Bên trong phiên tòa căng thẳng giữa Elon Musk và Sam Altman
14/05/26
 |
| Ông Musk đến tòa án liên bang Oakland; tự miêu tả bản thân trước bồi thẩm đoàn là một doanh nhân táo bạo, với mối quan tâm hàng đầu là sự sống còn của nhân loại. Ảnh: Jason Henry |
Elon Musk và Sam Altman thường xuất hiện trước công chúng qua những hình ảnh được kiểm soát kỹ lưỡng: một người gắn với tên lửa, xe điện và phong thái nổi loạn; người kia xây dựng hình ảnh điềm tĩnh của lãnh đạo AI thế hệ mới. Tuy nhiên, vụ kiện quanh OpenAI kéo họ vào không gian khác: phòng xử án, nơi hai vị tỷ phú công nghệ ngồi đối diện, trao nhau cái nhìn lạnh và để lộ nhiều khoảnh khắc rất con người.
Khi hai biểu tượng AI ra tòa
Phiên tòa tại tòa án liên bang Ronald V. Dellums ở Oakland, California, không chỉ là vụ kiện doanh nghiệp mà còn là cuộc đối đầu giữa hai người từng cùng sáng lập OpenAI, hiện đứng ở đầu chiến tuyến của cuộc tranh chấp và có khả năng ảnh hưởng đến tương lai ngành AI.
Từ năm 2024, Musk kiện Altman và OpenAI, cáo buộc công ty lợi dụng tiền của ông và đi ngược thỏa thuận sáng lập: xây dựng tổ chức phi lợi nhuận, đặt lợi ích công chúng lên trên lợi ích thương mại. OpenAI bác bỏ cáo buộc, cho rằng vụ kiện vô căn cứ, nhằm làm chậm công ty tại thời điểm Musk xây dựng đối thủ cạnh tranh.
Nếu thua kiện, OpenAI có thể đối mặt mức trách nhiệm lên tới 150 tỷ USD. Tuy nhiên, sức hút của vụ kiện không dừng ở số tiền khổng lồ mà còn nằm ở việc công chúng có cơ hội nhìn gần hơn hai nhân vật thường được bao quanh bởi đội ngũ truyền thông, cố vấn và hình ảnh được dàn dựng kỹ.
Cảnh tượng như sân khấu
Tuần đầu xét xử, khung cảnh bên ngoài tòa án trông giống sự kiện văn hóa đại chúng. Nhóm Stop AI mang theo mô hình bìa cứng cỡ lớn của Musk trong bộ đồ tắm; nhóm khác dựng hình người bơm hơi với dòng chữ công kích Musk. Phụ nữ cầm biển viết tay với thông điệp hai bên đều đáng trách.
Song, không phải ai đến tòa cũng để phản đối. Từ sớm, vài sinh viên địa phương xếp hàng chỉ để được nhìn thấy Musk. Tòa chỉ dành 30 ghế tự do mỗi ngày trong phòng xử, nên những người muốn vào phải có mặt trước khi tòa mở cửa lúc 7h sáng. Không khí khiến phiên tòa vừa nghiêm trọng vừa kỳ lạ. Có người đến như fan; có người đến như khán giả xem kịch.
Musk và quả bóng giảm căng thẳng
Tại phòng xử, Musk xuất hiện với bộ đồ đen quen thuộc. Ông dường như mang theo quả bóng giảm căng thẳng, nắm trong tay khi bồn chồn lúc làm chứng. Khác với hình ảnh tự tin trên sân khấu sản phẩm hay mạng xã hội, Musk ở tòa có lúc cúi nhìn sàn, có lúc tỏ ra khó chịu trước các câu hỏi của luật sư OpenAI.
Trước bồi thẩm đoàn gồm chín người, Musk tự mô tả mình là doanh nhân táo bạo, người quan tâm trên hết đến sự sống còn của nhân loại. Nói về phát triển AI có trách nhiệm, ông ví von rằng muốn kết quả giống “Star Trek”, không phải thế giới kiểu “Terminator”.
Tuy nhiên, khi bị luật sư William Savitt của OpenAI chất vấn, Musk nhiều lần phản ứng gay gắt. Ông nói các câu hỏi “gây hiểu lầm” và “được thiết kế để gài bẫy”. Khi Musk đáp trả bằng giọng mỉa mai, một số khán giả trẻ trong phòng xử cười khẽ như đang cổ vũ.
