Nỗi thất vọng mang tên Chromebook
30/03/26
 |
| Trường trung học McPherson không còn cung cấp Chromebook cho học sinh sử dụng ở trường và mang về nhà. |
Sau nhiều năm đổ tiền vào laptop, ứng dụng học tập và “lớp học số”, một số trường ở Mỹ đi tới kết luận: công nghệ không cứu được giáo dục. Trong nhiều trường hợp, công nghệ còn làm chệch hướng việc học.
Từ cấm điện thoại đến thu lại laptop
Phản ứng chống màn hình trong trường học không còn dừng ở điện thoại. Ở một số nơi, laptop do trường cấp bắt đầu bị siết chặt.
Tại trường trung học cơ sở McPherson, Kansas, ban giám hiệu từng tin Chromebook sẽ khiến học sinh hứng thú hơn, học tốt hơn và được trao nhiều cơ hội hơn. Nhưng rồi thực tế chen vào. Sau khi cấm điện thoại mà học sinh vẫn tiếp tục xem YouTube, chơi game và bắt nạt nhau qua Gmail của trường, nhà trường quyết liệt thu lại Chromebook, chỉ cho dùng khi giáo viên yêu cầu.
Quyết định nghe có vẻ nghịch thời. Nhưng nó nói lên một sự thật ngày càng khó chối bỏ: trong lớp học, một thiết bị số không chỉ là công cụ học tập. Nó còn là cánh cửa luôn hé mở sang sự xao lãng.
Lời hứa lớn, kết quả nhỏ
Trong hơn một thập niên, các tập đoàn công nghệ đã bán cho trường học một lời hứa rất đẹp: mỗi học sinh một thiết bị, mỗi bài học một nền tảng số, mỗi lớp học một bước tiến vào tương lai. Google, Apple và Microsoft đều muốn có chỗ trong nhà trường, không chỉ để bán phần cứng hay phần mềm, mà để định hình thói quen của cả một thế hệ.
Lập luận ấy từng rất hấp dẫn. Laptop giá rẻ được xem là dân chủ hóa giáo dục. Ứng dụng học tập nhằm tăng hiệu quả giảng dạy. Trẻ em được bao quanh bởi công nghệ sẽ sẵn sàng hơn cho thế giới hiện đại.
Nhưng sau hàng chục tỷ USD chi cho Chromebook, iPad và đủ loại nền tảng học đường, kết quả thu về không tương xứng. Nhiều nghiên cứu cho thấy các công cụ số nhìn chung không cải thiện đáng kể thành tích học tập hay tỷ lệ tốt nghiệp. Đáng nói hơn, chúng thường kéo theo một chi phí ít được nhắc tới lúc đầu: sự phân tán.
Công nghệ vào từ cửa trước, hỗn loạn vào từ cửa sau
Đó là điều các trường như McPherson đang cố sửa lại. Khi Chromebook được phát cho từng học sinh, sự hào hứng ban đầu nhanh chóng nhường chỗ cho những phiền toái rất quen thuộc: nền tảng học tập quá giống trò chơi, thời gian học bị chen ngang bởi giải trí, giáo viên phải liên tục kiểm tra xem học sinh đang làm bài hay đang lướt thứ khác.
Trong lý thuyết, trường học có thể dùng đủ loại bộ lọc và khóa nội dung để kiểm soát thiết bị. Trong thực tế, điều đó thường biến giáo viên thành người canh màn hình hơn là người dạy học. Càng nhiều thiết bị, càng nhiều thời gian bị nuốt vào việc giám sát.
Đó là nghịch lý lớn của lớp học số. Công nghệ được đưa vào để tiết kiệm thời gian và nâng hiệu quả. Nhưng rốt cuộc, nó lại đòi thêm quản lý, thêm kiểm soát và thêm mệt mỏi.
Trường học không cần nhiều màn hình hơn
Sự thay đổi ở McPherson vì thế không chỉ là quyết định kỹ thuật. Nó là lựa chọn triết lý. Nhà trường muốn trả lớp học về đúng trọng tâm: chú ý, trao đổi, ghi nhớ, kỷ luật và tương tác giữa người với người.
Học sinh quay lại ghi chép bằng tay. Giáo viên dùng giấy, bảng nhỏ và thảo luận trực tiếp nhiều hơn. Những thứ tưởng như cũ kỹ ấy lại làm được điều mà màn hình thường xuyên phá vỡ: giữ học sinh ở lại với bài học, với giáo viên và với nhau.
Một số học sinh thích sự thay đổi ấy. Các em ít cãi vã với giáo viên, ít có cơ hội đối xử tệ với nhau, và nói chuyện với bạn bè nhiều hơn. Đó là chi tiết nhỏ nhưng đầy ý nghĩa. Người lớn thường nghĩ trẻ em sẽ phản đối nếu bị lấy bớt màn hình. Nhưng có lẽ một phần trong các em cũng đã mệt vì bị màn hình chiếm hết khoảng trống.
Không bài xích công nghệ, chỉ đặt lại đúng chỗ
Sẽ là cực đoan nếu biến câu chuyện này thành một lời kêu gọi bài công nghệ. Ngay cả những trường đang siết Chromebook cũng không muốn trở lại thời tiền kỹ thuật số. Vấn đề không phải loại bỏ máy tính. Vấn đề là đặt nó về đúng chỗ.
Khi học sinh dùng laptop để lập trình cảm biến hay làm một nhiệm vụ thực sự cần thiết, công nghệ có giá trị. Khi công nghệ trở thành lớp nền bao phủ mọi tiết học, mọi bài tập và mọi tương tác, nó bắt đầu lấn át chính mục tiêu ban đầu.
Một cuộc điều chỉnh không thể trì hoãn
“Nỗi thất vọng Chromebook” thực chất là biểu hiện của điều lớn hơn: giáo dục đang tỉnh ra sau một thời gian dài quá tin vào lời hứa của Thung lũng Silicon. Cái mới không đồng nghĩa sẽ tốt hơn cái cũ. Lớp học không trở nên hiệu quả chỉ vì được thắp sáng bởi hàng chục màn hình. Và một đứa trẻ không học tốt hơn chỉ vì bài tập được chuyển thành ứng dụng.
Sau nhiều năm chạy theo số hóa như một thứ đức tin, các trường học cuối cùng đang làm điều lẽ ra phải làm từ sớm: phân biệt giữa công cụ hữu ích và sự lệ thuộc tiện tay. Đó không phải bước lùi. Trong nhiều trường hợp, đó có thể là bước đầu tiên để lớp học trở lại thành nơi học sinh thực sự học.
shared via nytimes,
