái phiếu đô thị đáp ứng hoàn hảo mục tiêu đó.
Trong khi đó, các thành phố tận dụng nhu cầu ấy để xây dựng sân bay, cầu đường và hệ thống nước sạch.
Nền kinh tế đang vận hành nhờ thỏa thuận ngầm: giới giàu mua trái phiếu để tránh thuế, chính quyền dùng tiền đó xây hạ tầng, và toàn xã hội đi lại trên những con đường được tài trợ bằng ưu đãi thuế cho thiểu số giàu có.
Câu hỏi còn bỏ ngỏ là: Nếu bong bóng AI xì hơi, và nếu thiên tai ngày càng khốc liệt, ai sẽ là người trả giá cho cơn say nợ hiện nay?
Trong lúc đó, thị trường trái phiếu đô thị vẫn phình to, lặng lẽ, vững vàng và đầy cám dỗ, như một cỗ máy in tiền song hành cùng cỗ máy xây dựng nước Mỹ hiện đại.
shared via nytimes,