Altman im lặng nhưng không mờ nhạt
Altman chưa làm chứng, nhưng sự hiện diện của ông vẫn rất đáng chú ý. Ông ngồi hàng ghế đầu cùng Greg Brockman, chủ tịch OpenAI, và Joshua Achiam, người phụ trách vấn đề an toàn AI của công ty. Có lẽ, việc Achiam được đặt ở vị trí nổi bật không phải tình cờ, trong phiên tòa xoay quanh cả nguy cơ và tương lai của AI.
Nếu Musk bộc lộ sự khó chịu khi bị chất vấn, Altman giữ vẻ trầm hơn. Ông thường nhìn thẳng về phía trước, đôi khi dịch chuyển trên băng ghế gỗ cứng. Có thể vì căng thẳng từ phiên tòa, cũng có thể vì phải ngồi hàng giờ nghe Musk đưa ra những đánh giá không mấy thiện cảm về OpenAI.
Giữa hai người gần như không có tương tác trực tiếp, ngoài những cái nhìn lạnh. Với hai nhân vật từng cùng đứng chung dự án được kỳ vọng định hình tương lai công nghệ, sự im lặng nói nhiều hơn bất kỳ màn tranh luận nào.
Những chi tiết nhỏ làm rạn nứt hình ảnh lớn
Phiên tòa kéo theo nhiều nhân vật Thung lũng Silicon khác. Brockman liên tục ghi chép bằng bút đỏ trên tập giấy pháp lý. Từ 16 năm trước, ông đã có thói quen viết nhật ký. Trớ trêu là chính những ghi chép ở giai đoạn đầu sự nghiệp lại được dùng làm chứng cứ tại tòa, điều ông mô tả là “rất đau đớn”.
Ari Emanuel, một trong những nhân vật quyền lực nhất Hollywood và là người thân cận với Musk, cũng xuất hiện trong đoàn tùy tùng của Musk. Vài nhân chứng khác tỏ ra không mấy vui vẻ. Shivon Zilis, cựu thành viên hội đồng OpenAI trả lời ngắn gọn khi bị luật sư OpenAI hỏi chéo, kèm sắc thái mỉa mai. Mira Murati, cựu giám đốc công nghệ OpenAI, không có mặt trực tiếp; lời khai qua video của bà được phát tại tuần bà xuất hiện ở Manhattan dự Met Gala.
Vụ kiện vượt khỏi cuộc đối đầu giữa hai tỷ phú
Phiên tòa hấp dẫn vì có Musk, Altman, tiền bạc, quyền lực và những chi tiết như sân khấu. Song, bản chất lại nghiêm trọng hơn nhiều. Đây là vụ kiện chạm vào câu hỏi nền tảng của ngành AI: OpenAI còn là dự án vì lợi ích công như tinh thần ban đầu, hay đã trở thành cỗ máy thương mại được hậu thuẫn bởi các tập đoàn lớn?
Những tin nhắn nội bộ được công bố hé lộ một OpenAI khác sau vẻ ngoài bình tĩnh. Năm 2023, ở giai đoạn hỗn loạn, khi Altman bị hội đồng quản trị sa thải trong thời gian ngắn; trước công chúng, các lãnh đạo tỏ ra bình tĩnh. Tuy nhiên, tin nhắn riêng cho thấy nỗi bất an thật sự; Murati nhắn với Altman: “Sam, chuyện này rất tệ.”
Khi quyền lực công nghệ lộ diện sau tấm màn
Musk và Altman là biểu tượng của niềm tin rằng nhóm nhỏ người ở Thung lũng Silicon có thể định hình tương lai công nghệ, kinh tế, thậm chí số phận nhân loại. Tuy nhiên, tại phòng xử, họ cũng chỉ là con người: căng thẳng, phòng thủ, khó chịu, tính toán và bị buộc phải trả lời những câu hỏi không thể chỉnh sửa như một bài đăng mạng xã hội.
Vậy nên, phiên tòa không chỉ là hồi kết của tranh chấp pháp lý mà còn là khoảnh khắc hiếm hoi, nơi công chúng được nhìn thấy quyền lực công nghệ dưới ánh sáng lạnh của tòa án: bớt huyền thoại nhưng thật hơn nhiều.
shared via nytimes,
