Ấn Độ dưới bóng một đảng: Đối thủ của Thủ tướng Modi đang biến mất?
06/05/26
 |
| Thứ Hai, những người ủng hộ đảng Bharatiya Janata của ông Modi ăn mừng tại Kolkata khi đảng này tiến gần đến chiến thắng trong cuộc bầu cử hội đồng lập pháp bang Tây Bengal. Ảnh: Sahiba Chawdhary |
Hơn một thập niên trước, khi lần đầu vận động để lãnh đạo Ấn Độ, Narendra Modi nêu khẩu hiệu “Ấn Độ không còn Quốc đại”, đặt mục tiêu loại bỏ đối thủ chính trị quốc gia lớn nhất. Đến nay, tham vọng ấy gần như đã thành hình. Kể từ cuộc bầu cử năm 2014, Đảng Quốc đại, lực lượng sáng lập Ấn Độ độc lập, suy yếu nghiêm trọng khi số ghế tại Quốc hội giảm từ 206 xuống chỉ còn 44. Ở cấp bang, đảng này cũng mất dần chỗ đứng và hiện chỉ kiểm soát bốn bang, so với 21 bang do liên minh cầm quyền của ông Modi nắm giữ.
Sự suy tàn của Quốc đại từng khiến các đảng khu vực trở thành lực lượng đối trọng quan trọng nhất với Đảng Bharatiya Janata (BJP), và chương trình nghị sự dân tộc chủ nghĩa Hindu do ông Modi khởi xướng. Từ bắc xuống nam, từ đông sang tây, các lãnh đạo địa phương từng tạo ra những thành trì chính trị đủ sức cản bước BJP. Hai gương mặt nổi bật nhất là Mamata Banerjee, thủ hiến Tây Bengal từ năm 2011, và M.K. Stalin, lãnh đạo Tamil Nadu từ năm 2021.
Nhưng sau các thất bại bầu cử của bà Banerjee và ông Stalin, ông Modi đang đứng trước Ấn Độ, nơi đối thủ gần như không còn nắm quyền lực chính trị đáng kể. Quốc đại từng có lúc giữ nhiều ghế hơn tại Quốc hội, nhưng kể từ thời kỳ Tình trạng khẩn cấp những năm 1970, Ấn Độ chưa khi nào giống kiểu nhà nước xoay quanh một lãnh đạo duy nhất như hiện nay.
Từ “Ấn Độ đa nguyên” đến tầm nhìn Hindu giáo
Jawaharlal Nehru, thủ tướng đầu tiên sau độc lập, từng xây dựng “ý tưởng Ấn Độ” trên nền tảng đa nguyên chính trị, tương ứng với sự đa dạng tôn giáo, ngôn ngữ và văn hóa đất nước. Nhưng khi các đảng nhỏ còn sót lại tiếp tục teo tóp, lý tưởng ấy ngày càng lép vế trước tầm nhìn kéo dài cả thế kỷ của BJP về quốc gia Hindu chính thống.
BJP luôn tự hào về sự cam kết ý thức hệ của các thành viên. Chiến lược là đoàn kết người Hindu, nhóm chiếm khoảng 80% dân số và phân bố rộng khắp cả nước, dù nội bộ gồm nhiều cộng đồng đẳng cấp khác nhau. Trong vài thập niên qua, BJP cũng xây dựng được kỷ luật tổ chức vượt trội so với các đảng toàn quốc khác, đồng thời có hình ảnh thân thiện với doanh nghiệp, qua đó thu hút mạnh tầng lớp tài trợ.
Những người ủng hộ cho rằng chuỗi thắng lợi cấp bang gần đây là kết quả của nỗ lực bền bỉ sau cú lùi trong bầu cử quốc gia năm 2024. Tháng 6/2024, khi kiểm phiếu liên minh, BJP chỉ dành 42,5% phiếu, trong khi phe đối lập công kích ông Modi về thất nghiệp kéo dài và bất bình đẳng. BJP vẫn giữ được quyền lực, nhưng ông Modi phải đưa hai đảng khu vực vào chính phủ liên minh.
Nhà bình luận chính trị Sugata Srinivasaraju ví ông Modi sau năm 2024 như “con hổ bị thương”, giờ quay lại để trả thù một cách lạnh lùng. Chuỗi thắng lợi mới của BJP bắt đầu sau đó, khi đội ngũ đảng viên đi từng nhà, tiếp cận cử tri mới và tập trung mạnh vào bầu cử cấp bang.
Bộ máy bầu cử và tranh cãi về quyền lực nhà nước
Những người chỉ trích cáo buộc ông Modi sử dụng đòn bẩy chính quyền trung ương để mua phiếu, xóa tên cử tri và thao túng chiến thắng. Chính quyền của ông cũng tránh các dự án gây tranh cãi lớn như trong hai nhiệm kỳ đầu, như hủy tiền tệ, tước quy chế bang của Kashmir hay xây đền Ram khổng lồ. Thay vào đó, BJP tập trung vào các vấn đề gần đời sống hơn, gồm phúc lợi và kinh tế hộ gia đình.
