Khởi nghiệp công ty sách lúc này thật dũng cảm
03/04/26
Thời buổi này mà vẫn startup làm sách thì quả thật là dũng cảm. Không phải dũng cảm theo nghĩa bóng bẩy hay lãng mạn hóa, mà là kiểu dũng cảm của người biết rõ con đường phía trước gian nan đến thế nào mà vẫn bước vào.
Người Việt có sức đọc và văn hóa đọc rất thấp. Nếu dùng một sự so sánh nào đó thì sẽ đau lòng, nên thôi, hãy cứ để con số tự nói: bình quân mỗi người Việt đọc trung bình 4 quyển sách mỗi năm, nhưng trong đó 2,8 quyển là sách giáo khoa — tức là bắt buộc phải đọc, không đọc không được. Chỉ còn lại 1,2 quyển là sách mà người ta đọc vì muốn đọc, vì tò mò, vì yêu thích. Một năm có 365 ngày, và người Việt đọc trung bình hơn một cuốn sách tự chọn. Hơn một cuốn, chứ chưa đến hai cuốn.
Quy mô thị trường sách vì thế cũng rất nhỏ. Tổng doanh thu toàn ngành xuất bản năm 2024 đạt khoảng 4.500 tỷ đồng. Nghe có vẻ lớn, nhưng chia đều cho gần 100 triệu người Việt, mỗi người chỉ chi khoảng 44.500 đồng cho sách trong cả một năm. Con số đó tương đương một bát phở ăn sáng, hoặc hai cốc cà phê bình dân ven đường. Nghĩa là nếu bạn uống một ly cà phê sáng và một ly cà phê chiều hôm nay, bạn vừa tiêu hết "ngân sách sách" trung bình của một người Việt cho cả năm. Đó là thị trường mà báo chí đã phản ánh, và những người làm sách đang phải sống trong đó.
Tình cờ, chiều nay, một buổi chiều tiết trời dịu dàng, tôi ngồi trò chuyện tại một quán cà phê vỉa hè với một người bạn đồng niên. Người bạn ấy vừa mở công ty sách, và đang trong những năm tháng đầu tiên của hành trình khởi nghiệp gian nan.
Tôi hình dung được những áp lực mà một startup về sách phải đối mặt, từ chi phí in ấn, bản quyền, phát hành, cạnh tranh với mạng xã hội, đến tâm lý người tiêu dùng ngày càng ưa chuộng nội dung miễn phí, ngắn và nhanh.
Nhưng trái ngược hoàn toàn với những gì tôi nghĩ, bạn lại rất vui vẻ, hứng khởi, tràn đầy năng lượng, và có một thứ gì đó mà tôi chỉ có thể gọi là niềm tin. Tin vào lựa chọn của mình. Tin rằng điều mình đang làm là có ý nghĩa và đáng làm.
Bạn nói say sưa. Về những cuốn sách đang ấp ủ, về triết lý biên tập. Bạn muốn làm sách chất lượng, sách mà người đọc cầm lên tay sẽ thấy người làm ra nó đã nghiêm túc đến từng trang, từng chữ. Bạn nói về những tác giả mà bạn ngưỡng mộ, những bản dịch mà bạn muốn mang về cho bạn đọc Việt, những dự án dài hơi.
Tôi ngồi nghe và nhận ra mình đang được truyền cảm hứng. Một buổi chiều không hề lên kế hoạch, giữa những tiếng xe cộ ồn ào và làn gió mát thổi qua mái hiên quán cà phê, câu chuyện với bạn khiến tôi nghĩ nhiều hơn về việc đọc sách, hay đúng hơn, về việc chúng ta đang không đọc sách.
Tôi hiểu. Cuộc sống bận rộn. TikTok hấp dẫn. Một video 30 giây có thể cho bạn cảm giác đã "cập nhật" điều gì đó. Reels, Shorts, podcast, newsletter, thông tin đến từ mọi hướng, nhanh hơn bao giờ hết. Ai còn thời gian ngồi đọc cả một cuốn sách?
Nhưng, cựu thủ tướng Singapore Lý Hiển Long đã đặt ra một câu hỏi mà tôi nghĩ mỗi chúng ta đều nên dừng lại để suy nghĩ: trong thế giới thay đổi nhanh chóng ngày nay, làm thế nào chúng ta đối phó với dòng chảy thông tin liên tục? Thông tin sai lệch không chỉ gây nhầm lẫn, nó có thể ảnh hưởng đến hành động và tác động đến xã hội theo những cách khó có thể đảo ngược. Và đọc sách, theo ông, chính là cách dạy chúng ta suy nghĩ rõ ràng giữa sự hỗn loạn. Không phải đơn thuần là thu thập sự thật, mà là biết cách xem xét các quan điểm khác nhau, đặt câu hỏi về các giả định và định kiến, và quan trọng hơn, hình thành quan điểm của riêng mình, thay vì dựa vào người khác để giải thích thế giới cho mình.
Công việc báo chí của tôi là tiếp xúc với thông tin mỗi ngày, thực ra là mỗi giờ. Công việc đòi hỏi tôi phải cập nhật liên tục, phải đọc nhanh, xử lý nhanh, phản ứng nhanh. Có lẽ vì vậy mà tôi phần nào hiểu được sự khác biệt giữa việc tiêu thụ thông tin và việc đọc sách. Thông tin đến rồi đi. Sách ở lại. Sách buộc bạn chậm lại, suy nghĩ sâu hơn, kết nối những ý tưởng không liên quan với nhau theo những cách mà không một bản tin nào có thể làm được.
Ông Lý Hiển Long nói rằng ông luôn cố gắng dành thời gian cho việc đọc sách, để học hỏi những điều mới, làm mới vốn kiến thức và cập nhật những ý tưởng của mình. Điều đó không phải lúc nào cũng dễ dàng, nhưng ông biết rằng thói quen đó luôn đáng giá.
Vậy nên, nếu bạn đang đọc những dòng này, mong rằng bạn cũng sẽ đọc sách, hoặc không đọc thì mua về để ở nhà, tặng người khác. Một cuốn sách bạn mua có thể giúp một người khởi nghiệp dũng cảm được tiếp thêm năng lượng cho hành trình khó khăn, nhọc nhằn của họ.
(ảnh: sách được tặng chiều nay)
shared from Facebook Võ Văn Thành,
