Apple hậu Tim Cook sẽ đi về đâu?
21/04/26
 |
| Tim Cook gia nhập Apple năm 1998 và giữ chức CEO dưới thời người đồng sáng lập Steve Jobs. Ảnh: Jim Wilson/The New York Times |
Sau gần 15 năm chèo lái hãng công nghệ giá trị nhất thế giới, Tim Cook sẽ rời vị trí CEO và chuyển sang vai trò chủ tịch điều hành. Người kế nhiệm, John Ternus, sẽ thừa hưởng một Apple vẫn cực kỳ giàu có nhưng thiếu cú đột phá mới và đối mặt ngày càng nhiều câu hỏi về tương lai.
Năm 2011, khi tiếp quản Apple, Cook không chỉ kế nhiệm CEO thành công, ông kế nhiệm Steve Jobs, nhân vật hiếm hoi trong lịch sử doanh nghiệp hiện đại có thể khiến mỗi lần ra mắt điện thoại mới mang dáng dấp của một sự kiện văn hóa toàn cầu. Nhiệm vụ của Cook vì thế gần như bất khả: điều hành tập đoàn giá trị nhất thế giới mà không có hào quang của nhà tiên tri công nghệ, và làm điều đó đủ tốt để cái bóng của Jobs không nuốt chửng mình.
Giờ đây, sau gần 15 năm ở vị trí cao nhất, Cook tuyên bố sẽ rời ghế CEO vào tháng 9, chuyển sang vai trò chủ tịch điều hành. Người thay ông là John Ternus, 50 tuổi, hiện phụ trách kỹ thuật phần cứng. Quyết định khép lại một trong những nhiệm kỳ quản trị thành công nhất lịch sử kinh doanh Mỹ, đồng thời mở ra câu hỏi khó không kém thời điểm Cook lên thay Jobs: Apple sẽ là gì trong giai đoạn kế tiếp?
Người kế nhiệm không phải nhà phát minh, mà là nhà vận hành xuất sắc
Di sản của Cook nằm ở những thứ ít hào nhoáng hơn di sản của Jobs, nhưng không kém phần quyết định. Ông không phát minh ra iPhone, không biến mỗi buổi giới thiệu sản phẩm thành sân khấu biểu tượng như Jobs từng làm; ông làm một việc mà ít người khác có thể làm tốt đến thế: biến Apple thành cỗ máy lợi nhuận gần như vô song.
Trong thời gian Cook lãnh đạo, lợi nhuận hằng năm của Apple tăng gấp bốn, lên hơn 110 tỷ USD. Giá trị tập đoàn phình hơn mười lần, chạm mốc 4.000 tỷ USD. Apple dưới thời ông không phải hãng công nghệ chỉ giỏi ra mắt thiết bị đẹp. Nó là đế chế vận hành tinh vi, với chuỗi cung ứng trải dài từ Trung Quốc sang Ấn Độ và Brazil, mạng lưới bán lẻ trên năm châu, cùng hệ sinh thái dịch vụ ngày càng sinh lời từ hơn một tỷ chiếc iPhone hoạt động toàn cầu.
Năm 1998, từ Compaq đến Apple, Cook được Jobs giao xử lý phần “xương sống” của doanh nghiệp: tồn kho, sản xuất, logistics. Ông làm việc tốt đến mức Apple gần như tái định nghĩa cách một hãng điện tử tiêu dùng vận hành trong thời đại toàn cầu hóa. Nếu Jobs là người tạo ra khao khát, Cook là người biến khao khát ấy thành lợi nhuận bền vững.
CEO của thời ngoại giao công nghệ
Thành công của Cook không chỉ nằm ở hậu cần và lợi nhuận. Những năm gần đây, ông trở thành kiểu nhân vật mới của Thung lũng Silicon: nhà ngoại giao trưởng.
Apple là công ty Mỹ với phần lớn iPhone được sản xuất ở Trung Quốc, doanh thu phụ thuộc đáng kể vào thị trường này, trong khi cùng lúc phải chèo lái quan hệ với Washington dưới thời Donald Trump. Giữa chiến tranh thương mại, căng thẳng Mỹ – Trung, các mối đe dọa áp thuế và áp lực chính trị ngày càng thô ráp, Cook trở thành người thường xuyên di chuyển giữa Bắc Kinh và Washington để giữ cho Apple không bị nghiền nát giữa hai lực đối nghịch. Ở vai trò chủ tịch điều hành, Apple nói ông sẽ tiếp tục hỗ trợ tập đoàn ở những lĩnh vực như làm việc với các nhà hoạch định chính sách toàn cầu. Chỉ riêng chi tiết đó cũng cho thấy Apple hiểu rõ giá trị thật sự của Cook ở giai đoạn này nằm ở đâu.
Quan hệ giữa Cook và Trump là ví dụ sống động cho phong cách ấy. Trump từng công khai chê Apple không sản xuất iPhone tại Mỹ, từng nhầm gọi ông là “Tim Apple”, còn Cook vừa mềm dẻo vừa thực dụng đến mức dường như luôn biết lúc nào phải gọi điện trực tiếp, lúc nào phải tặng quà, và lúc nào phải tránh làm Nhà Trắng mất mặt. Đây không hẳn là tầm nhìn theo kiểu Jobs, nhưng là kỹ năng sinh tồn cực kỳ có giá trị với tập đoàn có quy mô địa chính trị gần bằng một quốc gia cỡ trung.