Các chiến thắng nối tiếp nhau gây bất ngờ. Tháng 10/2024, BJP thắng ở Haryana dù Quốc đại từng được đánh giá cao hơn. Tại Maharashtra, trung tâm thương mại của Ấn Độ, BJP đã tận dụng sự chia rẽ trong hai đảng khu vực lớn để giành lợi thế. Các đảng thua cuộc tố cáo bất thường. Quốc đại nêu ví dụ về bức ảnh của thợ làm tóc Brazil xuất hiện 22 lần trong danh sách cử tri của một bang. BJP bác bỏ cáo buộc, Ủy ban Bầu cử bảo vệ tính công bằng của cuộc bỏ phiếu.
Năm ngoái, BJP lần đầu nắm được cử tri Delhi sau 27 năm, đánh bại Arvind Kejriwal, một trong số ít chính trị gia từng thách thức sự trỗi dậy của ông Modi từ năm 2014. Ông Kejriwal và các cộng sự liên tục bị cảnh sát liên bang khám xét, bắt giữ theo các cáo buộc chưa dẫn tới kết án. Phe ông coi đây là bằng chứng cho thấy ông Modi dùng công cụ nhà nước như vũ khí chính trị.
Tại Bihar, trước khi BJP giành thắng lợi, Ủy ban Bầu cử tiến hành rà soát mạnh danh sách cử tri, nhằm loại bỏ những tên không hợp lệ. Quá trình gấp gáp này khiến nhiều người không thể bỏ phiếu. Một số thành viên cộng đồng Hồi giáo nói họ bị nhắm tới không công bằng. Ở Tây Bengal, việc điều chỉnh danh sách cử tri cũng đóng vai trò đáng kể, khi 9 triệu tên bị gạch và ít nhất 2,7 triệu người không thể bỏ phiếu.
Cử tri muốn thay đổi dù kinh tế còn khó khăn
Dù vậy, quy mô chiến thắng của BJP trước bà Banerjee lớn đến mức không thể chỉ giải thích bằng các cử tri bị loại khỏi danh sách. Nhiều người Bengal đơn giản muốn thay đổi. Shibu Singha, 47 tuổi, sống tại Kolkata, người bán nước ép rau gần công trình thời thuộc địa Anh, nói ông từng bỏ phiếu cho bà Banerjee nhưng nay cho rằng bà “bảo vệ người Hồi giáo với cái giá của người Hindu”. Ông cũng lo về kinh tế, vì “không có ngành công nghiệp nào đến Bengal”, thanh niên không có việc làm.
Ở miền nam, Tamil Nadu vốn thường né tránh BJP và các đảng toàn quốc. Kinh tế bang này tăng trưởng nhanh hơn, nhưng ông Stalin vẫn thất bại nặng nề. Đối thủ chính của ông thuộc một đảng tương tự, cũng thua. Cả hai bị đánh bại bởi Vijay, diễn viên có truyền thông tốt. Lá phiếu dành cho Vijay, cũng như lá phiếu chống bà Banerjee, là lá phiếu đòi thay đổi.
Ông Modi đã cầm quyền 12 năm. Dù Ấn Độ vẫn tăng trưởng, người dân đang đối mặt với giá nhiên liệu cao, lạm phát và thất nghiệp. Nghiên cứu của Đại học Azim Premji cho thấy, trong số 5 triệu thanh niên Ấn Độ tốt nghiệp mỗi năm, chỉ 2,8 triệu người tìm được việc làm. Tuy nhiên, bất mãn kinh tế vẫn chưa đủ lớn để biến thành làn sóng chống ông Modi tại hòm bỏ phiếu.
Nhà phân tích Arati Jerath cho rằng phải ghi nhận năng lực bộ máy bầu cử của BJP. Đảng này làm việc tỉ mỉ ở cơ sở, lập bản đồ từng khu vực bầu cử, từng nhóm nhân khẩu và tìm cách mở rộng mọi vết nứt trong liên minh ủng hộ đối thủ.
Nền dân chủ cần đối lập mạnh
Đúng như ông Modi từng nhắm tới từ năm 2014, Rahul Gandhi, hậu duệ của nhiều đời thủ tướng Ấn Độ, hiện lãnh đạo liên minh đối lập yếu do Quốc đại dẫn dắt. Dù sức hút của Gandhi đã tăng so với lần đầu trực tiếp thách thức ông Modi 12 năm trước, ông vẫn thường bị chế giễu là người thừa kế chính trị, đại diện cho Ấn Độ cũ kỹ và nghèo hơn.
Năm 2029, lần bầu cử Quốc hội tiếp theo của Ấn Độ dự kiến sẽ được diễn ra. Khi đó, ông Modi 78 tuổi. Không ai biết ông có tiếp tục đại diện BJP hay không, hoặc ai sẽ thay thế. Nhưng người kế nhiệm nhiều khả năng vẫn đến từ BJP.
Điều khiến nhiều nhà quan sát lo ngại không chỉ là sức mạnh của đảng cầm quyền. Họ quan ngại về sự trống vắng của lực lượng thay thế đủ mạnh. Như ông Srinivasaraju nhận xét, không ai thật sự muốn chế độ một đảng. Nền dân chủ không chỉ được đo bằng đảng cầm quyền. Nó đòi hỏi cần có đối lập đủ mạnh để buộc quyền lực phải bị chất vấn.
shared via nytimes,
