Thương mại điện tử có thực sự sở hữu lợi thế chi phí?
14/08/26
Trong phần lớn thế kỷ 21, giới đầu tư mặc nhiên coi bán lẻ trực tuyến là tương lai, còn cửa hàng vật lý sẽ dần nhường chỗ cho lựa chọn vô hạn và giao hàng tận cửa. Tuy nhiên, niềm tin ấy có thể phản ánh xu hướng từng được Marx miêu tả qua chu trình M–C–M’: doanh nghiệp đầu tư hiện tại dựa trên kỳ vọng về lợi nhuận tương lai, đôi khi hành động như thể tương lai đó đã thành hiện thực. Câu hỏi cốt lõi là liệu thương mại điện tử thực sự có cấu trúc chi phí ưu việt hơn bán lẻ truyền thống hay không.
Walmart và Amazon: Lợi thế không rõ ràng
Lập luận lợi thế chi phí của thương mại điện tử nhận định bán online tiết kiệm tiền thuê cửa hàng, nhân công tại điểm bán và tồn kho, đủ để bù cho chi phí kho bãi và giao hàng chặng cuối. Walmart và Amazon là phép thử lớn nhất. Theo Liên đoàn Bán lẻ Quốc gia Mỹ (NRF), doanh thu bán lẻ tại Mỹ của Walmart đạt 568,7 tỷ USD, Amazon 273,66 tỷ USD và Costco 183,05 tỷ USD.
Năm tài chính kết thúc ngày 31/1/2025, Walmart đạt 681 tỷ USD doanh thu (82% từ Mỹ). Nếu cơ cấu Mỹ áp cho toàn cầu, khoảng 410 tỷ USD đến từ thực phẩm, 265 tỷ USD từ bán lẻ khác và 6 tỷ USD từ phí thành viên. Thương mại điện tử chiếm khoảng 16% doanh số Mỹ; riêng năm gần nhất là 16,4%, tương đương khoảng 111 tỷ USD.
Với Amazon, nếu tính toàn bộ hoạt động bán lẻ trực tiếp, người bán bên thứ ba, quảng cáo và thuê bao nhưng loại mảng điện toán đám mây (AWS), doanh thu năm 2024 là 530,4 tỷ USD (bằng 77,9% doanh thu toàn cầu của Walmart). Prime mang về 44 tỷ USD. Amazon chưa tách doanh số thực phẩm nhưng hiện mở giao hàng thực phẩm dễ hỏng trong ngày tại 2.300 thành phố.
Dấu chân bất động sản cũng làm suy yếu giả định thương mại điện tử “nhẹ tài sản”. Walmart sử dụng gần 90 triệu m² , Amazon khoảng gần 70 triệu m² nếu loại trung tâm dữ liệu; doanh thu bán lẻ trên mỗi m² gần như ngang nhau: 710 USD và 720 USD/năm. Ở California, Amazon có 8,5 triệu m², gần gấp đôi Walmart gần 5 triệu m²; tại Alabama, Walmart có gần 2,2 triệu m², hơn tám lần Amazon (hơn 250m²). Walmart thậm chí có nhiều diện tích ở Alabama hơn New York, nơi hãng chỉ sở hữu 1,68 triệu m².
Arizona cho phép so sánh trực tiếp hơn: Walmart có hơn 2 triệu m²/146 cơ sở, Amazon có gần 2 triệu m²/59 cơ sở. Nếu cùng trả giá thuê thị trường, Amazon tốn hơn 219 triệu USD/năm, Walmart hơn 437 triệu USD. Kho Amazon rẻ hơn, nhưng vẫn trên 50% chi phí bất động sản của Walmart, thay vì chỉ 22,2% như mô hình lý thuyết.
Nhân công cũng không tạo ưu thế rõ rệt. Amazon có khoảng 40.000 lao động tại Arizona, Walmart có 37.979. Walmart trả 16,25–17,58 USD/giờ, Amazon 18,42–19,18 USD. Chưa kể lực lượng giao hàng Amazon được thuê ngoài. Trong 146 cơ sở Walmart, 13% ở đô thị, 79% ngoại ô, 8% nông thôn; với 59 cơ sở Amazon, tỷ lệ là 44%, 54%, 2%. Muốn giao nhanh, Amazon phải đặt kho gần các trung tâm dân cư và cạnh tranh lao động đắt hơn.
Lập luận lợi thế chi phí của thương mại điện tử nhận định bán online tiết kiệm tiền thuê cửa hàng, nhân công tại điểm bán và tồn kho, đủ để bù cho chi phí kho bãi và giao hàng chặng cuối. Walmart và Amazon là phép thử lớn nhất. Theo Liên đoàn Bán lẻ Quốc gia Mỹ (NRF), doanh thu bán lẻ tại Mỹ của Walmart đạt 568,7 tỷ USD, Amazon 273,66 tỷ USD và Costco 183,05 tỷ USD.
