Opera Philadelphia hồi sinh nhờ nghệ sĩ không chịu đứng yên
27/05/26
 |
| Costanzo phát biểu tại Học viện Âm nhạc ở Philadelphia: “Tôi cố gắng tạo ra mô hình bền vững cho công ty, và điều này nghĩa là công ty không thể hoàn toàn phụ thuộc vào tôi. Công ty phải chuyển giao thương hiệu và đây là cả quá trình.” Ảnh: Hannah Yoon |
Vở opera như trò chơi siêu thực
Đầu năm nay, tại Academy of Music, Anthony Roth Costanzo bước ra giới thiệu “Complications in Sue”, vở opera được xây dựng theo tinh thần “exquisite corpse” – trò chơi của các nghệ sĩ Siêu thực, trong đó mỗi người góp một phần mà không biết toàn bộ bức tranh sẽ thành hình ra sao.
Tác phẩm gồm 10 cảnh, do 10 nhà soạn nhạc viết riêng rẽ, với Justin Vivian Bond làm trung tâm. Công thức này rất dễ thành thảm họa: quá nhiều giọng nói, quá ít thống nhất, quá nhiều rủi ro. Song kết quả lại là một trong những sản xuất opera lôi cuốn nhất năm: kỳ lạ, sống động, hài hước và xúc động.
Với Costanzo, tổng giám đốc kiêm chủ tịch Opera Philadelphia, đêm diễn này là bằng chứng cho điều ông muốn làm: “Opera, nhưng khác đi.”
Từ nghệ sĩ biểu diễn thành người cứu tổ chức
Costanzo, 44 tuổi, vốn nổi tiếng là countertenor – giọng nam cao hiếm trong opera. Ông từng cộng tác với nghệ sĩ George Condo, nhà thiết kế Raf Simons, diễn viên Tilda Swinton và thường xuyên xuất hiện trên sân khấu Metropolitan Opera.
Ông đảm nhận vai diễn hoàn toàn khác trước khi nhận Opera Philadelphia mùa 2024 – 2025. Công ty có ngân sách 11 triệu USD, nợ 4 triệu USD và mới bán được khoảng 30% vé cho mùa sắp tới. Theo Costanzo, tổ chức khi ấy “còn 12 tuần để gây quỹ 4 triệu USD, nếu không sẽ sụp đổ”.
Ông không muốn hủy chương trình lên lịch sẵn. Đây là lựa chọn quan trọng, vì Opera Philadelphia dưới thời David B. Devan từng có danh tiếng về các tác phẩm mới và sản xuất thử nghiệm. Tuy nhiên, danh tiếng nghệ thuật không đồng nghĩa bền vững tài chính. Marc Scorca, cựu lãnh đạo Opera America, nhận xét Costanzo thừa hưởng công ty “làm rất nhiều điều”, nhưng “mong manh”.
Nghệ thuật gây quỹ
Costanzo gọi cách làm này là “gây quỹ sáng tạo”. Kết quả đến rất nhanh: năm đầu tiên, Opera Philadelphia kết thúc với thặng dư 1,5 triệu USD. Trong 3 năm, ông khởi động chiến dịch gây quỹ 33 triệu USD; đến nay đã thu được 27,6 triệu USD. Cựu nhà tài trợ tặng công ty căn hộ ở Philadelphia vốn đã rao bán 2 năm. Costanzo vay 500.000 USD dựa trên tài sản này, ở tạm tại căn hộ mỗi khi đến thành phố; 18 tháng sau bán căn hộ với giá cao hơn khoản vay.
Điểm mấu chốt trong triết lý gây quỹ không phải nói với nhà tài trợ rằng “chúng tôi làm điều tuyệt vời, hãy ủng hộ”. Ông hỏi họ quan tâm điều gì, muốn đạt điều gì, sau đó tìm cách khiến dự án opera đáp ứng mong muốn. Theo Costanzo, phần lớn công việc của ông là tâm lý học – không ngẫu nhiên khi cha mẹ ông đều là nhà tâm lý.
Vé 11 USD và khán giả mới
Động thái gây tiếng vang nhất của Costanzo là Pick Your Price, hệ thống cho phép khán giả chọn giá vé, thấp nhất 11 USD. Toàn bộ mùa 2024 – 2025 bán hết trong vài tuần. Sau đó, công ty ra mắt Opera Pass, gói thành viên tháng hoặc năm, cho phép tiếp cận sớm các ghế Pick Your Price; 42% người tham gia chương trình mua vé cho mọi sản xuất.
