Điều tra chỉ ra NASA và Boeing cùng chịu trách nhiệm trong sự cố Starliner
26/02/26
 |
| Hình ảnh tàu vũ trụ Boeing Starliner, phương tiện đưa các phi hành gia Butch Wilmore và Suni Williams lên Trạm Vũ trụ Quốc tế, được chụp ngày 3/7/2024. Ảnh: JSC/NASA |
Chuyến bay thử nghiệm trở thành “mishap” cấp cao nhất
Cuộc điều tra về chuyến bay đầy trục trặc của tàu vũ trụ Starliner do Boeing phát triển tới Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) năm 2024 đã phơi bày hàng loạt sai sót kỹ thuật và quản trị từ cả Boeing lẫn NASA – những vấn đề khiến hai phi hành gia mắc kẹt trên quỹ đạo suốt chín tháng thay vì chỉ hơn một tuần như dự kiến.
Tại cuộc họp báo công bố kết luận, Jared Isaacman – Giám đốc NASA cho biết các phát hiện không chỉ liên quan đến lỗi phần cứng mà còn cho thấy những khiếm khuyết trong văn hóa tổ chức và quy trình ra quyết định tại cơ quan vũ trụ Mỹ.
Theo khuyến nghị của báo cáo, NASA đã xếp chuyến bay Starliner vào loại “Type A mishap” – mức phân loại cao nhất đối với nhiệm vụ thất bại. Trước đây, thảm họa tàu con thoi Columbia và Challenger khiến các phi hành gia thiệt mạng cũng được xếp vào nhóm này.
Sự cố khiến hai phi hành gia Suni Williams và Butch Wilmore phải ở lại ISS trong chín tháng, thay vì khoảng tám ngày như kế hoạch ban đầu.
Khoảnh khắc nguy hiểm nhất trên quỹ đạo
Nguy cơ lớn nhất xảy ra khi các động cơ đẩy của Starliner gặp trục trặc trong quá trình tiếp cận trạm vũ trụ. Các kỹ sư đã khôi phục đủ số động cơ để cho phép tàu ghép nối thành công.
Ông Isaacman nhấn mạnh: “Ở thời điểm đó, nếu các quyết định khác được đưa ra, nếu động cơ không được khôi phục hoặc việc ghép nối thất bại, kết cục của nhiệm vụ có thể đã rất khác.”
Trong khi các kỹ sư của Boeing và NASA tìm cách xác định nguyên nhân, hai phi hành gia vẫn phải ở lại ISS nhiều tháng. Cuối cùng, NASA quyết định để Starliner quay về Trái Đất không người lái, Williams cùng Wilmore trở về bằng tàu Crew Dragon của SpaceX.
Ông Isaacman cho rằng vấn đề đáng lo ngại nhất không phải lỗi phần cứng, mà là “những thiếu sót trong ra quyết định và lãnh đạo, có thể tạo ra một văn hóa không phù hợp với hoạt động bay có người lái”.
Khoảng cách giữa SpaceX và Boeing
Sau khi chương trình tàu con thoi kết thúc năm 2011, NASA ký hợp đồng với Boeing và SpaceX để vận chuyển phi hành gia tới và từ ISS. SpaceX thực hiện chuyến bay đầu tiên năm 2020 thành công và kể từ đó đã hoàn tất thêm 12 sứ mệnh cho NASA.
Thành công của SpaceX cho thấy mô hình hợp tác với khu vực tư nhân có thể giúp NASA tiết kiệm chi phí và tăng tốc độ triển khai. Tuy nhiên, những trục trặc của Boeing phản ánh rủi ro khi khâu thử nghiệm và giám sát không đủ chặt chẽ.
Báo cáo điều tra liệt kê nhiều thiếu sót. Thử nghiệm chưa đầy đủ, phê duyệt bay khi chưa hiểu rõ các trục trặc động cơ trước đó và sự giám sát chưa tương xứng của NASA đối với Boeing.
Ông Isaacman khẳng định NASA sẽ không tiếp tục bay – có người lái hay không – cho đến khi các vấn đề được giải quyết hoàn toàn.
Hệ lụy đối với Boeing và chương trình tương lai
Báo cáo cũng đề cập tới sự rạn nứt trong nội bộ cả Boeing và NASA. Ông Isaacman cho biết: “Những bất đồng về phương án đưa phi hành đoàn trở về đã biến thành hành vi thiếu chuyên nghiệp khi họ vẫn còn trên quỹ đạo.”
Trong thông cáo, Boeing khẳng định vẫn cam kết với chương trình Starliner, cho biết đã đạt tiến triển đáng kể trong các biện pháp khắc phục kỹ thuật và thay đổi văn hóa tổ chức.
Sự cố Starliner nối dài chuỗi vấn đề kỹ thuật của Boeing trong những năm gần đây, sau hai vụ rơi 737 Max năm 2018–2019 và sự cố bung tấm ốp cửa năm 2024, làm dấy lên lo ngại về tiêu chuẩn an toàn.
ISS dự kiến ngừng hoạt động vào năm 2030. Tháng 11/2025, NASA và Boeing điều chỉnh hợp đồng Starliner, giảm số chuyến bay bảo đảm từ sáu xuống còn bốn.
Dù vậy, NASA vẫn khẳng định cần duy trì nhiều nhà cung cấp vận tải không gian để bảo đảm phương án dự phòng. Ông Isaacman nói: “Sẽ còn những trạm vũ trụ khác. Thế giới hưởng lợi khi có nhiều nhà cung cấp đủ năng lực đưa người và hàng hóa lên quỹ đạo thấp.”
shared via nytimes,
