Góc thôn dã hiếm hoi của Hồng Kông nơi chim quý còn hót giữa vòng vây địa ốc
16/04/26
 |
| Toàn cảnh đường chân trời của Thâm Quyến, Trung Quốc, hiện lên phía trên Khu bảo tồn thiên nhiên Mai Po ở Hồng Kông. Ảnh: Billy H.C. Kwok |
Vùng đất ngập nước quý giá chen giữa hai siêu đô thị
Kẹp giữa hai siêu đô thị với tổng dân số khoảng 20 triệu người là một trong những vùng đất ngập nước quan trọng nhất Đông Á, nơi những loài chim hiếm vẫn cất tiếng gọi giữa các đầm tôm truyền thống.
Ngẩng đầu lên ở đây, người ta có thể thấy ngay những cụm nhà chọc trời ken đặc của Thâm Quyến gần như sà xuống tận mép trời. Ở phía nam, sau vài ngọn đồi, là những con phố đông nghẹt của Cửu Long và đảo Hồng Kông. Giữa áp lực đô thị khổng lồ ấy, góc tây bắc Hồng Kông vẫn còn giữ được một khoảng thiên nhiên mong manh mà quý hiếm: bãi bùn, lau sậy, ao cá, đầm tôm và những đàn chim mùa đông đổ về kiếm ăn.
Mỗi năm, hàng chục nghìn con chim cốc, diệc, cò trắng, choắt và nhiều loài khác tụ về khu vực này. Trong số đó có cả những loài đang bị đe dọa như cò thìa mặt đen. Dọc lối đi men theo các ao tôm, ao cá là những hàng bạch đàn và các quán ăn nhỏ bán sản vật đánh bắt trong ngày. Với những người thích quan sát chim, đạp xe hay chỉ đơn giản muốn trốn khỏi nhịp sống ngột ngạt của thành phố, vùng đất ngập nước này là nơi nghỉ chân hiếm hoi. Nhưng tiếng chim ở đây không phải lúc nào cũng vang lên trong yên tĩnh. Thỉnh thoảng, âm thanh ấy bị cắt ngang bởi tiếng búa nện và tiếng còi lùi xe vọng lại từ khu công nghiệp gần đó.
Ở thành phố có giá bất động sản thuộc hàng đắt nhất thế giới, trung tâm thương mại và chung cư rõ ràng sinh lời hơn nhiều so với sò, tôm hay lau sậy. Chính vì vậy, vùng đất này ngày càng trở thành mục tiêu hấp dẫn trong mắt các nhà phát triển địa ốc.
Nam Sang Wai và nỗi lo một ngày toàn bộ sẽ thành nhà ở
Yip Ka-kit, 32 tuổi, nói khi dừng xe đạp nghỉ giữa hành trình quanh Nam Sang Wai, khoảnh đất ngập nước rộng khoảng 162 hecta, nằm giữa hai con sông, đầy ao cá và bãi lau: “Tầm vài năm nữa, tất cả chỗ này sẽ thành nhà ở. Người Hồng Kông chỉ quan tâm đến kinh tế.”
Những biển cảnh báo tội phóng hỏa có thể bị phạt tới tù chung thân được treo nổi bật trong khu vực, như lời nhắc nhở về một trong những mối đe dọa trực diện nhất với vùng đất này: cháy. Mùa xuân vừa qua, một loạt đám cháy đã thiêu rụi nhiều phần của Nam Sang Wai. Đây không phải lần đầu khu vực này xảy ra những vụ cháy đáng ngờ. Các nhà hoạt động môi trường và một số quan chức tin rằng có thể đã có người cố tình châm lửa nhằm làm suy giảm giá trị sinh thái của vùng đầm lầy, qua đó mở đường cho phát triển bất động sản.
