Từ xưởng cơ khí nhỏ đến tham vọng chinh phục ngành vũ trụ châu Á
15/08/25
Từ bữa tiệc ngoại giao đến thị trường phóng vệ tinh sôi động
Một buổi tối gần đây, Đại sứ quán New Zealand tại Tokyo trở thành tâm điểm chú ý của giới vũ trụ khi đón tiếp đông đảo quan chức ngành không gian Nhật Bản. Họ đến để gặp gỡ Peter Beck - nhà sáng lập Rocket Lab, kỹ sư tên lửa tự học người New Zealand, hiện là một trong những nhân vật nổi bật nhất trong lĩnh vực phóng tên lửa giá rẻ.
Rocket Lab, thành lập năm 2006 tại New Zealand, chế tạo và vận hành tên lửa Electron cao 18 mét với khả năng mang tải trọng tối đa 300 kg. Kể từ khi ra mắt năm 2017, Electron đã thực hiện 56 lần phóng thành công, trở thành loại tên lửa được sử dụng nhiều thứ hai thế giới, chỉ sau Falcon 9 của SpaceX. Với địa điểm phóng chính tại New Zealand, Rocket Lab đã giúp quốc gia này vươn lên thành thị trường phóng tàu vũ trụ năng động thứ tư thế giới vào năm ngoái, sau Mỹ, Trung Quốc và Nga; Nhật Bản đứng ở vị trí thứ năm.
Phát biểu tại buổi tiệc, Beck bày tỏ sự tri ân đối với khách hàng Nhật Bản, tiết lộ các hợp đồng với thị trường này chiếm gần một phần ba toàn bộ số vụ phóng của Electron. Rocket Lab hiện nắm giữ thị phần đáng kể trong phân khúc triển khai vệ tinh đơn lẻ quy mô nhỏ tại Nhật Bản, và Beck coi đây là hình mẫu để các quốc gia khác trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương noi theo.
Tham vọng khu vực và so sánh với Elon Musk
Giới quan sát thường đặt Beck bên cạnh Elon Musk bởi cả hai đều là những nhà khoa học tên lửa tự học, vừa là doanh nhân thành đạt vừa là tỷ phú. Theo Atsushi Murakami - Chủ tịch công ty tư vấn Satellite Business Network, Beck có khả năng nhạy bén với thị trường giống Musk, trong khi ngành công nghiệp vũ trụ Nhật Bản vẫn thiên về nội địa và khó mở rộng ra quốc tế nếu không thay đổi chiến lược.
Tại Nhật Bản, cạnh tranh không hề thiếu. Các tên tuổi đáng chú ý gồm Space One của Canon Electronics, Interstellar Technologies được Toyota hậu thuẫn và một đơn vị nghiên cứu của Honda Motor. Interstellar đã ba lần phóng thành công tên lửa cận quỹ đạo giai đoạn 2019–2021, hiện hợp tác cùng Toyota và nhiều hãng khác để phát triển tên lửa đẩy quỹ đạo sản xuất hàng loạt. Space One cũng phóng thành công tên lửa quỹ đạo Kairos cao 18 mét.
Mitsubishi Heavy Industries (MHI) - doanh nghiệp dẫn đầu của Nhật đưa tên lửa hạng nặng H3 vào vận hành từ năm 2024, hướng tới cạnh tranh về chi phí với Falcon 9. Tuy vậy, Rocket Lab tỏ ra nhanh nhạy hơn trong việc nắm bắt cơ hội kinh doanh, không chỉ dừng ở chế tạo tên lửa nhỏ mà còn sản xuất, bán vệ tinh, linh kiện và tham gia các sứ mệnh liên hành tinh giá rẻ như lên Sao Hỏa, Sao Kim. Công ty này cũng gây chú ý khi thực hiện thành công hai vụ phóng chỉ cách nhau 48 giờ và tái sử dụng động cơ tên lửa.
