Taxi bay điện hạ cánh ở Manhattan, nhưng chưa thể chở khách
01/06/26
 |
| Tháng 4, máy bay điện của Joby Aviation cất cánh từ Sân bay Quốc tế Kennedy để thực hiện chuyến bay đến Manhattan như một phần của chương trình liên bang nhằm đẩy nhanh việc sử dụng taxi hàng không. Ảnh: Spencer Platt |
Dưới bầu trời xanh trong tháng 4, mẫu máy bay điện mới cất cánh từ sân bay quốc tế Kennedy và bay vào trung tâm Manhattan. Chuyến đi kéo dài khoảng 10 phút, ngắn hơn rất nhiều so với hơn một giờ di chuyển bằng ô tô trong điều kiện giao thông thông thường. Mẫu máy bay này do Joby Aviation phát triển, kết hợp đặc điểm của trực thăng và máy bay cánh cố định, có thể cất hạ cánh thẳng đứng rồi bay ngang như máy bay.
Chuyến bay trình diễn tại New York cho thấy viễn cảnh mà nhiều công ty hàng không khởi nghiệp và chính quyền Mỹ đang theo đuổi, taxi bay điện có thể một ngày nào đó thay thế trực thăng trong các chuyến đi ngắn giữa sân bay, trung tâm thành phố, bệnh viện hoặc các điểm trung chuyển quan trọng. Nhưng dù hình ảnh phương tiện bay điện đáp xuống Manhattan tạo cảm giác tương lai đã rất gần, công chúng vẫn chưa thể sử dụng loại hình này. Các mẫu taxi bay còn phải vượt qua quy trình thử nghiệm và chứng nhận rất nghiêm ngặt trước khi được phép chở khách hoặc hàng hóa thường xuyên tại Mỹ.
Những người ủng hộ tin rằng taxi bay có thể dần thay thế trực thăng, thậm chí trong một số trường hợp thay cả xe hơi có tài xế. Nhưng giới hoài nghi cho rằng loại phương tiện này sẽ đắt đỏ hơn trực thăng, có phạm vi sử dụng hạn chế và khó phổ cập như các công ty từng quảng bá. Sau nhiều năm hứa hẹn, chưa có hãng nào tại Mỹ được Cục Hàng không Liên bang phê chuẩn để khai thác thương mại thường lệ.
Washington muốn tránh lặp lại bài học drone
Chính quyền Trump đặc biệt muốn thúc đẩy lĩnh vực này. Năm ngoái, Washington lập chương trình nhằm khuyến khích các bang, thành phố và doanh nghiệp phối hợp triển khai máy bay điện cho chở khách, vận chuyển hàng hóa và hoạt động y tế. Tháng 3, Bộ Giao thông Mỹ chọn tám dự án tại 26 bang, trong đó có dự án cho phép Joby thực hiện chuyến bay trình diễn có phi công tại New York.
Mục tiêu quan trọng là bảo đảm Mỹ không bị Trung Quốc vượt qua. Trung Quốc hiện dẫn đầu thế giới về drone thương mại và cũng đang phát triển taxi bay. Ít nhất một công ty Trung Quốc đã nhận được quyền hạn chế để thực hiện chuyến bay thương mại bằng drone. Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cũng đang chuẩn bị cho dịch vụ taxi bay thương mại thông qua hợp tác với Joby và Archer Aviation, đối thủ của Joby.
Với Washington, ký ức mất thị trường drone vào tay Trung Quốc vẫn còn rất rõ ràng. Do đó, chương trình liên bang mới không chỉ nhằm thử nghiệm công nghệ, đó còn là nỗ lực giữ vị thế trong lĩnh vực có thể trở thành ngành công nghiệp chiến lược tiếp theo.
Chương trình này cho phép một số hoạt động hạn chế, gồm cả vài chuyến bay thương mại trong phạm vi thử nghiệm. Các công ty taxi bay cho rằng điều này giúp họ tích lũy kinh nghiệm vận hành, thu thập dữ liệu và giúp chính quyền địa phương cùng người dân quen hơn với công nghệ mới. Tuy vậy, hoạt động thương mại thường xuyên vẫn phải chờ chứng nhận chính thức từ FAA.
Những người chơi lớn trong cuộc đua taxi bay
Hiện Mỹ có ba công ty hàng không điện nổi bật là Joby, Archer và Beta Technologies. Cả ba đều phát triển máy bay có thể cất và hạ cánh như trực thăng, bay ngang như máy bay. Riêng Beta còn phát triển phiên bản chỉ bay như máy bay truyền thống và dự định đưa mẫu này ra thị trường trước. Công ty con của Boeing là Wisk Aero cũng đang phát triển taxi bay, nhưng dự kiến quá trình chứng nhận sẽ kéo dài hơn vì mẫu này được thiết kế để bay tự động.
Các hãng ô tô và công nghiệp lớn cũng đã tham gia. Toyota là nhà đầu tư lớn của Joby và hỗ trợ công ty này về sản xuất. Archer có quan hệ tương tự với Stellantis, tập đoàn mẹ của Fiat, Jeep và Ram. GE Aerospace đầu tư vào Beta và hợp tác phát triển công nghệ.