Năm tài chính kết thúc ngày 31/1/2025, Walmart đạt 681 tỷ USD doanh thu (82% từ Mỹ). Nếu cơ cấu Mỹ áp cho toàn cầu, khoảng 410 tỷ USD đến từ thực phẩm, 265 tỷ USD từ bán lẻ khác và 6 tỷ USD từ phí thành viên. Thương mại điện tử chiếm khoảng 16% doanh số Mỹ; riêng năm gần nhất là 16,4%, tương đương khoảng 111 tỷ USD.
Với Amazon, nếu tính toàn bộ hoạt động bán lẻ trực tiếp, người bán bên thứ ba, quảng cáo và thuê bao nhưng loại mảng điện toán đám mây (AWS), doanh thu năm 2024 là 530,4 tỷ USD (bằng 77,9% doanh thu toàn cầu của Walmart). Prime mang về 44 tỷ USD. Amazon chưa tách doanh số thực phẩm nhưng hiện mở giao hàng thực phẩm dễ hỏng trong ngày tại 2.300 thành phố.
Dấu chân bất động sản cũng làm suy yếu giả định thương mại điện tử “nhẹ tài sản”. Walmart sử dụng gần 90 triệu m² , Amazon khoảng gần 70 triệu m² nếu loại trung tâm dữ liệu; doanh thu bán lẻ trên mỗi m² gần như ngang nhau: 710 USD và 720 USD/năm. Ở California, Amazon có 8,5 triệu m², gần gấp đôi Walmart gần 5 triệu m²; tại Alabama, Walmart có gần 2,2 triệu m², hơn tám lần Amazon (hơn 250m²). Walmart thậm chí có nhiều diện tích ở Alabama hơn New York, nơi hãng chỉ sở hữu 1,68 triệu m².
Arizona cho phép so sánh trực tiếp hơn: Walmart có hơn 2 triệu m²/146 cơ sở, Amazon có gần 2 triệu m²/59 cơ sở. Nếu cùng trả giá thuê thị trường, Amazon tốn hơn 219 triệu USD/năm, Walmart hơn 437 triệu USD. Kho Amazon rẻ hơn, nhưng vẫn trên 50% chi phí bất động sản của Walmart, thay vì chỉ 22,2% như mô hình lý thuyết.
Nhân công cũng không tạo ưu thế rõ rệt. Amazon có khoảng 40.000 lao động tại Arizona, Walmart có 37.979. Walmart trả 16,25–17,58 USD/giờ, Amazon 18,42–19,18 USD. Chưa kể lực lượng giao hàng Amazon được thuê ngoài. Trong 146 cơ sở Walmart, 13% ở đô thị, 79% ngoại ô, 8% nông thôn; với 59 cơ sở Amazon, tỷ lệ là 44%, 54%, 2%. Muốn giao nhanh, Amazon phải đặt kho gần các trung tâm dân cư và cạnh tranh lao động đắt hơn.
Cái giá của “miễn phí vận chuyển”
Nirmalya Kumar nhận xét bán lẻ online của Amazon có thể thua lỗ: năm 2024, chi phí vận chuyển là 95,8 tỷ USD, chi phí xử lý và hoàn tất đơn hàng là 98,5 tỷ USD, tổng cộng 194,3 tỷ USD; tương đương trên 30% tổng doanh số và hơn 40% doanh số ngoài AWS. Nếu lấy biên lợi nhuận gộp bán lẻ chuẩn 25%, ông suy ra biên lợi nhuận online âm ít nhất 15%.
Tuy nhiên, phép so này không hoàn toàn tương thích. Năm 2024, giá vốn của Walmart bằng 75,9% doanh thu, còn Amazon chỉ 51,1%, tuy nhiên Amazon đưa nhiều chi phí xử lý và hoàn tất đơn hàng (bao gồm cả lương nhân viên kho) ra ngoài giá vốn. Vì vậy không thể trực tiếp áp biên lợi nhuận của Walmart cho Amazon.
Điểm đáng chú ý hơn là Prime (chương trình thành viên trả phí của Amazon). Từ 2006–2022, chi phí giao hàng của Amazon tăng từ 17% lên 32,65% doanh thu, dù doanh thu tăng khoảng 50 lần. Prime khiến khách hàng không còn động lực gom nhiều món trong một đơn; đến 2024, chi phí giao hàng vẫn vượt 40% doanh số ngoài AWS, bất chấp chiến lược khu vực hóa mạng lưới. Costco tạo động lực ngược lại: thành viên tới kho, mua nhiều món còn Amazon phải đưa từng đơn từ kho đến tận nhà.
