Cuộc đối đầu 400 triệu USD quanh sân vận động SoFi
28/05/26
 |
| Ảnh: Alex Welsh |
Năm 2020, sân vận động SoFi mở cửa tại Inglewood, công trình 5 tỷ USD do tỷ phú Stan Kroenke bỏ tiền tư nhân xây dựng được ca ngợi như cú hích lịch sử cho thành phố từng bên bờ phá sản. Tuy nhiên, chỉ vài năm sau, ngay trước khi sân vận động này đón World Cup và Olympic, quan hệ giữa Inglewood và tập đoàn phát triển Hollywood Park rạn nứt vì tranh chấp hoàn trả khoảng 400 triệu USD. Vụ việc cho thấy không có thỏa thuận sân vận động nào thật sự “miễn phí” với thành phố chủ nhà.
Từ niềm tự hào đô thị đến tranh chấp pháp lý
Sân vận động SoFi từng là niềm kiêu hãnh của Inglewood, thành phố phía nam Los Angeles, chỉ cách sân bay quốc tế LAX vài dặm. Mở cửa năm 2020, sân được xem là một trong những địa điểm thể thao hiện đại nhất thế giới. Điều khiến giới chức thành phố càng hài lòng hơn là chủ sở hữu Los Angeles Rams, tỷ phú E. Stanley Kroenke, cùng nhóm phát triển đã chi trả toàn bộ dự án 5 tỷ USD mà không dùng tiền công. Tuy nhiên, sáu năm sau, lúc Inglewood chuẩn bị cùng Kroenke đón trận World Cup nam đầu tiên tại Mỹ sau 32 năm, bầu không khí hợp tác chuyển thành kiện tụng.
Hollywood Park, tên gọi chung cho khu phát triển rộng khoảng 121 ha gồm sân SoFi, khu bán lẻ, văn phòng và nhà ở, đang yêu cầu thành phố hoàn trả khoảng 400 triệu USD cho các hạng mục cải thiện hạ tầng trong và quanh khu đất. Phía Hollywood Park viện dẫn thỏa thuận phát triển ký với Inglewood năm 2015. Thành phố phản đối, cho rằng thỏa thuận vô hiệu sau phán quyết của tòa bang California liên quan đến các thỏa thuận được thông qua bằng sáng kiến cử tri.
Dự án đổi vận Inglewood
Không thể phủ nhận Hollywood Park đã làm thay đổi Inglewood. Sau khi sân vận động SoFi mở cửa, khu vực trở thành nam châm hút đầu tư. Tuyến Metro mới được thúc đẩy, tỷ phú Steve Ballmer xây Intuit Dome cho đội Los Angeles Clippers; Kia Forum được cải tạo và tái định vị như điểm biểu diễn lớn.
Super Bowl, Bad Bunny, Beyoncé, Taylor Swift, các buổi gây quỹ như FireAid và hàng trăm sự kiện khác đã kéo hàng triệu người đến thành phố mỗi năm. Khi Olympic Los Angeles 2028 diễn ra, sân vận động SoFi dự kiến tổ chức lễ khai mạc và các cuộc thi bơi – hai sự kiện thuộc nhóm được chú ý nhất.
Theo luật sư của Kroenke, dự án đã xoay chuyển vận mệnh thành phố: tỷ lệ thất nghiệp của Inglewood giảm khoảng 12 điểm %, xuống 4,7%; giá trị bất động sản tăng gấp đôi. Otto Maly, CEO Hollywood Park và chủ tịch Kroenke Holdings, cảnh báo nếu thành phố có thể xem lại hoặc hủy thỏa thuận sau nhiều năm tăng trưởng, niềm tin kinh doanh vào Inglewood và cả California sẽ bị đặt dấu hỏi.
Thành phố nói: tỷ phú không đứng trên luật
Phía Inglewood nhìn sự việc khác hẳn. Luật sư của thành phố nhấn mạnh rằng “các tỷ phú không đứng trên pháp luật”, đồng thời phản bác số tiền Hollywood Park đòi hoàn trả cho đường sá, cống thoát nước, đèn đường và các dịch vụ công. Thị trưởng James T. Butts Jr. nói vấn đề cốt lõi là thành phố không thể chi trả, vì thỏa thuận phát triển năm 2015 không còn hiệu lực. Ông gọi đây là bài học công dân căn bản: thành phố có quyền lập pháp và hành động vì lợi ích công, ngay cả khi điều đó ảnh hưởng đến lợi ích tài chính của bên tư nhân.