Cảnh sát cho biết vẫn đang điều tra nhưng chưa bắt giữ ai. Trong phiên điều trần công khai năm 2017, đại diện một công ty xin phép phát triển khu vực này phủ nhận mọi liên hệ với các vụ cháy. Nhưng với nhiều người theo dõi câu chuyện Nam Sang Wai suốt nhiều năm, đằng sau những đám cháy ấy là cuộc giằng co dai dẳng giữa giới chủ đất và những người muốn bảo tồn thiên nhiên.
Eddie Chu, nghị sĩ Hội đồng Lập pháp Hồng Kông đại diện khu vực này, nói rằng cuộc đấu tranh quanh tương lai của Nam Sang Wai đã kéo dài nhiều năm. Ông là một trong những tiếng nói mạnh mẽ nhất kêu gọi bảo vệ khu đất ngập nước này.
Từ ruộng lúa thành ao cá rồi thành mục tiêu của giới địa ốc
Nhìn từ trên cao, toàn bộ vùng đất ngập nước hiện ra như tấm lưới, với những dải đất mỏng uốn quanh các khối nước xanh. Trong nhiều thế kỷ, đây từng là ruộng lúa. Từ thập niên 1940, những người làm đất ở đây, nhiều người là dân chạy nạn khỏi chiến tranh và bất ổn chính trị ở Trung Quốc, đã chuyển ruộng thành ao cá vì cách này kiếm được nhiều tiền hơn trồng lúa. Sự thay đổi đó phản ánh chính lịch sử của Hồng Kông. Nơi đây là vùng biên, nơi những người tha hương tìm cách tạo dựng đời sống mới bằng sự linh hoạt và lao động.
Trong nhiều thập niên, các chủ đất tìm cách xin phát triển khu vực này nhưng liên tục bị tòa án và cơ quan quản lý bác lại. Năm 2017, hội đồng quy hoạch địa phương tiếp tục bác bỏ đề xuất mới nhất của một chủ đầu tư vì lo ngại dự án sẽ làm mất đất ngập nước. Phía doanh nghiệp nói sẽ kháng nghị. Toàn bộ khu đất ngập nước ở đây rộng khoảng 1.760 hecta, tương đương khoảng năm công viên Central Park của Manhattan cộng lại. Một phần diện tích được bảo vệ nghiêm ngặt, trong đó có Khu bảo tồn thiên nhiên Mai Po, nơi nằm dưới sự bảo hộ của Công ước Ramsar về bảo tồn đất ngập nước.
Mai Po, nơi mô hình nuôi tôm truyền thống vẫn nuôi được cả con người lẫn chim trời
Điểm đặc biệt của Mai Po là nơi đây còn giữ được các ao nuôi tôm truyền thống gọi là gei wai, kiểu hình gần như đã biến mất ở phần còn lại của Trung Quốc. Cách vận hành rất đặc biệt. Người nuôi tận dụng thủy triều để hút tôm non từ Vịnh Deep Bay vào ao. Sau đó, ao được đóng lại để tôm lớn lên trong những đầm nước được bảo vệ, đến lúc thu hoạch thì xả nước đúng lúc triều xuống.
Chi nhánh Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên tại Hồng Kông hiện vận hành 21 ao gei wai trong khu bảo tồn. Tôm thường được thu hoạch vào ban đêm. Có hôm, vài ký tôm được vớt lên trước sự chứng kiến của một nhóm quan chức môi trường từ đại lục, rồi sau đó trở thành bữa ăn với xì dầu, ớt và bia. Wen Xianji, Phó giám đốc khu bảo tồn Mai Po, nói rằng trong lúc thu hoạch luôn có những con cá và tôm nhỏ mà người nuôi không cần, chim sẽ tới ăn. Theo ông, chính mô hình nuôi trồng thủy sản truyền thống này đã mang lại lợi ích cho cả con người lẫn chim trời.
