Khi thị trường dự đoán đặt cược vào thử nghiệm thuốc
29/07/26
 |
| Ảnh: Pingnan Lu |
Từ FDA đến sàn cá cược
Trên Kalshi và Polymarket, người dùng hiện có thể đặt cược liệu Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) trong năm nay có phê duyệt các thuốc điều trị ung thư phổi, vú, tụy và máu hay không. Kalshi còn dự định cho phép đặt cược vào khả năng thành công của các thử nghiệm lâm sàng.
Động thái này mở rộng phạm vi của thị trường dự đoán, vốn bùng nổ với các kèo về thể thao, chính trị, văn hóa đại chúng và địa chính trị. Tuy nhiên trong lĩnh vực dược phẩm, phản ứng gay gắt hơn nhiều. Các nhà nghiên cứu, bác sĩ và bệnh nhân cảnh báo việc biến tiến trình phát triển thuốc thành đối tượng cá cược có thể gây tổn hại tính liêm chính của nghiên cứu, tạo khoảng trống cho giao dịch nội gián và bào mòn niềm tin công chúng.
Robert Califf, cựu ủy viên FDA dưới thời Biden, nói: “Thả thị trường cá cược vào thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên đang diễn ra thực sự là vi phạm chuẩn mực khoa học”. Kiến nghị trên Change.org kêu gọi cơ quan quản lý siết hoạt động này đã thu thập được hơn 180 chữ ký trực tuyến, cáo buộc cá cược “đe dọa nền tảng niềm tin và tính liêm chính trong công nghệ sinh học”.
Lập luận của Kalshi
Các kèo dược phẩm của Kalshi xuất hiện từ vài tháng trước, dưới dạng câu hỏi có/không, chẳng hạn: “FDA có phê duyệt camizestrant cho ung thư vú giai đoạn tiến triển hay không?” Đến thời điểm bài viết được công bố, giới giao dịch định giá xác suất thuốc này được phê duyệt trước cuối năm là 64%.
Jack Such – người phát ngôn Kalshi, cho biết công ty hiện áp dụng các biện pháp bảo vệ quy trình nghiên cứu, như xác minh nơi làm việc của nhà giao dịch và chỉ cho phép đặt cược sau khi nghiên cứu hoàn tất tuyển bệnh nhân. Theo ông, các rủi ro về liêm chính nghiên cứu không mới: cổ phiếu dược phẩm và công nghệ sinh học từ lâu luôn biến động mạnh theo kết quả thử nghiệm lâm sàng và quyết định của FDA.
Kalshi lập luận, thị trường dự đoán có thể dùng “trí tuệ đám đông” để xuyên qua lớp quan hệ công chúng và kỳ vọng thổi phồng, tạo tín hiệu rõ hơn nhằm điều hướng vốn và nguồn lực tới các thuốc thử nghiệm hứa hẹn nhất. Những người có hiểu biết khoa học nhưng không nắm thông tin nội bộ như bác sĩ nghỉ hưu, sinh viên y khoa hay người tự học nghiêm túc được cho là có thể đưa ra dự báo hữu ích.
Bệnh nhân không xem đây là trò chơi
Với nhiều bệnh nhân ung thư và người tham gia thử nghiệm lâm sàng, ranh giới đạo đức đã bị vượt qua. Trong nhiều thử nghiệm ung thư giai đoạn muộn, thành công hay thất bại được đo bằng số người còn sống.
Walter Ingaharro Jr. – 43 tuổi, ở Virginia, người mắc ung thư tụy di căn và đang tìm lựa chọn thử nghiệm lâm sàng, nói: “Chúng tôi thật sự cố sống sót. Đây không phải trò chơi”. Kristin Ruben – 37 tuổi, ở Massachusetts, mắc ung thư phổi, cũng cho biết bà “kinh hãi” trước các thị trường mới: “Đây là chuyện ai sẽ sống và chết.”
Những người chỉ trích lo sợ nếu thị trường công khai cho thấy thử nghiệm có khả năng thất bại, người tham gia có thể bỏ cuộc, hoặc nhà quản lý thử nghiệm vô thức thay đổi hành vi. Đồng thời đặt câu hỏi liệu Kalshi có thật sự kiểm soát được giao dịch nội gián hay không, khi danh sách đầy đủ những người liên quan đến thử nghiệm lâm sàng thường không công khai.
Khoảng trống giám sát
Một số bang tìm cách cấm thị trường dự đoán vì nhận định chúng né luật cá cược thể thao địa phương. Tuy nhiên dưới thời chính quyền Trump, Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) – cơ quan giám sát thị trường dự đoán, nhìn chung cởi mở với làn sóng cá cược. Donald Trump Jr. có liên hệ với cả Polymarket và Kalshi.
Tháng trước, CFTC đề xuất quy tắc chặn các kèo cá cược bị coi là trái lợi ích công, đặc biệt liên quan đến khủng bố, ám sát và chiến tranh, nhưng từ chối bình luận về các kèo phát triển thuốc. Các hồ sơ gần đây của Kalshi còn gợi ý thêm nhiều loại kèo dược phẩm như số báo cáo tác dụng phụ, thời điểm công bố kết quả thử nghiệm, hoặc khả năng FDA rút một loại thuốc khỏi thị trường trước ngày cụ thể.
Kalshi tuyên bố sẽ cấm giao dịch đối với nhân viên thử nghiệm, người giám sát dữ liệu, quan chức FDA, nhân viên hãng dược, bệnh nhân tham gia thử nghiệm và cả nhân viên đối thủ. Trước mắt, các kèo chỉ giới hạn ở nghiên cứu giai đoạn muộn, nơi tiêu chí thành công rõ hơn (ban đầu không áp dụng cho nghiên cứu chỉ tuyển trẻ vị thành niên).
Thị trường bóng của ngành dược
Các nhà phê bình nhận định những rào chắn ấy chưa đủ. Amanda Fischer – cựu chánh văn phòng tại Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), cho biết các thị trường dự đoán dược phẩm đang tái tạo đầu tư cổ phiếu nhưng với ít rào cản hơn. So với CFTC, SEC có nhiều nguồn lực và yêu cầu pháp lý nghiêm ngặt giám sát giao dịch nội gián và thao túng thị trường.
Theo bà Fischer, đây là “thị trường bóng”, nơi các kèo cá cược trở thành cách gián tiếp đặt cược vào giá cổ phiếu. David Tsai – người khởi xướng kiến nghị và có sự nghiệp gắn với vận hành thử nghiệm thuốc, cảnh báo: “Thử nghiệm lâm sàng không phải sòng bạc.” Holly Fernandez Lynch – nhà đạo đức sinh học tại Đại học Pennsylvania, tin tưởng các thị trường này có thể tạo ra “những động cơ cực kỳ tồi tệ” ở nơi khoa học cần trong sạch nhất.
shared via nytimes,