Tranh chấp càng phức tạp vì Hollywood Park cũng kiện Inglewood liên quan đến các bảng quảng cáo kỹ thuật số mà nhà thầu của thành phố dựng gần khu đất. Hollywood Park cho rằng những biển quảng cáo này có thể cạnh tranh với quảng cáo trong khuôn viên và “hút” doanh thu khỏi dự án, vi phạm thỏa thuận năm 2015.
Những biển quảng cáo châm ngòi
Vụ kiện biển quảng cáo là điểm khởi đầu của căng thẳng. Năm ngoái, Inglewood ký thỏa thuận với WOW Media để dựng khoảng mười bảng kỹ thuật số trên vỉa hè và dải phân cách, một số cách Hollywood Park chưa đầy 400 m. Theo Thị trưởng Butts, thành phố thu khoảng 7,5 triệu USD mỗi năm từ doanh thu các bảng này. Với người dân, các biển sáng hai mặt xuất hiện gần như sau một đêm và không phải ai cũng hài lòng. Cư dân gọi chúng là những “quái vật”. Song với thành phố, đây là nguồn thu công cộng; với Hollywood Park lại là cạnh tranh thương mại.
Từ tranh chấp bảng quảng cáo, Hollywood Park tiếp tục nộp vụ kiện thứ hai, đòi hoàn trả khoảng 400 triệu USD. Theo lập luận của họ, Inglewood từng đồng ý hoàn tiền khi Hollywood Park tạo ra hơn 25 triệu USD doanh thu thuế cho thành phố trong một năm tài khóa – ngưỡng phía dự án cho rằng đã đạt được.
Không sân vận động nào thật sự miễn phí
Câu chuyện Inglewood nhắc lại sự thật quen thuộc trong kinh tế thể thao: ngay cả khi sân vận động được xây bằng tiền tư nhân, thành phố vẫn hiếm khi đứng ngoài chi phí. Glendale, Arizona từng tranh cãi với Arizona Cardinals về ai trả tiền cho các dịch vụ như kiểm soát giao thông tại sân vận động State Farm. East Rutherford, New Jersey cũng phàn nàn về chi phí làm thêm giờ của cảnh sát tại sân vận động MetLife. Trước đây, chính Kroenke từng có tranh chấp ở St. Louis, nơi Rams từng thi đấu trước khi chuyển về Los Angeles. Sau đó, thành phố và hạt St. Louis kiện Kroenke cùng NFL; NFL cuối cùng trả 790 triệu USD để dàn xếp.
Sân vận động là cỗ máy tạo doanh thu, nhưng cũng là cỗ máy tạo chi phí: đường sá, cảnh sát, giao thông, tiếng ồn, an ninh, đỗ xe, nhà ở và áp lực lên cộng đồng quanh sân.
Người dân vừa hưởng lợi, vừa chịu phiền toái
Một số cư dân thừa nhận Hollywood Park đem lại lợi ích. Korla Fellows, sống gần khu dự án, nói căn nhà ba phòng ngủ của bà tăng từ 133.000 USD năm 1988 lên gần 1 triệu USD hiện nay. Leslie Jones, cư dân Inglewood cả đời, thích việc có thể đi bộ từ nhà đến xem Beyoncé, khỏi trả 125 USD tiền đỗ xe.
Tuy nhiên, mặt trái cũng rõ. Đường bị chặn vào ngày có sự kiện. Khách dự concert say xỉn đi qua khu dân cư. Âm thanh kiểm tra sân khấu vang cả ngày. Jones kể một lần sau khi làm khuya ở quán rượu, quãng đường gần 3 km về nhà mất gần 90’ vì Taylor Swift đang diễn tại SoFi. Thành phố ước tính mỗi năm có khoảng 5 triệu người đến Inglewood dự khoảng 400 sự kiện. Vậy nên thành công cũng trở thành gánh nặng hằng ngày.
Phép thử lớn của California
Chỉ một số ít dự án ở California được phê duyệt bằng sáng kiến cử tri, nên vụ Hollywood Park có thể trở thành phép thử pháp lý lớn nếu lên tới Tòa án Tối cao bang. Với 400 triệu USD trên bàn, nhiều chuyên gia cho rằng hai bên khó dừng ở mức tranh cãi địa phương. Thị trưởng Butts vẫn cố hạ nhiệt, gọi đây là “bất đồng kinh doanh”, không phải cuộc chiến sinh tử. Song số tiền, danh tiếng và tiền lệ pháp lý khiến vụ việc vượt xa tranh chấp kế toán.
Sân vận động SoFi biến Inglewood thành sân khấu toàn cầu. Tuy nhiên, khi World Cup và Olympic đến gần, câu hỏi còn lại không chỉ là ai sẽ chơi trên sân, mà là ai sẽ trả chi phí cho giấc mơ thể thao – bất động sản khổng lồ ấy.
shared via nytimes,