Mai Po còn được bảo vệ thêm nhờ vị trí sát biên giới Hồng Kông – Thâm Quyến. Từ phía Hồng Kông, việc vào khu vực này bị kiểm soát bằng giấy phép. Từ phía đại lục, hàng rào cao khoảng 4,6 mét gắn dây thép gai chặn người vượt qua. Dù vậy, đôi khi vẫn có người săn trộm đi thuyền vào bắt cá bống nhảy, loài cá lưỡng cư thường được dùng trong y học cổ truyền Trung Quốc. Nhưng so với Nam Sang Wai, Mai Po vẫn có lớp bảo vệ rõ ràng hơn nhiều.
Đề xuất phát triển mới và nỗi sợ tiền lệ
Khác với Mai Po, Nam Sang Wai không có các lớp bảo vệ chắc chắn tương tự. Đề xuất phát triển gần đây nhất bao gồm việc xây căn hộ cho 6.500 người. Chủ đầu tư là liên doanh giữa một gia đình đã sở hữu đất từ lâu với Henderson Land Development, tập đoàn bất động sản lớn của Hồng Kông. Phía họ nói dự án sẽ đi theo mô hình giống Trung tâm đất ngập nước London, nơi kết hợp phát triển dân cư với tài trợ bảo tồn sinh cảnh. Theo phương án họ đưa ra, phần xây dựng sẽ chiếm chưa đến 10% trong tổng diện tích khoảng 162 hecta của Nam Sang Wai, còn lại sẽ được giữ như vùng đất ngập nước có quản lý.
Nhưng các nhóm môi trường không tin cách tiếp cận đó là vô hại. Woo Ming-chuan, cán bộ bảo tồn của Hiệp hội Quan sát chim Hồng Kông, cho rằng quy mô phát triển được đề xuất không phù hợp với khu vực. Theo bà, đây là không gian rất nhạy cảm và độc đáo, trong khi chủ đầu tư lại muốn dựng các tháp nhà ở. Điều khiến giới bảo tồn lo hơn cả không chỉ là mất đi một phần đất ngập nước, mà là tiền lệ. Một khi dự án đầu tiên được chấp thuận, họ sợ những đề xuất tương tự sẽ nối đuôi nhau kéo đến, khiến ranh giới bảo tồn bị lùi dần từng bước.
Nơi nghỉ cuối tuần có thể không còn tồn tại mãi mãi
Tạm thời, khu vực này vẫn là điểm đến cuối tuần quen thuộc cho người đi bộ, đạp xe và yêu thiên nhiên. Từ trung tâm thương mại nằm trên ga đường sắt, chỉ cần đi bộ một đoạn ngắn là tới lối vào vùng đất ngập nước. Từ đó, khách có thể đi chuyến đò sampan ngắn qua nhánh sông Shan Pui. Người lái đò thường nằm ngủ ngay trên thuyền, chờ khách bước lên chiếc ghe gỗ nhỏ chỉ chở tối đa bảy người. Đây là chuyến phà duy nhất ở Hồng Kông băng qua sông, đồng thời cũng là chiếc phà duy nhất vận hành hoàn toàn bằng sức người.
Chính sự mộc mạc ấy khiến nhiều người thấy Nam Sang Wai như ngoại lệ cuối cùng trong Hồng Kông – nơi vẫn còn đủ chậm để người ta nghe tiếng chim, nhìn nước, nhìn gió lay trên lau sậy. Nhưng cảm giác đó đi kèm nỗi lo ngày càng lớn. Trước sức ép lợi nhuận, liệu những gì còn sót lại có giữ được bao lâu?
Yip Ka-kit, người đi xe đạp giữa Nam Sang Wai, nói điều ông muốn nhất tất nhiên là nơi này được giữ lại. Bởi nếu Hồng Kông tiếp tục lấp đầy mọi khoảng trống bằng nhà ở, rồi sẽ chẳng còn gì để người dân thực sự sống cùng thành phố của mình nữa.
shared via nytimes,
