Chuyến bay bí mật đưa lãnh đạo Đài Loan tới châu Phi
15/05/26
 |
| Bức ảnh do Văn phòng Tổng thống Đài Loan cung cấp cho thấy nhà lãnh đạo Đài Loan, ông Lại Thanh Đức, vẫy tay khi đến Eswatini. Ảnh: Văn phòng Tổng thống Đài Loan |
Trên chiếc chuyên cơ bí mật chở Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức tới châu Phi, không có những vali lớn thường thấy trong các chuyến công du. Để tiết kiệm nhiên liệu cho hành trình bí mật dài hơn 24.000 km, tránh các vùng không phận bị hạn chế, đoàn tùy tùng chỉ mang hành lý xách tay. Nhiệm vụ được tổ chức trong âm thầm nhằm vượt qua nỗ lực mới nhất của Bắc Kinh trong chiến dịch cô lập Đài Loan trên trường quốc tế.
Trước đó, Trung Quốc có lý do để hả hê. Tháng 4, ông Lại được Vương quốc Eswatini ở miền nam châu Phi mời dự lễ kỷ niệm 40 năm trị vì của Quốc vương Mswati III. Eswatini là quốc gia châu Phi duy nhất còn duy trì quan hệ ngoại giao chính thức với Đài Loan thay vì Trung Quốc. Nhưng chuyến đi ban đầu buộc phải hủy sau khi ba nước rút giấy phép cho máy bay chở ông Lại bay qua không phận để tới Eswatini.
Ba nước này gồm Seychelles, Mauritius và Madagascar, những quốc gia kiểm soát khối không phận quan trọng trên Ấn Độ Dương. Đài Bắc tin rằng họ đổi ý dưới sức ép từ Bắc Kinh, vốn luôn tuyên bố Đài Loan là một phần lãnh thổ Trung Quốc và không có quyền hiện diện độc lập trên sân khấu ngoại giao.
Đầu tháng 5, ông Lại bất ngờ tuyên bố: “Tôi đã đến nơi.” Ông tới Eswatini trên chuyến bay bí mật băng qua Ấn Độ Dương, dường như khiến Bắc Kinh bất ngờ. Chính phủ Trung Quốc phản ứng gay gắt, ví hành động của ông Lại như “chuột chạy qua đường”, trong khi ông coi chuyến đi là thắng lợi táo bạo trước chiến dịch làm Đài Loan bị lu mờ.
Chuyến đi tưởng như không còn đường
Theo các quan chức Đài Loan có mặt trên chuyến bay, hành trình cả đi lẫn về dài tổng cộng 25.452 km. Máy bay phải bay gần mức xa nhất tính từ sân bay mà các quy định an toàn thường cho phép, nhằm lách qua hoặc đi vòng quanh không phận các nước không thân thiện.
Ban đầu, chuyến đi dự kiến khởi hành ngày 22/4, nhằm dự lễ và thảo luận việc tăng cường quan hệ với Eswatini. Với Đài Loan, Eswatini có ý nghĩa ngoại giao rất lớn. Đây là một trong khoảng chục quốc gia còn công nhận chính thức Đài Bắc. Trong thập niên qua, Trung Quốc đã dùng ảnh hưởng ngày càng lớn để giảm một nửa số nước duy trì quan hệ ngoại giao với Đài Loan.
Văn phòng ông Lại từng nói chuyến thăm sẽ chứng minh quyết tâm và cam kết của Đài Loan trong việc kết nối với thế giới. Những lần tổng thống Đài Loan tới Eswatini trước đây thường xin giấy phép bay qua không phận các nước khác khá dễ dàng. Không phận quốc tế được tổ chức như tấm khảm các vùng thẩm quyền quốc gia, nơi từng nước có quyền cho phép hoặc từ chối máy bay đi qua, dù việc từ chối như vậy hiếm khi xảy ra.
Lần này, Đài Loan đã nhận giấy phép từ 16 quốc gia. Nhưng trước ngày khởi hành, văn phòng ông Lại bắt đầu nhận được tín hiệu Seychelles, Mauritius và Madagascar muốn ông cân nhắc kế hoạch. Ngày 17/4, ba nước chính thức thông báo rút giấy phép.
Sau khi không thuyết phục được các nước đổi ý, văn phòng ông Lại tổ chức họp báo, nói chuyến đi bị “hoãn”. Thực tế, dường như không còn tuyến đường dễ dàng nào để ông tới Eswatini.