Chuyến bay của Joby từ Kennedy đến West 30th Street Heliport cho thấy mô hình sử dụng khả dĩ nhất trong giai đoạn đầu, thay thế trực thăng trên các tuyến ngắn. Bãi đáp này hiện được Blade sử dụng để kết nối các thành phố với sân bay bằng trực thăng truyền thống. Blade đã bán mảng vận tải hành khách cho Joby, công ty dự định về lâu dài thay thế trực thăng Blade bằng máy bay điện.
Taxi bay điện có thể hấp dẫn vì trực thăng ồn, phức tạp và tốn công bảo dưỡng. Trong tương lai xa hơn, giới giàu có có thể dùng máy bay điện thay cho xe có tài xế trong một số chuyến đi ngắn. Nhưng phạm vi ứng dụng sẽ phụ thuộc rất lớn vào chi phí sản xuất, vận hành và bảo trì.
Chi phí, pin và hạ tầng sạc
Giới chuyên gia hàng không vẫn chia rẽ về bài toán kinh tế của taxi bay. Hầu hết đồng ý rằng giai đoạn đầu, loại máy bay này sẽ đắt đỏ. Một số ước tính cho rằng mỗi chiếc có thể lên tới 5 triệu USD, tương đương hoặc cao hơn một số trực thăng có thể chở nhiều khách hơn, bay xa hơn và tiếp nhiên liệu nhanh hơn.
Việc tăng tốc sản xuất cũng không đơn giản. Taxi bay dùng vật liệu composite carbon nhẹ và bền, nhưng loại vật liệu này đắt hơn và khó sản xuất hơn nhôm, titan, thép hoặc các kim loại truyền thống dùng trong trực thăng. Đây có thể là điểm nghẽn lớn khi các công ty muốn mở rộng quy mô.
Ngược lại, các hãng taxi bay tin rằng chi phí vận hành sẽ thấp hơn trực thăng, nhất là khi phương tiện bay thường xuyên. Máy bay điện không dùng nhiên liệu phản lực đắt đỏ và có ít bộ phận cơ khí phức tạp hơn. Joby cho rằng khi sản lượng tăng, chi phí mỗi chiếc sẽ giảm và mô hình kinh tế sẽ dần hợp lý hơn.
Nhưng vẫn có nhiều rủi ro kỹ thuật. Việc cất và hạ cánh thẳng đứng đòi hỏi công suất rất lớn, có thể gây áp lực lên pin và làm tăng nhu cầu bảo dưỡng hoặc thay thế. Taxi bay cũng có thể không khai thác dày đặc như kỳ vọng vì bị giới hạn bởi thời tiết, quy định địa phương, số lượng phi công và các yếu tố vận hành khác.
Hạ tầng là bài toán riêng. Các điểm hạ cánh, sân bay và bãi trực thăng sẽ cần trạm sạc công suất cao. Báo cáo của Văn phòng Trách nhiệm Chính phủ Mỹ cho biết một sân bay ước tính chi phí cung cấp hạ tầng sạc tại một địa điểm có thể khoảng 2 triệu USD.
Rào cản lớn nhất là chứng nhận an toàn
Dù chi phí và hạ tầng là thách thức lớn, trở ngại quan trọng nhất vẫn là chứng nhận. Ngay cả các phiên bản mới của máy bay Boeing hay Airbus đã có nền tảng quen thuộc cũng có thể mất nhiều tháng hoặc nhiều năm để được FAA và cơ quan châu Âu phê chuẩn. Với loại máy bay hoàn toàn mới, thời gian có thể còn dài hơn.
Các chuyên gia cho rằng cơ quan quản lý sẽ đặc biệt thận trọng sau hai tai nạn chết người của Boeing 737 Max năm 2018 và 2019, xảy ra chỉ vài năm sau khi dòng máy bay này được chứng nhận. Điều đó khiến FAA khó có thể vội vàng với công nghệ còn mới như taxi bay điện.
Joby, Archer và Beta đều đã đạt tiến triển trong quá trình làm việc với FAA, nhưng chưa công ty nào cho biết đã bắt đầu các chuyến bay thử chứng nhận với phi công của cơ quan này, bước quan trọng trước khi được phê chuẩn. Joby nói họ kỳ vọng bắt đầu các chuyến bay đó trong năm nay.
Vì vậy, chuyến bay 10 phút từ Kennedy tới Manhattan là tín hiệu đáng chú ý, nhưng chưa phải khoảnh khắc taxi bay bước vào đời sống đại chúng. Giai đoạn đầu nhiều khả năng sẽ là những thị trường ngách như tuyến sân bay – trung tâm thành phố, vận chuyển y tế, hàng hóa khẩn cấp hoặc dịch vụ cao cấp cho nhóm khách có khả năng chi trả. Viễn cảnh nhìn ra cửa sổ và thấy taxi bay xuất hiện khắp nơi trên bầu trời thành phố vẫn còn rất xa.
shared via nytimes,