Điều thú vị là giá rẻ không chỉ kéo những người “luôn muốn xem opera nhưng không đủ tiền”. Costanzo nhận ra câu trả lời phổ biến hơn là: “Tôi không biết vé chỉ 11 USD, nên thử xem.” Đây là điểm quan trọng: Opera không chỉ đắt; mà còn bị bao phủ bởi cảm giác xa cách. Mức giá thấp đủ khiến rào cản tâm lý sụp xuống.
Mùa vừa rồi, 60% khán giả là người mua vé lần đầu. Một khán giả sau khi xem “Complications in Sue” đăng ảnh màn chào kết lên Instagram và viết: “Opera điên thật”. Với loại hình thường bị xem là cổ kính, đây gần như là lời khen đáng mơ ước.
Thành phố là một phần của sân khấu
Costanzo hiểu rằng Opera Philadelphia phải là công ty của Philadelphia, không chỉ là tổ chức nghệ thuật có trụ sở. Ông hợp tác với Rodin Museum, tổ chức biểu diễn quanh cây đàn organ nổi tiếng trong Wanamaker Building, làm sự kiện ẩm thực – âm nhạc cao cấp với Four Seasons và Jean – Georges Philadelphia. Thông qua Temple University, công ty có thể phát hành bản ghi thương mại của “Complications in Sue” và “Sleepers Awake”, vở opera mới của Gregory Spears.
Cách làm này khiến opera bước ra khỏi nhà hát, len vào bảo tàng, khách sạn, công trình biểu tượng và các mạng lưới văn hóa địa phương; đồng thời giúp Costanzo biến tổ chức thành thương hiệu có khuôn mặt, có giọng nói và có quan hệ trực tiếp với khán giả.
Không phải mọi thứ đều thành công
Dù tài chính phục hồi mạnh, chất lượng nghệ thuật của Opera Philadelphia dưới thời Costanzo vẫn chưa đồng đều. Chính ông cũng thừa nhận có thất bại.
Mùa vừa qua có tham vọng lớn, nhưng một số sản xuất không đạt tầm nghệ thuật cần thiết. “Il Viaggio a Reims” có ý tưởng dàn dựng mạo hiểm nhưng chưa đủ sức nâng tầm thị giác. “The Seasons”, vở pasticcio Vivaldi về khủng hoảng khí hậu với sự tham gia của nhiều nghệ sĩ tên tuổi, lại trở nên rối và mỏng. Tuy vậy, công ty cũng có những chiến thắng rõ rệt. “Complications in Sue” là đỉnh cao của mùa, cho thấy Michael R. Jackson có thể là librettist đáng chú ý của opera đương đại. “Sleepers Awake” đặt vòng xoáy mê hoặc lên truyện Người đẹp ngủ trong rừng, làm nổi bật dàn hợp xướng. “The Black Clown”, chuyển thể từ độc thoại của Langston Hughes với Davóne Tines, kết thúc mùa trong năng lượng mạnh mẽ, tò mò và đầy lôi cuốn.
Bài toán sau ánh hào quang cá nhân
Opera Philadelphia đã công bố mùa 2026 – 2027, mùa đầu tiên Costanzo có thời gian lên kế hoạch thay vì chạy chữa khẩn cấp. Chương trình pha trộn giữa quen thuộc và mới mẻ: Mozart, Verdi, Courtney Bryan, Luke Styles, Alan McKendrick và cả “Let ’Em Eat Cake” của Gershwin.
Câu hỏi là mô hình này có bền không. Costanzo có mạng lưới nghệ sĩ, nhà tài trợ và cá tính sân khấu hiếm có. Ông xuất hiện trước buổi diễn như người dẫn hội chợ, thậm chí mặc áo đội bóng Eagles trong mùa NFL. Tên ông ngày càng gắn với hình ảnh công ty.
Chính Costanzo hiểu rõ rủi ro. Ông nói thương hiệu cá nhân có giá trị, nhưng mục tiêu là chuyển năng lượng sang thương hiệu Opera Philadelphia, để công ty không phụ thuộc hoàn toàn vào ông.
Đây là thử thách lớn nhất sau cuộc hồi sinh. Cứu một tổ chức đang nguy cấp đã khó; biến tổ chức thành mô hình bền vững cho opera Mỹ còn khó hơn. Tuy nhiên, trong ngành nghệ thuật thường than phiền về khán giả già đi, chi phí tăng và sự xa cách với công chúng, Opera Philadelphia đang cho thấy khả năng hiếm: opera vẫn có thể khiến người ta tò mò, xếp hàng, thử xem và ngạc nhiên vì “điên” hơn họ tưởng.
shared via nytimes,