Seychelles sau đó viện dẫn chính sách “một Trung Quốc” và việc không công nhận Đài Loan là nhà nước. Bộ Ngoại giao Trung Quốc ca ngợi ba nước đã hành xử đúng theo “nguyên tắc một Trung Quốc”.
Kế hoạch dùng chuyên cơ hoàng gia
Dù vậy, nhóm ông Lại đã có phương án khác. Họ cần tìm máy bay và tuyến đường có thể vượt qua khối không phận Seychelles, Mauritius và Madagascar, đồng thời đưa ông về Đài Loan an toàn sau khi Bắc Kinh biết ông đã tới châu Phi.
Họ liên hệ chính phủ Eswatini để mượn chuyên cơ hoàng gia của nhà vua. Đây là chiếc Airbus A340 từng thuộc hãng hàng không Đài Loan. Điểm then chốt là máy bay có bốn động cơ, cho phép bay vòng qua Ấn Độ Dương, cách xa sân bay hơn so với các máy bay hai động cơ mà Đài Loan thường thuê cho các chuyến công du tổng thống.
Đầu tháng 5, Thulisile Dladla, Phó Thủ tướng Eswatini tới Đài Loan trên chiếc chuyên cơ này, trong chuyến thăm được miêu tả là nhằm củng cố quan hệ. Rạng sáng ngày 2/5, máy bay hoàng gia cất cánh trở lại Eswatini. Ông Lại có mặt trên đó.
Chuyến đi được giữ bí mật với gần như tất cả mọi người ở Đài Loan, kể cả chính phủ. Ông đi cùng khoảng hai chục quan chức. Để giảm trọng lượng và tiết kiệm nhiên liệu, hành khách chỉ được mang hành lý xách tay. Dù vậy, bữa ăn trên chuyến bay hơn 14 giờ vẫn theo tiêu chuẩn hạng thương gia, có gà rán và cháo trắng.
Mỗi hai giờ, các cố vấn an ninh dùng điện thoại vệ tinh để báo cáo về Đài Bắc. Máy bay bay qua không phận Madagascar và Mauritius; theo các quan chức Đài Loan, dường như hai nước này không biết ai có mặt trên máy bay.
Bắc Kinh phản ứng dữ dội
Đoàn sắp xếp để tới Eswatini vào buổi sáng, giúp ông Lại đi thẳng vào các hoạt động ngoại giao. Quốc vương Mswati III bảo đảm các sự kiện có cả những màn kỷ niệm được tổ chức cho ông Lại, trong đó có pháo hoa mà ông đã bỏ lỡ.
Nhưng khi ông tới nơi, bài toán mới xuất hiện. Làm sao đưa ông về nhà an toàn khi Bắc Kinh đã biết chuyến đi? Chặng trở về còn dài hơn. Để tránh rắc rối, chuyên cơ hoàng gia bay vòng qua vùng không phận Seychelles, Mauritius và Madagascar, tạo thành vòng cung hướng đông nam qua Ấn Độ Dương. Nếu máy bay chở đầy hàng, hành trình này có thể khiến mức nhiên liệu xuống thấp đáng lo. Nhưng vì đoàn đã giảm tối đa hành lý, lượng nhiên liệu còn đủ.
Khi chuyên cơ tiến gần Đài Loan, bốn máy bay chiến đấu Đài Loan bay lên hộ tống theo quy trình an ninh dành cho chuyến bay tổng thống. Không có mối đe dọa nào xảy ra và ông Lại hạ cánh an toàn tại sân bay quốc tế Đào Viên gần Đài Bắc.
Phản ứng chính trị từ Bắc Kinh đặc biệt gay gắt. Bộ Ngoại giao Trung Quốc gọi chuyến đi là “cuộc xuất cảnh bất hợp pháp” mang tính “trò hề”.
Vụ việc cho thấy chiến dịch của Trung Quốc nhằm làm suy yếu vị thế ngoại giao của Đài Loan đang bước sang giai đoạn mới. Trong nhiều năm, Bắc Kinh dùng sức mạnh kinh tế để buộc các chính phủ, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế đối xử với Đài Loan như một phần của Trung Quốc. Lần này, theo các quan chức Đài Loan, Bắc Kinh lần đầu tìm cách cắt đường tiếp cận của lãnh đạo Đài Loan tới các tuyến bay quốc tế.
Đây không chỉ là chuyến bay bí mật. Đó là cuộc đấu trí trên không, nơi không phận, giấy phép bay và quy tắc hàng không trở thành công cụ trong cuộc cạnh tranh ngoại giao giữa Trung Quốc và Đài Loan.
shared via nytimes,