Chiến lược mở rộng và bước vào lĩnh vực quốc phòng
Hiện Rocket Lab đang phát triển tên lửa Neutron cao 43 mét, tải trọng tối đa 13 tấn, dự kiến bay thử trong năm nay. Song song, công ty tích cực mua lại doanh nghiệp để mở rộng năng lực. Năm 2021, Rocket Lab niêm yết trên Nasdaq thông qua sáp nhập SPAC. Sau giai đoạn giá cổ phiếu dao động hẹp, từ đầu năm 2024 cổ phiếu đã tăng gấp 10 lần nhờ làn sóng quan tâm đến cổ phiếu quốc phòng.
Từ năm 2024, Rocket Lab đẩy mạnh mảng quốc phòng, giành hợp đồng xây dựng mạng vệ tinh truyền dữ liệu cho Cơ quan Phát triển Không gian Mỹ và mua lại Geost - nhà sản xuất cảm biến giám sát không gian và tên lửa vào tháng 5/2025. Chiến lược này giúp công ty tiếp cận các hợp đồng quy mô lớn và gia tăng lợi thế cạnh tranh.
Về hiệu quả tài chính, mỗi lần phóng Electron năm 2024 mang về 7,8 triệu USD doanh thu, chi phí ở mức 5,7 triệu USD. Rocket Lab chỉ mới đạt lợi nhuận trong năm ngoái sau nhiều năm thua lỗ. Beck nhấn mạnh, muốn kinh doanh bền vững cần mở rộng cơ sở khách hàng và duy trì chi phí hợp lý để không loại bỏ những khách hàng tiềm năng.
Nhật Bản - thị trường tiềm năng nhưng đầy thách thức
Beck từng chuyển Rocket Lab thành công ty Mỹ năm 2013 để tiếp cận thị trường rộng hơn, đặc biệt là quốc phòng. So với New Zealand, Nhật Bản có thị trường phóng vệ tinh nội địa khá lớn, nền kinh tế mạnh, nhưng tốc độ tăng trưởng ngành chậm hơn nhiều so với Mỹ và Trung Quốc. Các công ty Nhật đang đứng trước lựa chọn: tiếp tục tập trung vào hợp đồng chính phủ trong nước hay mở rộng ra quốc tế để cạnh tranh.
Theo Beck, Rocket Lab không có lựa chọn nào khác ngoài việc toàn cầu hóa ngay từ đầu, bởi “New Zealand quá nhỏ. Nếu muốn thành công trên toàn cầu, bạn phải bước ra thế giới. Nếu không, bạn có thể là công ty lớn nhất ở New Zealand nhưng vẫn chỉ là một cái tên nhỏ bé trong ngành”.
Từ xưởng cơ khí tới giấc mơ chinh phục vũ trụ
Peter Beck sinh ra ở Invercargill, mẹ là giáo viên, cha là nhà điêu khắc và từng là giám đốc bảo tàng. Tốt nghiệp trung học năm 16 tuổi, Beck không chọn đại học mà theo nghề cơ khí vì tin rằng đó mới là con đường phù hợp. Năm 1995, anh bắt đầu học việc tại Fisher & Paykel - nhà sản xuất thiết bị gia dụng cao cấp. Chỉ sau chưa đầy ba năm, anh được bổ nhiệm vào bộ phận thiết kế, góp phần giải quyết bài toán xử lý chất tẩy rửa trong máy rửa bát bằng sáng kiến hệ thống vòi phun mới.
Ngoài giờ làm, Beck dành thời gian nâng cấp ô tô, từ lắp bộ tăng áp đến thay đổi thiết kế để tăng tốc độ và hiệu suất. Chính đam mê này dẫn anh đến với việc chế tạo động cơ phản lực và sau đó là tên lửa. Beck và cộng sự đầu tiên - kỹ sư Nikhil Raghu từng thử nghiệm động cơ ngay trong một container đặt ở tầng hầm, đảm bảo an toàn tuyệt đối trước khi tiến tới các nguyên mẫu tên lửa hoàn chỉnh.
Beck tin việc đưa con người và thiết bị vào không gian cần trở nên dễ dàng hơn. Từ những ngày đầu đó, mục tiêu của anh đã rõ ràng: chế tạo thành công một quả tên lửa và mở ra cơ hội tiếp cận không gian cho nhiều khách hàng hơn.
shared via nytimes,