Nirmalya Kumar nhận xét bán lẻ online của Amazon có thể thua lỗ: năm 2024, chi phí vận chuyển là 95,8 tỷ USD, chi phí xử lý và hoàn tất đơn hàng là 98,5 tỷ USD, tổng cộng 194,3 tỷ USD; tương đương trên 30% tổng doanh số và hơn 40% doanh số ngoài AWS. Nếu lấy biên lợi nhuận gộp bán lẻ chuẩn 25%, ông suy ra biên lợi nhuận online âm ít nhất 15%.
Tuy nhiên, phép so này không hoàn toàn tương thích. Năm 2024, giá vốn của Walmart bằng 75,9% doanh thu, còn Amazon chỉ 51,1%, tuy nhiên Amazon đưa nhiều chi phí xử lý và hoàn tất đơn hàng (bao gồm cả lương nhân viên kho) ra ngoài giá vốn. Vì vậy không thể trực tiếp áp biên lợi nhuận của Walmart cho Amazon.
Điểm đáng chú ý hơn là Prime (chương trình thành viên trả phí của Amazon). Từ 2006–2022, chi phí giao hàng của Amazon tăng từ 17% lên 32,65% doanh thu, dù doanh thu tăng khoảng 50 lần. Prime khiến khách hàng không còn động lực gom nhiều món trong một đơn; đến 2024, chi phí giao hàng vẫn vượt 40% doanh số ngoài AWS, bất chấp chiến lược khu vực hóa mạng lưới. Costco tạo động lực ngược lại: thành viên tới kho, mua nhiều món còn Amazon phải đưa từng đơn từ kho đến tận nhà.
Cửa hàng vật lý chưa thể bị đánh bại
So sánh giữa Primark và Shein cũng đáng chú ý. Năm 2024, Primark gần như tránh tham gia thương mại điện tử nhưng vẫn đạt 12,4 tỷ USD doanh thu và 1,48 tỷ USD lợi nhuận hoạt động điều chỉnh, tăng từ 991 triệu USD. Shein đạt khoảng 38 tỷ USD doanh thu nhưng lợi nhuận ròng chỉ 1 tỷ USD (giảm 40%) thấp xa dự báo 4,8 tỷ USD; lợi thế miễn thuế nhập khẩu của hãng cũng đã chấm dứt.
Thương mại điện tử giúp tiết kiệm tiền thuê và chi phí cửa hàng, nhưng phải gánh trách nhiệm giao hàng chặng cuối và lao động gần các đô thị. Trong khi suốt năm năm qua, Walmart vẫn tăng doanh thu trung bình hơn 30 tỷ USD/năm, sau cú nhảy thời Covid-19, tỷ trọng thương mại điện tử trong bán lẻ Mỹ vẫn quanh mức 16%. Vì vậy, phần lớn người Mỹ vẫn chọn mua sắm trực tiếp; dữ liệu hiện có chưa thể chứng minh bán lẻ số sở hữu cấu trúc chi phí vượt trội hay tất yếu có thể thay thế cửa hàng truyền thống.
So sánh giữa Primark và Shein cũng đáng chú ý. Năm 2024, Primark gần như tránh tham gia thương mại điện tử nhưng vẫn đạt 12,4 tỷ USD doanh thu và 1,48 tỷ USD lợi nhuận hoạt động điều chỉnh, tăng từ 991 triệu USD. Shein đạt khoảng 38 tỷ USD doanh thu nhưng lợi nhuận ròng chỉ 1 tỷ USD (giảm 40%) thấp xa dự báo 4,8 tỷ USD; lợi thế miễn thuế nhập khẩu của hãng cũng đã chấm dứt.
Thương mại điện tử giúp tiết kiệm tiền thuê và chi phí cửa hàng, nhưng phải gánh trách nhiệm giao hàng chặng cuối và lao động gần các đô thị. Trong khi suốt năm năm qua, Walmart vẫn tăng doanh thu trung bình hơn 30 tỷ USD/năm, sau cú nhảy thời Covid-19, tỷ trọng thương mại điện tử trong bán lẻ Mỹ vẫn quanh mức 16%. Vì vậy, phần lớn người Mỹ vẫn chọn mua sắm trực tiếp; dữ liệu hiện có chưa thể chứng minh bán lẻ số sở hữu cấu trúc chi phí vượt trội hay tất yếu có thể thay thế cửa hàng truyền thống.
shared via phenomenal world,
