Trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo: Canh bạc mới của Big Tech
29/09/26
 |
| Tại cơ sở của Planet Labs ở San Francisco, các nhân viên kiểm tra các tấm pin năng lượng mặt trời và hệ thống dây dẫn để thực hiện thử nghiệm độ rung, phục vụ cho lắp đặt trên tàu vũ trụ. Ảnh: Philip Cheung |
Google thử đưa trí tuệ nhân tạo lên không gian
Ngày 1/10, Google dự kiến phóng vệ tinh có khả năng vận hành công nghệ trí tuệ nhân tạo trên quỹ đạo. Đây chưa phải trung tâm dữ liệu hoàn chỉnh và chỉ là phép thử ban đầu: vệ tinh mang theo năng lực tính toán tương đương máy chủ trong trung tâm dữ liệu, được trang bị bốn bộ xử lý tensor chuyên dụng phục vụ mô hình và chatbot của Google.
Mục tiêu dài hạn là đưa nhiều máy tính nhỏ lên quỹ đạo, kết nối qua liên lạc vô tuyến để vận hành như trung tâm dữ liệu phân tán. Ý tưởng này được Elon Musk, Jeff Bezos, Sam Altman và Jensen Huang ủng hộ. Musk nhận xét trong không quá 5 năm tới, đặt hệ thống trí tuệ nhân tạo ngoài không gian có thể trở thành giải pháp cung cấp năng lượng rẻ nhất cho công nghệ này.
Động lực nằm ở quy mô đầu tư ngày càng phình to trên Trái đất. Google cùng các tập đoàn trí tuệ nhân tạo hàng đầu hiện chi hàng trăm tỷ USD/năm cho trung tâm dữ liệu. Chi phí vốn và nợ tăng mạnh khiến một số chuyên gia lo ngại về nguy cơ bong bóng đầu tư. Đồng thời, các doanh nghiệp bắt đầu đối mặt với hai giới hạn vật lý: đất đai và điện năng.
Điện Mặt trời gần như liên tục
Google muốn đặt các vệ tinh vào quỹ đạo đồng bộ Mặt trời, nơi hệ thống nhận ánh sáng gần như liên tục. Các tấm pin Mặt trời cung cấp điện trực tiếp cho hệ thống máy tính, giúp giảm phụ thuộc vào lưới điện trên mặt đất.
Bên cạnh đó, không gian giúp giải quyết phần nào bài toán diện tích. Dù hàng nghìn vệ tinh hoạt động quanh Trái đất, khoảng không quỹ đạo vẫn rất lớn so với kích thước của các cỗ máy. Tuy nhiên, mở rộng số lượng vệ tinh kéo theo rủi ro mới. Các nhà thiên văn cảnh báo vệ tinh có thể cản trở kính thiên văn và tăng nguy cơ va chạm. Hệ thống Starlink của SpaceX hiện phải thường xuyên điều chỉnh quỹ đạo nhằm tránh các vật thể khác.
Google dự kiến xử lý vệ tinh hết vòng đời theo cách cho chúng lao xuống khí quyển và cháy rụi. Tuy nhiên, phương pháp này không hoàn toàn sạch. Nhà thiên văn Patrick Seitzer cho biết một phần vật liệu vẫn tồn tại dưới dạng cặn và gây ô nhiễm tầng khí quyển phía trên.
Bài toán kỹ thuật khó hơn tưởng tượng
Rào cản đầu tiên là bản thân quá trình phóng. Khi tên lửa đạt tốc độ tương đương 27.000 km/giờ, máy chủ và chip chuyên dụng phải chịu gia tốc cực lớn. Nếu sống sót sau quá trình này, thiết bị tiếp tục phải đối mặt với bức xạ năng lượng cao ngoài tầng bảo vệ của khí quyển Trái đất. Những hạt năng lượng cao có khả năng gây sai lệch phép tính của chip, vấn đề đặc biệt nghiêm trọng với các hệ thống trí tuệ nhân tạo vận hành dựa trên hàng nghìn tỷ phép tính/giây.
Đồng thời, xuất hiện thách thức lớn khác: làm mát. Trên Trái đất, trung tâm dữ liệu dùng không khí lạnh hoặc chất lỏng truyền nhiệt khỏi chip thông qua đối lưu. Trong môi trường chân không, cơ chế này không hoạt động. Google phải thiết kế hệ thống tản nhiệt bằng bức xạ điện từ, nhưng các vệ tinh lại liên tục phơi dưới ánh sáng Mặt trời để tận dụng năng lượng.
Ý tưởng lớn, kinh tế chưa rõ
Về lý thuyết, những vấn đề trên có thể giải quyết bằng kỹ thuật. Nhưng Google thừa nhận hiện vẫn chưa biết liệu hệ thống có thể vận hành ổn định ở quy mô lớn hay không, càng chưa rõ khi nào mô hình đạt hiệu quả kinh tế.
James Manyika – Phó chủ tịch cấp cao phụ trách nghiên cứu của Google, cho biết còn rất nhiều vấn đề khoa học và kỹ thuật cần xử lý. Một số chuyên gia ước tính phải mất ít nhất một thập kỷ (thậm chí lâu hơn) trước khi số lượng lớn trung tâm dữ liệu được đưa lên quỹ đạo.
Vì vậy, sự kiện phóng vệ tinh ngày 1/10 chủ yếu là phép thử cho giả thuyết lớn hơn: liệu ngành trí tuệ nhân tạo có thể chuyển hạ tầng tính toán ra khỏi Trái đất để tiếp cận nguồn năng lượng Mặt trời dồi dào và không gian gần như vô hạn, hay chi phí phóng, bức xạ, tản nhiệt và rác quỹ đạo sẽ khiến mô hình khó cạnh tranh với các trung tâm dữ liệu truyền thống.
shared via nytimes,