Apple giàu có hơn bao giờ hết, nhưng cũng dễ bị nghi ngờ hơn
Chính nghịch lý ấy sẽ là tài sản lẫn gánh nặng John Ternus thừa hưởng. Ông nhận Apple vẫn là một trong những doanh nghiệp sinh lời nhất hành tinh, với iPhone, Apple Watch, iCloud, Apple Pay và mảng dịch vụ đóng góp khoảng 1/4 doanh thu thường niên. Nhưng ông cũng nhận một tập đoàn ngày càng bị hỏi nhiều hơn về điều nó chưa làm được.
Apple nhiều năm không tạo ra sản phẩm đại chúng mới có sức định nghĩa thời đại. Năm 2024, Vision Pro, cú thử sức gây nhiều chú ý với thực tế tăng cường, không tạo được hiệu ứng như kỳ vọng. Tăng trưởng ở mảng thiết bị đeo chậm lại. Doanh số tại Trung Quốc đôi lúc nhạt nhòa. Trong khi phần còn lại của ngành công nghệ lao vào trí tuệ nhân tạo với quy mô đầu tư hàng trăm tỷ USD, Apple bị xem là đứng ngoài cuộc chơi quá lâu. Các nhà đầu tư ngày càng lo lắng tập đoàn đang thiếu chiều sâu quản lý thế hệ kế tiếp và thiếu câu chuyện tương lai đủ thuyết phục.
Đây chính là sự khác biệt lớn nhất giữa Cook khi lên nắm quyền và Ternus hiện nay. Cook tiếp quản Apple đầy sản phẩm mang tính biểu tượng, chỉ cần chứng minh mình có thể bảo vệ và mở rộng di sản ấy. Ternus lại bước vào lúc Apple cần hơn cả sự bảo toàn. Tập đoàn cần cú chạm mới vào tương lai.
John Ternus: người của phần cứng, hay người của giai đoạn chuyển tiếp?
Ternus không phải gương mặt xa lạ trong nội bộ Apple. Gia nhập công ty từ năm 2001, ông đi lên qua các nhóm phát triển Mac và iPad, rồi kế nhiệm Dan Riccio ở vị trí phụ trách kỹ thuật phần cứng năm 2021. Ông là mẫu lãnh đạo Apple điển hình: kín tiếng, kỹ trị, trưởng thành từ bên trong và rất hiểu DNA sản phẩm công ty. Cùng ngày Apple công bố việc chuyển giao, Johny Srouji, người đứng đầu mảng chip tự thiết kế cũng được thăng chức làm giám đốc phần cứng, tiếp quản một phần công việc cũ của Ternus. Tín hiệu rất rõ: Apple muốn giai đoạn hậu Cook vẫn nằm trong tay những người hiểu sâu phần cứng, chuỗi sản phẩm và năng lực công nghệ cốt lõi của hãng.
Nhưng điều đó chưa đủ để trấn an tất cả. Thách thức đeo bám Cook suốt nhiệm kỳ nay chuyển sang Ternus dưới dạng nguyên vẹn: liệu Apple có còn tạo ra được những sản phẩm “làm lõm vũ trụ” như thời Jobs hay không? Với một tập đoàn lớn như Apple, cải tiến liên tục là điều gần như chắc chắn. Còn cuộc đổi hướng mang tính thời đại lại là chuyện khác hẳn.
Di sản thật sự của Cook có thể nằm ở chỗ khác
Có lẽ, như nhiều CEO lớn khác, Cook sẽ bị phán xét một phần bởi thứ ông không phải. Ông không phải Jobs. Ông không để lại chuỗi khoảnh khắc thần khải sản phẩm. Nhưng có thể đó cũng là cách nhìn bất công nhất về ông.
Cook đã chứng minh một tập đoàn công nghệ vĩ đại không nhất thiết phải sống mãi bằng thiên tài sáng tạo theo kiểu người hùng. Nó có thể sống bằng kỷ luật vận hành, cải tiến liên tục, ngoại giao chính trị và năng lực kiếm tiền lạnh lùng. Nếu Jobs biến Apple thành huyền thoại, Cook biến huyền thoại ấy thành đế chế cực kỳ bền. Đây không phải di sản nhỏ hơn, chỉ là nó ít điện ảnh hơn.
Rắc rối duy nhất là sự bền vững rồi cũng tới lúc tạo ra đòi hỏi mới. Khi một tập đoàn lớn đến mức khó chết, câu hỏi không còn là nó có tiếp tục sống được hay không. Câu hỏi là liệu nó còn đủ sức khiến thế giới thấy nó quan trọng hay không.
Nếu nhiệm vụ của Tim Cook là bảo toàn Apple sau Steve Jobs, nhiệm vụ của John Ternus còn khó hơn: trả lại cho Apple cảm giác tiên phong mà thế giới không thể làm ngơ.
shared via nytimes,
Thông tin ấn bản
Khổ sách: 16 x 24 cm
Số trang: 604
Bản bìa mềm: 333.000 VNĐ; Bản bìa cứng: 444.000 VNĐ (miễn phí ship toàn quốc)
Đặt mua sách: tại đây
Đọc thử sách: tại đây
